ASYMMETRIC RESPONSE OF RETAIL DIESEL AND GASOLINE PRICES TO CHANGES IN WHOLESALE AND MARKET PRICES IN POLAND IN 2007–2024
DOI:
https://doi.org/10.12775/TIS.2025.011Słowa kluczowe
asymetryczna transmisja cen, ceny hurtowe i detaliczne, efekt rakiety i pióra, dynamika cen paliw, analiza kointegracji, model korekty błędemAbstrakt
Cel: Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, czy w latach 2007–2024 występowały asymetryczne transmisje cen między rynkowymi cenami ropy naftowej a cenami hurtowymi, a także między cenami hurtowymi i detalicznymi paliw płynnych w Polsce.
Metodologia/podejście: Przeprowadzono analizę kointegracji szeregów czasowych w celu określenia, czy istnieje stabilna, długookresowa relacja między rynkowymi, hurtowymi i detalicznymi cenami paliw płynnych (oleju napędowego i benzyny) w Polsce. Dodatkowo oszacowano asymetryczne modele korekty błędem, aby sprawdzić, czy ceny detaliczne i hurtowe reagują inaczej na wzrosty i spadki cen hurtowych oraz rynkowych.
Wyniki: Analiza potwierdza występowanie asymetrycznej transmisji cen z rynku hurtowego na rynek detaliczny paliw w Polsce. Ceny detaliczne silniej reagują na wzrost cen hurtowych niż na ich spadek. W szczególności ceny detaliczne oleju napędowego rosną 2,91 razy bardziej przy wzroście cen hurtowych niż spadają przy ich obniżce, a w przypadku benzyny efekt ten jest jeszcze silniejszy (4,42 razy). Co istotne, nie zaobserwowano asymetrii w transmisji cen z rynku ropy naftowej na ceny hurtowe paliw płynnych. Wyniki te sugerują, że wolniejsze dostosowanie cen detalicznych przy spadkach cen hurtowych może wynikać z siły rynkowej sprzedawców oraz niskiej elastyczności popytu.
Oryginalność/wartość: Niniejsze badanie stanowi wkład do literatury przedmiotu, dostarczając nowych informacji na temat asymetrycznej transmisji cen na polskim rynku paliw ciekłych, który charakteryzuje się dominacją państwowego przedsiębiorstwa oraz - potencjalnie - silnym wpływem politycznym. Analizując długi szereg czasowy (2007–2024), badanie potwierdza asymetrię w dostosowaniu cen detalicznych do zmian cen hurtowych, jednocześnie nie znajdując takiego efektu w relacji między cenami rynkowymi a hurtowymi, co pozwala na doprecyzowanie wcześniejszych niejednoznacznych wyników.
Bibliografia
Bacon, R. W. (1991). Rockets and feathers: The asymmetric speed of adjustment of UK retail gasoline prices to cost changes. Energy Economics, 13(3), 211-218. https://doi.org/10.1016/0140-9883(91)90022-R
Bakhat, M., Rosselló, J., & Sansó, A. (2022). Price transmission between oil and gasoline and diesel: A new measure for evaluating time asymmetries. Energy Economics, 106, 105766. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105766
Barsky, R. B., & Kilian, L. (2004). Oil and the macroeconomy since the 1970s. Journal of Economic Perspectives, 18(4), 115-134. https://doi.org/10.1257/0895330042632708
Ben Salem, L., Nouira, R., Jeguirim, K., & Rault, C. (2022). The determinants of crude oil prices: Evidence from ARDL and nonlinear ARDL approaches. Resources Policy, 79, 103085. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.103085
Bor, Ö., & İsmihan, M. (2013). Gasoline pricing, taxation and asymmetry: The case of Turkey. Discussion Paper, No. 2013/7. Turkish Economic Association, Ankara.
