Biuletyn Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH <p><em>Biuletyn Polskiej Misji Historycznej</em> = <em>Bulletin der Polnischen Historischen Mission</em> jest czasopismem naukowym poświęconym dziejom Polski i Niemiec, w którym przedstawiane są różne zagadnienia historyczne z perspektywy obu krajów, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między nimi. Redakcja stara się, aby każdy tom stanowił pewną całość, a artykuły w nim zawarte omawiały wybrany dla danego tomu temat w odniesieniu do ziem polskich, niemieckich lub też obu krajów jednocześnie i dzięki temu uzupełniały się. Niewykluczone są także artykuły dotyczące innych krajów, które pozwalają na porównanie z sytuacją na ziemiach polskich i niemieckich poprzez wprowadzenie dalszej perspektywy.</p> <p>ISSN 2083-7755 (print)<br />ISSN 2391-792X (online)</p> Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pl-PL Biuletyn Polskiej Misji Historycznej 2083-7755 <p>Autor zgłaszający tekst do publikacji zobowiązany jest do ujawnienia wszystkich autorów uczestniczących w przygotowaniu tekstu oraz (jeśli dotyczy) wskazanie źródeł finansowania publikacji, wkładzie instytucji naukowo-badawczych, stowarzyszeń i innych podmiotów („financial disclosure”). W wypadku tekstów przygotowanych przez dwóch lub wielu Autorów, Autorzy zobowiązani są do przesłania do Redakcji oświadczenia o wkładzie poszczególnych Autorów w powstanie publikacji (z podaniem ich afiliacji oraz wskazaniem Autora/Autorów koncepcji, założeń, metod itp.). Główną odpowiedzialność za tekst ponosi Autor zgłaszający go Redakcji.</p><p>Informujemy, że Redakcja Biuletynu Polskiej Misji Historycznej korzysta z programu antyplagiatowego iThenticate, od 2016 roku każdy artykuł jest sprawdzany pod względem oryginalności. Redakcja oświadcza, że wykryte przypadki nierzetelności naukowej będą dokumentowane oraz upubliczniane poprzez powiadomienie odpowiednich podmiotów (instytucje zatrudniające Autorów, instytucje i stowarzyszenia naukowe itp.).</p><p>Autorzy/Autorki przesyłając artykuł przez stronę APCz składają oświadczenia dotyczące praw autorskich oraz przygotowania artykułu zgodnie z zasadami etycznymi dla prac naukowych. Oswiadczenie jest także dostępne w formie dokumentu word (<a href="http://pmh.umk.pl/wp-content/uploads/2018/03/2.-PL-oswiadczenie-Autorow.doc">oświadczenie</a>).</p> Stypendyści i goście Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35267 Renata Skowrońska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 9 10 Budowniczy mostów między Polską a Niemcami. Otto Gerhard Oexle dla upamiętnienia https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35282 Helmut Flachenecker Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 245 249 10.12775/BPMH.2021.009 Nowe europejskie spojrzenie na bezkrólewie w średniowieczu https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35283 Caspar Ehlers Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 251 255 10.12775/BPMH.2021.010 Nowa publikacja o historii pośmiennictwa w średniowiecznych i nowożytnych Prusach https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35285 Marcin Grulkowski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 257 265 10.12775/BPMH.2021.011 Chroniści z XII i XIII wieku i ich wyobrażenia o władztwie. Nowe metody analizy https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35286 Michał Tomaszek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 267 277 10.12775/BPMH.2021.012 Wittemberska tkalnia książęca w latach 1598–1608. Zarządzanie kryzysowe w przemyśle tekstylnym https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35287 Wolfgang Wüst Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 279 282 10.12775/BPMH.2021.013 O historii gospodarczej i społecznej w Frankonii od XVI do XVIII wieku w perspektywie migracji i powiązań https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35288 Hans-Peter Baum Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 283 290 10.12775/BPMH.2021.014 O pruskiej polityce zdrowotnej w dawnej prowincji Poznań w latach 1899–1919 https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35289 Dirk Rosenstock Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 291 299 10.12775/BPMH.2021.015 Uwagi na temat pracy Tadusza Zakrzewskiego o polskich instytucjach i organizacjach w Toruniu pod zaborem pruskim (1815–1894) https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35290 Anna Tarnowska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 