From the History of Russian Expansion in the Black Sea Area: The British Position towards the Russo-Turkish Dispute over the Construction of the Fortress of St Elisabeth (1754–1756)
DOI:
https://doi.org/10.12775/SDR.2025.EN9.01Słowa kluczowe
Wielka Brytania, Rosja, Turcja, Austria, Rzeczpospolita, twierdzaAbstrakt
W 1751 r. Rosja rozpoczęła organizację kolonii Nowa Serbia na Zaporożu, co wywołało napięcia z Austrią, gdyż osadnicy pochodzili z jej terytoriów. Z kolei budowa w 1754 r. twierdzy Świętej Elżbiety nad Ingułem spowodowała protest Turcji, która uznała to za złamanie traktatu belgradzkiego (1739). Konflikt groził wybuchem wojny, dlatego dyplomaci brytyjscy i austriaccy starali się uspokoić sytuację i powstrzymać Francję przed wykorzystaniem sporu. Londyn obawiał się, że wojna rosyjsko-turecka osłabi Rosję jako sojusznika w obronie Hanoweru. Rosja w końcu 1754 r. taktycznie zrezygnowała z budowy twierdzy, co Brytyjczycy uznali za swój sukces dyplomatyczny. Po zawarciu w 1755 r. konwencji subsydialnej z Londynem Rosjanie planowali powrócić do sprawy, lecz w 1756 r., w obliczu zbliżającej się wojny z Prusami, zrezygnowali z projektu.
Bibliografia
Archival Materials
The National Archives, Kew, Richmond (London), State Papers: 80 (Empire/Austria 194, 195); 88 (Poland/Saxony 76, 77); 91 (Russia 58, 59, 60, 61); 97 (Turkey 37, 38).
Архив внешней политики Российской Империи МИД РФ [Archive of Foreign Policy of the Russian Empire], fond 79/1, d. 1755/4
Printed Sources
Recueil d’Actes Internationaux de l’Empire Ottoman - Traités, Conventions, Arrangements, Déclarations, Protocoles, Procès Verbaux, Firmans, Berats, Lettres Patentes Et Autres Documents Relatifs au Droit Public Extérieur de la Turquie; vol. 1: 1300–1789, ed. G. Noradounghian, F. Pichon (Paris, 1897).
Politische Correspondenz Friedrichs des Grossen, Band 11, ed. A. Naudé (Berlin, 1883).
Архив Князя Воронцова, book 25: Бумаги разнаго содержания (Москва, 1882).
Договоры России с Востоком. Политические и торговые, ed. Т.П. Юзефович (Санкт-Петербург, 1869).
Полное Собрание законов Российской империи с 1649 года, vol. 10: 1737–1739, vol. 13: 1749–1753 (Санкт-Петербург, 1830).
Сборник Императорскаго русскаго историческаго общества, vol. 136: Протоколы Конференции при Высочайшем дворе, I: 14 Марта 1756 – 13 Марта 1757 (Санкт-Петербург, 1912).
Secondary Literature
Ritter von Arneth A., Geschichte Maria Theresia’s, vol. 4: Maria Theresia nach dem Erbfolgekriege 1748–1756, Wilhelm Braumüller, Wien, 1870.
Bilici F., La politique française en mer Noire (1747–1789): vicissitudes d’une implantation (Istanbul, 1992).
Dukwicz D., ‘Prestiż jako ważny czynnik w polityce imperialnej Rosji Katarzyny II na przykładzie tzw. sprawy dysydenckiej w Rzeczypospolitej’, in Metody i środki oddziaływania Imperiów. Ideologia i praktyka polityczna państwa rosyjskiego/sowieckiego/rosyjskiego w latach 1689–2022, ed. A. Nowak, in collab. with Ł. Dryblak (Warszawa, 2024), pp. 157–168.
Hubrecht van den Boogert M., ‘James Porter’, in Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History, vol. 13: Western Europe (1700–1800), ed. D. Thomas, J.A. Chesworth, The History of Christian-Muslim Relations Series, vol. 37 (Leiden–Boston, 2019, pp. 344–349.
Dyck H.L., ‘New Serbia and the Origins of the Eastern Question 1751–1755: A Habsburg Perspective’, Russian Review, 40, no. 1 (1981), pp. 1–19.
Hammer-Purgstall J. von, Geschichte des osmanischen Reiches, grossentheils aus bisher unbenützen Handschriften und Archiven, vol. 8: Vom Belgrader Frieden bis zum Frieden von Kainardsche: 1739–1774 (Pest, 1832).
