Biuletyn Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH <p><em>Biuletyn Polskiej Misji Historycznej</em> = <em>Bulletin der Polnischen Historischen Mission</em> jest czasopismem naukowym poświęconym dziejom Polski i Niemiec, w którym przedstawiane są różne zagadnienia historyczne z perspektywy obu krajów, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między nimi. Redakcja stara się, aby każdy tom stanowił pewną całość, a artykuły w nim zawarte omawiały wybrany dla danego tomu temat w odniesieniu do ziem polskich, niemieckich lub też obu krajów jednocześnie i dzięki temu uzupełniały się. Niewykluczone są także artykuły dotyczące innych krajów, które pozwalają na porównanie z sytuacją na ziemiach polskich i niemieckich poprzez wprowadzenie dalszej perspektywy.</p> <p>ISSN 2083-7755 (print)<br />ISSN 2391-792X (online)</p> Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pl-PL Biuletyn Polskiej Misji Historycznej 2083-7755 <p>Autor zgłaszający tekst do publikacji zobowiązany jest do ujawnienia wszystkich autorów uczestniczących w przygotowaniu tekstu oraz (jeśli dotyczy) wskazanie źródeł finansowania publikacji, wkładzie instytucji naukowo-badawczych, stowarzyszeń i innych podmiotów („financial disclosure”). W wypadku tekstów przygotowanych przez dwóch lub wielu Autorów, Autorzy zobowiązani są do przesłania do Redakcji oświadczenia o wkładzie poszczególnych Autorów w powstanie publikacji (z podaniem ich afiliacji oraz wskazaniem Autora/Autorów koncepcji, założeń, metod itp.). Główną odpowiedzialność za tekst ponosi Autor zgłaszający go Redakcji.</p><p>Informujemy, że Redakcja Biuletynu Polskiej Misji Historycznej korzysta z programu antyplagiatowego iThenticate, od 2016 roku każdy artykuł jest sprawdzany pod względem oryginalności. Redakcja oświadcza, że wykryte przypadki nierzetelności naukowej będą dokumentowane oraz upubliczniane poprzez powiadomienie odpowiednich podmiotów (instytucje zatrudniające Autorów, instytucje i stowarzyszenia naukowe itp.).</p><p>Autorzy/Autorki przesyłając artykuł przez stronę APCz składają oświadczenia dotyczące praw autorskich oraz przygotowania artykułu zgodnie z zasadami etycznymi dla prac naukowych. Oswiadczenie jest także dostępne w formie dokumentu word (<a href="http://pmh.umk.pl/wp-content/uploads/2018/03/2.-PL-oswiadczenie-Autorow.doc">oświadczenie</a>).</p> Możliwości i granice konfesjonalizacji w Brandenburgii-Prusach od XVI do XVIII wieku https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40258 Christian Mühling Prawa autorskie (c) 2022 Christian Mühling https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.012 Doniesienia prasowe Bronisława Piłsudskiego o Japonii w erze Meiji https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40256 Marcin Lisiecki Prawa autorskie (c) 2022 Marcin Lisiecki https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.013 Ku niepodległości Ukrainy https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40255 Maciej Krotofil Dorota Michaluk Prawa autorskie (c) 2022 Maciej Krotofil, Dorota Michaluk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.014 Górny Śląsk i Slawonia. Dwa regiony pogranicza w studiach porównawczych Matthäusa Wehowskiego https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40254 Ryszard Kaczmarek Prawa autorskie (c) 2022 Ryszard Kaczmarek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.015 Kronika Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40234 Renata Skowrońska Prawa autorskie (c) 2022 dr Renata Skowrońska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 Problem unikania powinności kurialnych przez dekurionów w IV wieku n.e. w świetle Kodeksu Teodozjańskiego https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40237 <p>Na przełomie III i IV wieku n.e. pozycja członków rad miejskich uległa zmianie. Szczególnie legislacja cesarza rzymskiego Konstantyna I (306–337) spowodowała, że członkostwo w radach stało się obowiązkowe. Prowadziło to do unikania służby przez kuriałów i spadku liczebności członków rad miejskich. Jak głęboki był to proces, jest kwestią dyskusji współczesnych badaczy. W niniejszym artykule prezentuję najważniejsze sposoby unikania służby w radach miejskich na podstawie źródeł normatywnych, szczególnie Kodeksu Teodozjańskiego (rozdział I, księga XII). Na przełomie IV i V wieku w cesarskim ustawodawstwie pojawiają się rozwiązania znacznie ograniczające pozycję dekurionów, zaostrzeniu ulega też ton ustaw.