Dzieje ludności żydowskiej na terenach latyfundium Zamoyskich za czasów linii kanclerskiej (Jan „Sariusz”, Tomasz, Jan „Sobiepan” Zamoyscy). Przyczynek do badań

Magdalena Figurniak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/BPMH.2014.007

Abstrakt


Celem artykułu jest omówienie dziejów ludności żydowskiej na terenach należących do rodziny Zamoyskich w okresie od drugiej połowy XVI do drugiej połowy XVII wieku, w kresie rządów założyciela ordynacji Jana „Sariusza” Zamoyskiego (1542 – 1605), jego syna Tomasza Zamoyskiego (1594 – 1638) oraz wnuka Jana „Sobiepana” Zamoyskiego (1627 – 1665), ostatniego ordynata z tzw. linii starszej, zwanej też „kanclerską”. Zostały w nim omówione warunki polityczne, jakie towarzyszyły osiedlaniu się Żydów w latyfundium Zamoyskich (w szczególności w większych ośrodkach miejskich: Zamościu, Szczebrzeszynie, Tomaszowie, Kraśniku oraz Tarnogrodzie) oraz aspekty społeczne, kulturowe i gospodarcze ich funkcjonowania na tym terenie.


Słowa kluczowe


latyfundium; Żydzi; Ordynacja Zamoyska; Jan „Sariusz” Zamoyski (1542 – 1605); Tomasz Zamoyski (1594 – 1638); Jan „Sobiepan” Zamoyski (1627 – 1665)

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Źródła drukowane / Gedruckte Quellen / Printed sources

Morgensztern J., Regesty dokumentów z Metryki Koronnej do historii Żydów w Polsce z lat 1574 – 1586, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 47 – 48 (1963), pp. 113 – 129.

Morgensztern J., Regesty dokumentów z Metryki Koronnej do historii Żydów w Polsce z lat 1633 – 1660, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 58 (1966), pp. 107 – 148.

Morgensztern J., Regesty dokumentów z Metryki Koronnej i Sigillat do historii Żydów w Polsce z lat 1588 – 1632, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 51 (1964), pp. 59 – 78.

Morgensztern J., Regesty dokumentów z Metryki Koronnej i Sigillat do historii Żydów w Polsce z lat 1660 – 1668, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 67 (1968), pp. 67 – 109.

Morgensztern J., Regesty dokumentów z Metryki Koronnej i Sigillat do historii Żydów w Polsce z lat 1669 – 1696, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 69 (1969), pp. 71 – 109.

Relacje nuncjuszów apostolskich i innych osób o Polsce, ed. by. E. Rykaczewski, 1 (1864).

Sejm Czterech Ziem. Źródła, ed. by J. Goldberg, A. Kaźmierczyk, (2011).

Literatura / Literatur / Literature

Albin B.J., Rzemiosło i handel miasta Kraśnika w XVI i XVII wieku, in: Z dziejów powiatu kraśnickiego: materiały z sesji naukowej, ed. by J.R. Szaflik, K. Myśliński, (1963), pp. 77 – 98.

Balaban M., Kiedy i skąd przybyli Żydzi do Polski, “Miesięcznik Żydowski”, 2 (1931), pp. 112 – 121.

Balaban M., Żydzi lwowscy na przełomie XVI – XVII w., (1906).

Bilewicz A., Frenkowie. Kim byli lwowscy i zamojscy Sefardyjczycy?, in: Żydzi w Zamościu i na Zamojszczyźnie. Historia – kultura – literatura, ed. By W. Litwin, M. Szabłowska-Zaremba, S.J. Żurek, (2012), pp. 31 – 44.

Chlebowski B., Zamość, ordynacja Zamoyskich i powiat zamojski, (1947).

Goldberg J., Jewish Privileges in the Polish Commonwealth Charters of Rights Granted to Jewish Communities in Poland-Lithuania in the Sixteenth to Eighteenth Centuries, (1985).

Goldberg J., Wystąpienie na uroczystości nadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 1 – 2 (1993), pp. 127 – 130.

Goldberg J., Żydzi w społeczeństwie, gospodarce i kulturze Rzeczypospolitej szlacheckiej, (2012).

Hanejko E., Ordynaci Zamoyscy a miasto Tomaszów w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, in: Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI – XVIII wieku, ed. by J. Urwanowicz, E. Dubas-Urwanowicz, P. Guzowski, (2003), pp. 423 – 434.

Horn M., Żydzi na Rusi Czerwonej w XVI i pierwszej połowie XVII wieku: działalność gospodarcza na tle rozwoju demograficznego, (1975).

Horodyski B., Najstarsza lustracja Zamościa, “Teka Zamojska”, 1 – 4, (1938), pp. 197 – 212.