301 311 10.12775/BPMH.2021.016 Zapomniana i wyparta historia (historie)? Przykład lokalnej inicjatywy w Niemczech w badaniach nad okresem nazizmu https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35291 Renata Skowrońska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 313 320 10.12775/BPMH.2021.017 Budowniczowie kamiennych mostów w łacińskiej Europie (XI–XIV wiek) w świetle źródeł pisanych https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35268 <p>Budowa kamiennego mostu na rzece (zwłaszcza szerokiej) w pełnym średniowieczu była przedsięwzięciem bardzo skomplikowanym technicznie i logistycznie. Niestety, źródła sprzed połowy XIV w. prawie wcale nie informują o kosztach takich prac, musiały być one jednakże niebagatelne. Wybór materiału budowlanego przeznaczonego do realizacji projektu mostowego był uzależniony od jego dostępności, warunków geograficznych i charakteru (wielkość, głębokość) rzeki. Informacje zawarte w przeanalizowanych przekazach pisanych (w sumie dość nielicznych) prowadzą do wniosku, że w charakterze projektanta i bezpośredniego realizatora danego mostu zatrudniano wówczas najlepszych fachowców specjalizujących się przede wszystkim w budownictwie sakralnym i warownym. Co więcej, można pokusić się o tezę, że byli oni nierzadko sprowadzani z daleka, nawet z innych krajów. Nie powinno to dziwić, wszak w niektórych źródłach akcentowano <em>expressis verbis</em> techniczną i architektoniczną wyjątkowość mostowego przedsięwzięcia oraz ponadregionalną sławę osiągniętego efektu końcowego.</p> Sławomir Jóźwiak Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 13 34 10.12775/BPMH.2021.001 Stan i perspektywy badań nad średniowiecznymi żeńskimi klasztorami w Małopolsce https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35271 <p>Niniejszy artykuł stanowi omówienie aktualnego stanu badań dotyczącego średniowiecznych klasztorów żeńskich na terenie Małopolski (norbertanek, benedyktynek, kanoniczek św. Ducha de Saxia (duchaczki), klarysek, brygidek). Starsza historiografia koncentrowała się przede wszystkim na zagadnieniu fundacji oraz uposażenia. Nowsze studia podejmują problematykę mieszkanek klasztorów i ich aktywności na różnych obszarach. Artykuł ma także na celu wskazanie dalszych możliwości badawczych w omawianej problematyce.</p> Edyta Pluta-Saladra Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 35 60 10.12775/BPMH.2021.002 Próba rekonstrukcji socjotopografii średniowiecznego Chełmna na przykładzie kwartału większego https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35273 <p>Artykuł ukazuje problemy związane z opracowaniem struktury społecznej i zawodowej średniowiecznego Chełmna w świetle zachowanych ksiąg miejskich. W tekście omówiono źródła do badań nad socjotopografią tego miasta oraz możliwości i metody badawcze. W aneksie przedstawiony został wykaz mieszczan kwartału wielkiego, który został sporządzony na podstawie kilku rejestrów podatkowych oraz innych źródeł archiwalnych. Na znajdującym się na końcu artykułu planie miasta przedstawiono siatkę działek kolorystycznie zaznaczając zawody uprawiane przez osoby zamieszkujące znajdujące się na nich domy.</p> Mateusz Superczyński Prawa autorskie (c) 2021 Mateusz Superczyński https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 61 90 10.12775/BPMH.2021.003 Kościół luterański Gdańska w obliczu „kryzysu pobożności” pod koniec XVII wieku https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35274 <p>W artykule przedstawiono doświadczenia gdańskiego Kościoła luterańskiego oraz wypracowany przez pietystów paradygmat jego upadku oraz naprawy życia chrześcijańskiego na przykładzie pism polemicznych Constantina Schütza (1646–1712) i Samuela Schelwiga (1643–1715). Pod koniec XVII wieku Kościół luterański musiał zmierzyć się z wysuwanymi przez pietystów propozycjami reform oraz opanować kryzys pobożności. Zarówno ortodoksyjni luteranie, jak i pietyści uznawali, że poprawa życia chrześcijańskiego jest konieczna, choć inaczej rozumieli jej założenia, co doprowadziło ostatecznie do rozłamu między nimi. W ten sposób pietystyczne próby zreformowania Kościoła zostały odrzucone, a poglądy ortodoksji ugruntowane jako jedynie słuszne.