Hanczewski P., Dyplomacja brytyjska w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1748–1756. Misje w Berlinie, Dreźnie, Petersburgu i Wiedniu (Toruń, 2001).
Bayne Horn D., Sir Charles Hanbury Williams and European Diplomacy (1747–1758) (London–Bombay–Sydney, 1930).
Kaplan H., Russia and the Outbreak of the Seven Years’ War (Berkley – Los Angeles, 1968).
Konopczyński W., Polska w dobie wojny siedmioletniej, part 1 (1755–1758), ed. S. Askenazy, Monografie w zakresie dziejów nowożytnych Series, vols 7–8 (Kraków–Warszawa, 1909).
Schweizer K., ‘The Duke of Newcastle and the Diplomatic Revolution 1753–1757: A Historical Revision’, Diplomacy & Statecraft, 28, no. 2 (2017), pp. 167–194.
Sorel A., La question d’Orient au XVIIIe siècle: le partage de la Pologne et le traité de Kaïnardji (Paris, 1877).
Sorel A., Sprawa wschodnia w XVIII wieku: pierwszy podział Polski i traktat kainardżyjński (Lwów, 1903).
Sorel A., Kwestia wschodnia w XVIII wieku: Pierwszy podział Polski i traktat kainardżyjski, ed. J. Pajewski (Warszawa, 1981).
Szwaciński T., ‘Rosyjsko-brytyjskie stosunki dyplomatyczne na sasko-polskim gruncie w przededniu pruskiej agresji: Heinrich Iwanowicz Gross a David Murray wicehrabia Stormont (czerwiec–sierpień 1756)’, Kwartalnik Historyczny, 122, no. 3 (2015), pp. 475–508.
Szwaciński T., ‘Finał sejmu 1754 r. w relacjach rosyjskich i brytyjskich’, Biblioteka Epoki Nowożytnej, 4, no. 1 (2016), pp. 163–193.
Szwaciński T., ‘Dresden in der russischen Politik am Vorabend des Renversement des Alliances. Die sächsischen Bemühungen um einen Subsidienvertrag mit Großbritannien oder Frankreich (1754–1756)’, Neues Archiv für sächsische Geschichte, 94 (2023), pp. 85–112.
Szwaciński T., ‘Гонка курьеров: переломный момент в кризисе российско-британского союза накануне Семилетней войны’, in Metody i środki oddziaływania Imperiów. Ideologia i praktyka polityczna państwa rosyjskiego/sowieckiego/rosyjskiego w latach 1689–2022, ed. A. Nowak in collab. with Ł. Dryblak (Warszawa, 2024), pp. 141–156.
Wood A.C., ‘The English Embassy at Constantinople 1660–1762’, English Historical Review, 40 (1925), pp. 533–561.
Анисимов М.Ю., Российская дипломатия в Европе в середине XVIII века. От Ахенского мира до Семилетней войны (Москва, 2012).
Анисимов М.Ю., ‘Дело о строительстве российской крепости святой Елизаветы в международной политике середины XVIII в.’, Вестник Московского государственного областного университета, no. 5 (2016), pp. 71–80.
Белова Е.В., ‘Гранычары Новой Сербии: южнославянская колонизация России в 1740—1760-е гг.’, Вестник Российского университета дружбы народов, no. 1 (2008), pp. 82–94.
Ганул А.М., ‘Адміністративні повноваження Івана Хорвата у Новій Сербії (1752–1762)’, Вісник Київського національного університету імені Тараса Шевченка. Історія, 130, no. 3 (2016), pp. 18–23.
Ганул А.М., ‘Іван Хорват як очільник Нової Сербії у сучасній британській та американській історіографії’, Славістична збірка, 3 (Київ, 2017), pp. 204–213.
Гуськов А.Г., Кочегаров К.А., Шамин С.М., Русско-туркцкая война 1686–1700 годов (Москва, 2022).
Михнева Р., Россия и Османская империя в международных отношениях в середине 18 в. (1739–1756) (Москва, 1985).
Соловьев С.М., История России с древнейших времен, book 12, vol. 23–24 (Москва, 1964; 1st edition: 1873, 1874).
Щепкин Е.Н., Русско-австрийский союз во время Семилетней войны 1746–1758 г.г.: Изследование по данным Венскаго и Копенгагенскаго Архивов (Санкт-Петербург, 1902).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 4
Liczba cytowań: 0