Borenstein, S., & Shepard, A. (1996). Dynamic pricing in retail gasoline markets. The RAND Journal of Economics, 27(3), 429–451. https://doi.org/10.2307/2555838
Breusch, T. S., & Godfrey, R. W. (1978). The asymptotic distribution of the estimators of the coefficients in simultaneous equations models when the errors are heteroskedastic. Econometrica, 46(4), 809–832. https://doi.org/10.2307/1913812
Bumpass, D., Ginn, V., & Tuttle, M. H. (2015). Retail and wholesale gasoline price adjustments in response to oil price changes. Energy Economics, 52(Part A), 49-54. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2015.08.030
Cai, Y., Mignon, V., & Saadaoui, J. (2022). Not all political relation shocks are alike: Assessing the impacts of US-China tensions on the oil market. CEPII Working Paper, No. 2022-07. Retrieved from https://www.cepii.fr/PDF_PUB/wp/2022/wp2022-07.pdf
Caselli, F., & Tesei, A. (2016). Resource windfalls, political regimes, and political stability. The Review of Economics and Statistics, 98(3), 573–590. http://www.jstor.org/stable/24917035
Colgan, J. D. (2013). Fueling the fire: Pathways from oil to war. International Security, 38(2), 147-180. https://doi.org/10.1162/ISEC_a_00135
Davis, M. C. (2021). An examination of the effects of environmental regulations on retail gasoline price seasonality. Contemporary Economic Policy, 39, 178-193. https://doi.org/10.1111/coep.12491
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427–431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
Egli, F., Schmid, N., & Schmidt, T. S. (2022). Backlash to fossil fuel phase-outs: The case of coal mining in US presidential elections. Environmental Research Letters, 17(9), 094015. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac82fe
Enders, W., & Siklos, P. L. (2001). Cointegration and threshold adjustment. Journal of Business & Economic Statistics, 19(2), 166–176. https://doi.org/10.1198/07350010152462280
Energy Institute. (2024). Statistical review of world energy 2024. Retrieved from https://www.energyinst.org/__data/assets/pdf_file/0006/1542714/684_EI_Stat_Review_V16_DIGITAL.pdf
Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251–276. https://doi.org/10.2307/1913236
Feng, Y., Xu, D., Failler, P., & Li, T. (2020). Research on the time-varying impact of economic policy uncertainty on crude oil price fluctuation. Sustainability, 12(16), 6523. https://doi.org/10.3390/su12166523
Frey, G., & Manera, M. (2007). Econometric models of asymmetric price transmission. Journal of Economic Surveys, 21(2), 349-415.
Gutmann, J., Neuenkirch, M., Neumeier, F., & Steinbach, A. (2018). Economic sanctions and human rights: Quantifying the legal proportionality principle. ILE Working Paper Series, No. 12. University of Hamburg, Institute of Law and Economics (ILE).
Hernandez Carballo, I., & Sisco, M. R. (2024). Examining the effects of gasoline prices on public support for climate policies. Nature Energy, 9, 219–227. https://doi.org/10.1038/s41560-024-01449-2
Huseynli, N. (2023). Analyzing the relationship between oil prices and gold prices before and after COVID-19. International Journal of Energy Economics and Policy, 13(2), 373-378.
Karkowska, R., & Urjasz, S. (2024). Importance of geopolitical risk in volatility structure: New evidence from biofuels, crude oil, and grains commodity markets. Journal of Commodity Markets, 36, 100440. https://doi.org/10.1016/j.jcomm.2024.100440
Leszkiewicz-Kędzior, K. (2014). Asymetryczne dostosowania cenowe na rynku paliw w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7969-422-8
Leszkiewicz-Kędzior, K., & Welfe, A. (2014). Asymmetric price adjustments in the fuel market. Central European Journal of Economic Modelling and Econometrics, 6, 105–127.