</p> Szymon Olszaniec Prawa autorskie (c) 2022 Pan Profesor Szymon Olszaniec https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.001 Mieszczanie, szlachta, duchowieństwo, klasztory. Formy naturalizacji miejskiej w późnym średniowieczu https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40238 <p>„Burgrecht” to naturalizacja miejska (przeprowadzona zgodnie z określonymi pisemnie warunkami) na obszarze górnoniemieckim, określana również jako „Gedingbürgerschaft”, „Satzbürgerschaft” lub „Paktbürgerschaft”. Szlachta i klasztory wykorzystywały w późnym średniowieczu dynamicznie prawa miejskie jako podstawę swojej działalności na wsi oraz do rozwiązywania konfliktów, miasta zaś do tworzenia patrycjatu miejskiego przy uwzględnieniu tych „instytucjonalnych” nowych obywateli oraz do poszerzenia zasięgu władzy. Ze względu na długi czas trwania często pojawiały się konflikty dotyczące treści i interpretacji tych przepisów prawnych. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Heinrich Speich Prawa autorskie (c) 2022 Heinrich Speich https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.002 „Suwerenni poddani”. Książęta rządzący w Rzeszy oraz książęta Rzeszy (Reichsfürsten) jako mieszkańcy Królestwa Czech w nowożytności https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40286 <p>Do 1620 roku szlachta czeska sprzeciwiała się nabywaniu dóbr przez członków rodów książęcych z Rzeszy. Po klęsce powstania stanów czeskich w 1620 roku oraz wydaniu odnowionego dekretu krajowego (w 1627 roku) prawo do przyjmowania nowych mieszkańców stało się jedną z prerogatyw królewskich. Od XVII do XIX wieku do Czech przybyło wielu książąt Rzeszy, którzy nabywali tu rozlegle dobra ziemskie. Niektórzy z nich byli książętami sprawującymi władzę w Rzeszy, wielu było przedstawicielami bocznych lini rodów książęcych. Również wybrani czescy arystokraci zostali wyniesieni do rangi książąt Rzeszy, część z nich przejęła władzę w posiadłościach bezpośrednio podległych cesarzowi. Niniejsze opracowanie stanowi pierwszy przegląd tej problematyki, który może stanowić podstawę do szczegółowych badań. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Marek Starý Prawa autorskie (c) 2022 Marek Starý https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.003 Obywatelstwo jako ekskluzywny przywilej. Prawo krajowe w Kraju Schwyz w późnym średniowieczu i nowożytności oraz jego oddziaływanie (do współczesności) https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40284 <p>W artykule podjęto temat rozwoju praw krajowych (w szczególności praw obywatelskich) w Kraju Schwyz w późnym średniowieczu i w okresie nowożytnym, kraju położonym w przedalpejskiej i alpejskiej Szwajcarii Centralnej. Sformułowane w tamtejszej legislacji prawa obywatelskie stawały się w tym czasie coraz bardziej ekskluzywnym przywilejem, przyznawanym coraz mniejszej liczbie osób. Obejmowało ono prawne (polityczne i ekonomiczne) korzyści, których nie mieli pozostali mieszkańcy tych terenów. Długofalowe działania tych regulacji prawnych odczuwalne są do dziś. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Oliver Landolt Prawa autorskie (c) 2022 Oliver Landolt https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.004 Instytucje miejskie jako wyznaczniki przynależności w czasach przednowoczesnych? Rozważania na przykładzie górnofrankońskiego miasta Seßlach https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40283 <p>W badaniu indywidualnej przynależności w czasach przednowoczesnych termin ‘obywatelstwo’ jest bezużyteczny. Zamiast tego można mówić o ‘potrójnej przynależności’: indywidualnej przynależności do (1) władzy zwierzchniej, (2) gminy kościelnej oraz (3) stanu lub warstwy. Zagadnienie to można zbadać z pomocą instytucji komunalnych – zostało to zademonstrowane w artykule na przykładzie miasta Seßlach i jego trzech instytucji. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Lina Schröder Prawa autorskie (c) 2022 Lina Schröder https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.005 Biedni jako bezpaństwowcy, niepoddani oraz bezdomni. O problemie grup żebraków, oszustów i włóczęgów na terenach południowoniemieckich w nowożytności https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40282 <p>W okresie nowożytnym nie wszyscy mieli prawo do obywatelstwa. W XVII i XVIII wieku poprzez powiązanie prawa krajowego oraz prawa dotyczącego ubogich szukano pomysłów administracyjnych oraz policyjnych na ochronę zasobów własnych przez zadeklarowanie grasujacych grup żebraków jako niebędących poddanymi, obcych i bezpaństwowych. Wyróżniono w rezultacie żebraków uprawnionych i nieuprawnionych, „pracowitych” i „leniwych”, zdrowych i chorych, przy czym po ścisłej selekcji tylko nieliczni mogli mieć nadzieję na objęcie prawem krajowym oraz wsparcie finansowe przez jałmużnę. Wczesnonowożytne państwa reagowały coraz bardziej „srogo”, broniąc się przed grupami żebraków napływających do kraju z zewnątrz. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Wolfgang Wüst Prawa autorskie (c) 2022 Wolfgang Wüst https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.006 Czy chrzest czyni obywatelem? Judaizm, chrześcijaństwo i mechanizmy wykluczenia w Prusach w XVIII wieku https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40277 <p>W artykule omówiono debaty na temat nadawania praw obywatelskich żydom w Prusach w późnym XVIII wieku. Strona chrześcijańska wykluczała żydów, używając różnych argumentów; tak więc prawo żydowskie czyniło ‘niezdolnym’ do obywatelstwa. To wyłączanie z praw obywatelskich rozciągało się niekiedy także na konwertytów żydowskich. Strona żydowska dyskutowała w toku tych debat o znaczeniu prawa żydowskiego, a tym samym o tożsamości żydowskiej jako całości. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Thea Sumalvico Prawa autorskie (c) 2022 Thea Sumalvico https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.007 Drogi awansu senatorskiego Adama Chmary, Leonarda Świeykowskiego i Gedeona Jeleńskiego w czasach stanisławowskich. Przyczynek do dyskusji https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40275 <p>Tekst ukazuje zmiany zachodzące w sposobach awansowania do godności senatorskich w Rzeczypospolitej czasów stanisławowskich (1764–1795) oraz przyjmowanych przy tym kryteriach. Prezentuje przy tym sposób myślenia elit o Rzeczypospolitej i pojęciu obywatelstwa. Wskazane przykłady karier sugerują (mimo pewnych wątpliwości), że na karierę mogły liczyć osoby, które okazywały zainteresowanie dobrem kraju i województwa, a zarazem ideologicznie popierały program naprawy Rzeczypospolitej króla Stanisława Augusta. Kryteriami awansu stawały się zdolności, talenty konkretnych osób, a nie klientelna służba bądź przynależność do znamienitej rodziny. Była to droga do budowy nowoczesnego społeczeństwa, w którym o karierze decydują charakter i zdolności, a nie „błękitna” krew lub układy klientelne.</p> Dariusz Rolnik Prawa autorskie (c) 2022 Dariusz Rolnik https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.008 Obywatelstwo a dążenia do restytucji państwowości. Obywatel w ideologii ugrupowań politycznych w okresie powstania styczniowego 1863–1864 https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40262 <p>Temat obywatelstwa, a zwłaszcza uprawnień i obowiązków z nim związanych, pojawia się w rozważaniach teoretycznych wszystkich ugrupowań politycznych działających w Królestwie Polskim w latach 1863–1864. Władze powstania styczniowego w 1863/1864 roku również tworzyły teorie na ten temat. Założono, że powodzenie walki o niepodległość jest najwyższym celem, wymagającym rezygnacji z praw obywatelskich i koncentracji na obowiązkach. Wymaga dyscypliny, podporządkowania, wyrzeczeń i poświęcenia, a więc w konsekwencji ograniczenia praw obywatelskich i pewnej podmiotowości społeczeństwa. W programach ugrupowań politycznych tego okresu formułowano dwa modele obywatelstwa: republikański (stronnictwo „czerwonych” oraz przywództwo powstania) oraz liberalny (stronnictwo „białych”).</p> Alicja Kulecka Prawa autorskie (c) 2022 Alicja Kulecka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.009 „Uprzejmie proszę o sprawdzenie, czy możliwe jest anulowanie denaturalizacji”. Studium wybranych przypadków walki migrantów żydowskich z pozbawieniem ich obywatelstwa niemieckiego w Wolnym Państwie Brunszwiku po 1933 roku https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40261 <p>W artykule przeanalizowano – posługując się konkretnymi przykładami – reakcje Żydówek i Żydów, którzy imigrowali do Brunszwiku z Europy Środkowo-Wschodniej, na Ustawę o cofnięciu naturalizacji z początków rządów narodowych socjalistów. Jego tematem jest zrozumienie precyzyjnych strategii stosowanych przez dotknięte tą ustawą osoby, które miały na celu zapobieżenie cofnięciu naturalizacji. Z jednej strony odwoływano się więc do wymienionych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy klauzul wyjątków („szczególne zasługi” i „szczególne wyróżnienie w I wojnie światowej”). Przywoływano również inne uzasadnienia, takie jak szczególnie trudna sytuacja społeczna, spodziewane komplikacje z zagranicą lub plany migracji. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Jonathan Voges Prawa autorskie (c) 2022 Jonathan Voges https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.010 Reprezentowanie interesów pracowników czy przedłużone ramię Partii? O roli związku zawodowego w służbie zdrowia PRL w latach 1947–1963 https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40259 <p>Związek zawodowy w służbie zdrowia PRL-u pełnił rolę swego rodzaju „pasu transmisyjnego” Partii. Jednocześnie realizował on również klasyczne zadania związkowe, mające na celu poprawę warunków pracy i życia pracowników. W środowisku sekcji pielęgniarskiej wytworzyła się na tym tle atmosfera protestu, która rozładowała się w strajku warszawskich pielęgniarek w roku 1963. Tłumaczenie Renata Skowrońska</p> Melanie Foik Prawa autorskie (c) 2022 Melanie Foik https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17 10.12775/BPMH.2022.011 Stypendyści i goście Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/40236 Renata Skowrońska Prawa autorskie (c) 2022 dr Renata Skowrońska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-29 2022-09-29 17