Janas E., Prywatne wojska Zamoyskich, in: Zamość. Z przeszłości twierdzy i miasta, ed. by A. Koprukowniak, A. Witusik, (1980), pp. 88 – 105.

Kopciowski A., Stan badań nad historią i kulturą zamojskich Żydów. Próba syntezy, in: Żydzi w Zamościu i na Zamojszczyźnie. Historia – kultura – literatura, ed. by W. Litwin, M. Szabłowska-Zaremba, S.J. Żurek, (2012), pp. 19 – 29.

Kraśnik. Szlak chasydzki, ed. by S. Mańko, W. Litwin, (2008).

Kraśnik-historia gminy żydowskiej, http://polin.org.pl/heritage/30/.

Morgenstern J., Z dziejów Żydów w Kraśniku do połowy XVII wieku, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 34 (1960), pp. 71 – 96.

Morgensztern J., O działalności gospodarczej Żydów w Zamościu w XVI i XVII w., “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 53 (1965), pp. 11 – 28.

Morgensztern J., O osadnictwie Żydów w Zamościu na przełomie XVI i XVII wieku, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 43 – 44 (1962), pp. 3 – 17.

Morgensztern J., Podatki Żydów Ordynacji Zamoyskie w XVI i XVII w., “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 71 – 72 (1969), pp. 9 – 38.

Morgensztern J., Uwagi o Żydach sefardyjskich w Zamościu w latach 1588 – 1650, “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 38 (1961), pp. 68 – 82.

Opas T., Kraśnik w pierwszej połowie XVIII wieku, in: Z dziejów powiatu kraśnickiego: materiały z sesji naukowej, ed. by J.R. Szaflik, K. Myśliński, (1963), pp. 138 – 140.

Pańczyk T., Szczebrzeszyn, available on the Internet: http://www.kirkuty.xip.pl/szczebrzeszyn.html.

Partyka W., Opieka społeczna w Ordynacji Zamojskiej w XVII – XVIII wieku, (2008).

Schiper I., Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich, (1957).

Sidorowska A.B., Klucz szczebrzeski Ordynacji Zamoyskiej w XVII i XVIII wieku, (2009).

Sidorowska A.B., Szczebrzeszyńska gmina żydowska w XVI – XVIII wieku, “Res Historica”, 20 (2005), pp. 189 – 198.

Śliwiński A., Jan Zamoyski, kanclerz i hetman wielki koronny, (1947).

Sochaniewicz K., Przywileje miasta Tomaszowa, “Teka Zamojska, 3, 4 (1921), pp. 62 – 63.

Szacki J., Znakomici Żydzi rodem z Zamościa, “Teka Zamojska”, 1, 2 (1921), pp. 18 – 24.

Szczygieł R., Lokacja miasta i jego dzieje do końca XVI wieku, in: Dzieje Tarnogrodu, ed. by R. Szczygieł, (2006), pp. 45 – 63.

Szczygieł R., Prawda i fikcja o początkach miasta Tomaszowa, “Res Historica”, 20

(2005), pp. 79 – 89.

Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego. Kanclerza i hetmana wielkiego koronnego(1572 – 1605), (1935).

Tazbir J., Żydzi w opinii staropolskiej, in: Świat Panów Pasków, ed. by J. Tazbir, (1986).

Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, (1991).

Węgrzynek H., Rola Żydów w gospodarce Ordynacji Zamojskiej w drugiej połowie XVII i na początku XVIII wieku, in: Żydzi w Zamościu i na Zamojszczyźnie. Historia – kultura – literatura, ed. by W. Litwin, M. Szabłowska-Zaremba, S.J. Żurek, (2012), pp. 45 – 52.

Wituski A.A., O Zamojskich, Zamościu i Akademii Zamojskie, (1978).

Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce, ed. by J. Jagielski, E. Bergman, (1964).

Zamość. Szlak chasydzki, ed. by R. Kuwałek. W. Litwin, (2008).

Zawadzki J., Dokumenty do historii Żydów okresu nowożytnego przechowywane w archiwach prywatnej proweniencji w Archiwum Głównym Akt Dawnych, in: Źródła archiwalne do dziejów Żydów w Polsce, ed by. B. Woszczyński, V. Urbaniak, (2001), pp. 27 – 30.

Zętar J., Architektura Sakralna Lubelszczyzny jako przejaw wielokulturowych tradycji regionu, “Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych”, (2007), pp. 203 – 224.

Żydzi w Polsce Odrodzonej: działalność społeczna, gospodarcza, oświatowa i kulturalna, ed. by. I. Schiper, A. Tartakower, A. Hafftka, 1 (1933).

Żydzi w Zamościu i na Zamojszczyźnie. Historia – kultura – literatura, ed. by W. Litwin, M. Szabłowska-Zaremba, S.J. Żurek, (2012).








ISSN 2083-7755 (print)
ISSN 2391-792X (online)

Partnerzy platformy czasopism