</p> Liliana Lewandowska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 91 110 10.12775/BPMH.2021.004 „Co jest największym szczęściem młynarza? Że worki nie mówią”. Zarządzenia młyńskie w południowych Niemczech https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35275 <p>W południowych Niemczech i całej Europie przed 1800 rokiem stereotyp „nieuczciwego młynarza” wypierał stopniowo pozytywny wizerunek tego zawodu, dziś wysoko cenionego. Badane źródła – przede wszystkim zarządzenia młyńskie i policyjne – pochodzą między innymi z dawnych miast cesarskich Augsburga, Kempten, Memmingen i Norymbergi, z margrabstw Brandenburg-Ansbach, Brandenburg-Bayreuth oraz z Saksonii. W rezultacie można stwierdzić, że: 1. Istnieje wiele zarządzeń młyńskich różnych ustawodawców (miasta, miejscowości targowe, terytoria) ze zróżnicowanych kulturowo regionów. 2. Liczne przepisy wspierały – poprzez sankcje oraz szczegółowe i prawnie wiążące objaśnienia – „dobre rządy” w młynach. 3. Pomimo regionalnego zróżnicowania oraz nakazywanej ochrony konsumentów, negatywny wizerunek zarządców młynów utrzymywał się przez długi czas. W konsekwencji nowożytne normy prawne i codzienne funkcjonowanie młynów muszą być rozpatrywane badawczo pod kątem historii regionalnej, historii prawa, aspektów społeczno-ekonomicznych i geograficznych.</p> Wolfgang Wüst Prawa autorskie (c) 2021 Wolfgang Wüst https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 111 152 10.12775/BPMH.2021.005 Johann Peter Ernst von Scheffler (1739–1810). Medyk i mineralog między Gdańskiem a Warszawą https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35276 <p>Johann Peter Ernst von Scheffler (1739–1810) był jedną z najwybitniejszych osobowości gdańskich XVIII wieku. Ten lekarz o szerokim wachlarzu zainteresowań i rozległej sieci kontaktów doświadczył awansu do najwyższych kręgów uczonych w swoim mieście rodzinnym, zanim wyjechał do Warszawy w 1780 roku. Tam działał w otoczeniu króla, był łącznikiem komunikacyjnym między Warszawą i Gdańskiem oraz podróżował po Polsce jako mineralog.</p> Marc Banditt Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 153 189 10.12775/BPMH.2021.006 Polscy uczeni w służbie dyplomacji. Konferencja pokojowa w Paryżu w 1919 roku: ludzie, zadania, dylematy https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35278 <p>Polska dyplomacja formowała się jeszcze przed odzyskaniem niepodległości, w okresie I wojny światowej. Jej zaczątki tworzyła powołana do życia w Warszawie w 1917 roku Rada Regencyjna. Jednym z zadań powstającego aparatu władzy były przygotowania na nadchodzącą konferencję pokojową. W tym celu starano się o pozyskanie kompetentnego grona uczonych, którzy weszli przede wszystkim w skład Biura Prac Kongresowych, działającego od 26 listopada 1918 do 1 lipca 1919 roku. Uczeni odegrali istotną rolę w pracach polskiej delegacji podczas konferencji pokojowej w Paryżu, choć nie tak wielką, jak oczekiwali.</p> Damian Szymczak Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 191 208 10.12775/BPMH.2021.007 Rzut oka na dzieje archiwów w Polsce w latach 1944–1989 https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35281 <p>Bezpośrednio po wojnie starano się w Polsce odtworzyć sieć archiwów, która bazowała na wzorach sprzed 1939 r. i jednocześnie uwzględniała dokonane w 1945 r. zmiany terytorialne. Wiele wysiłku w tę odbudowę włożyli wówczas dawni, wykształceni jeszcze przed wojną archiwiści z archiwów państwowych, samorządowych i prywatnych oraz ludzie nowi, którzy podjęli pracę w placówkach archiwalnych już po 1945 r. Sytuacja uległa radykalnej zmianie w okresie stalinizmu, szczególnie po wydaniu w 1951 r. <em>Dekretu o archiwach państwowych</em>, który zdecydowanie zerwał z modelem przedwojennym. Wprowadził on m.in. centralizację państwowej sieci archiwalnej i zapewnił archiwom państwowym kontrolę nad zasobem przechowywanym w innych placówkach publiczno-prawnych. Zmiany polityczne i społeczne w Polsce doprowadziły do uchwalenia 14 lipca 1983 r. nowej <em>Ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach</em>. Wprowadziła ona m.in. pojęcie narodowego zasobu archiwalnego, uregulowała sprawę zarządzania tym zasobem oraz umocniła centralizację nadzoru nad nim. W prawie tym generalnie utrzymano wcześniej obowiązujące postanowienia dotyczące organizacji sieci archiwalnej i form działalności archiwów.</p> Janusz Tandecki Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 209 242 10.12775/BPMH.2021.008 Kronika Polskiej Misji Historycznej https://apcz.umk.pl/BPMH/article/view/35264 Renata Skowrońska Prawa autorskie (c) 2021 Renata Skowrońska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-09-17 2021-09-17 16 7 7