Loutia, A., Mellios, C., & Andriosopoulos, K. (2016). Do OPEC announcements influence oil prices? Energy Policy, 90, 262-272. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2015.11.025
Martín-Moreno, J. M., Pérez, R., & Ruiz, J. (2019). Evidence about asymmetric price transmission in the main European fuel markets: From TAR-ECM to Markov-switching approach. Empirical Economics, 56, 1383–1412. https://doi.org/10.1007/s00181-017-1388-1
Newey, W. K., & West, K. D. (1987). A simple, positive semi-definite, heteroskedasticity and autocorrelation consistent covariance matrix. Econometrica, 55(3), 703–708. https://doi.org/10.2307/1913610
Painter, D. S. (2014). Oil and geopolitics: The oil crises of the 1970s and the Cold War. Historical Social Research, 39(4), 186-208. https://doi.org/10.12759/hsr.39.2014.4.186-208
Pangsy-Kania, S. (2017). Ropa naftowa jako strategiczny surowiec gospodarki światowej: przyczyny i skutki wahań cen w latach 1970-2017. W: M. Maciejewski, K. Wach (red.), Handel zagraniczny i biznes międzynarodowy we współczesnej gospodarce (s. 439-447). Kraków: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie.
Polish Geological Institute. (n.d.). Ropa naftowa. Retrieved February 4, 2025, from https://www.pgi.gov.pl/surowce/energetyczne/ropa-naftowa.html
Pescatori, A., & Nazer, Y. F. (2022). OPEC and the oil market. IMF Working Papers, 2022(183), A001. Retrieved February 7, 2025, from https://doi.org/10.5089/9798400219788.001.A001
Polish Organization of the Oil Industry and Trade. (2024). Przemysł i handel naftowy 2023. Raport roczny. Retrieved February 3, 2025, from https://popihn.pl/wp-content/uploads/2024/05/RAPORT-ZA-ROK-2023-1.pdf
Qin, X., Zhou, C., & Wu, C. (2016). Revisiting asymmetric price transmission in the U.S. oil-gasoline markets: A multiple threshold error-correction analysis. Economic Modelling, 52(Part B), 583-591. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2015.10.003
Quint, D., & Venditti, F. (2020). The influence of OPEC+ on oil prices: A quantitative assessment (ECB Working Paper No. 2467). European Central Bank.
Raeder, F. T., Rodrigues, N., & Losekann, L. D. (2022). Asymmetry in gasoline price transmission: How do fuel pricing strategy and the ethanol addition mandate affect consumers? International Journal of Energy Economics and Policy, 12(4), 517–527. https://doi.org/10.32479/ijeep.13211
Robe, M. A., & Wallen, J. (2016). Fundamentals, derivatives market information, and oil price volatility. Journal of Futures Markets, 36, 317-344. https://doi.org/10.1002/fut.21732
Schneider, D., Van Robays, I., & Fratzscher, M. (2014). Oil prices, exchange rates and asset prices (Working Paper No. 1689). European Central Bank.
Schweikert, K. (2019). Asymmetric price transmission in the US and German fuel markets: A quantile autoregression approach. Empirical Economics, 56, 1071–1095. https://doi.org/10.1007/s00181-017-1376-5
Totleben, B., Szarzec, K., & Kardziejonek, A. (2019). Rent-seeking by politicians in state-owned enterprises. Ekonomia I Prawo. Economics and Law, 18(4), 515–529. https://doi.org/10.12775/EiP.2019.034
Van Robays, I. (2012). Macroeconomic uncertainty and the impact of oil shocks. ECB Working Paper, No. 1479. European Central Bank (ECB), Frankfurt a. M.
Wang, P., Liu, X., Ho, T., & Li, Y. (2024). The effect of the US dollar exchange rate on oil prices: An oil financialization perspective. International Journal of Finance & Economics, 29(2), 1301–1317. https://doi.org/10.1002/ijfe.2736
White, H. (1980). A heteroskedasticity-consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica, 48(4), 817–838. https://doi.org/10.2307/1912934
Zhang, W., Luckert, M., & Qiu, F. (2023). Asymmetric price transmission and impulse responses from U.S. crude oil to jet fuel and diesel markets. Energy, 283, 128425. https://doi.org/10.1016/j.energy.2023.128425
Złoty, M. (2023). Analiza rynku paliw płynnych w Polsce od stycznia 2019 r. do września 2022 r. Gospodarka Materiałowa i Logistyka. Material Economy and Logistics Journal, 75(2), 50–61. https://doi.org/10.33226/1231-2037.2023.2.6
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Bartosz Totleben
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 6
Liczba cytowań: 0
