Przeobrażenia reżimu politycznego ZSRR w latach 1988–1991
DOI:
https://doi.org/10.12775/SDR.2025.2.07Słowa kluczowe
reżim polityczny, Związek Radziecki, Michaił Gorbaczow, pieriestrojkaAbstrakt
Celem artykułu jest prześledzenie przeobrażeń reżimu politycznego w ZSRR w okresie rządów ostatniego sekretarza generalnego partii komunistycznej Michaiła Gorbaczowa. Tematyka dotyczy głównie lat 1988–1991, kiedy „przebudowa” (pieriestrojka) systemu politycznego przybrała postać rewolucyjną.
Bibliografia
Źródła drukowane
Brezhnev L.I., On the Draft Constitution (Fundamental Law) of the Union of Soviet Socialist Republics and the Results of the Nationwide Discussion of the Draft, Moscow 1977.
Gorbachev M., Political Report of the CPSU Central Committee to the 27th Party Congress, Moscow 1986.
Konstytucja Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, tłum. S.R. Dobrowolski, Warszawa 1977.
Декларация от 12 июня 1990 года № 22-1 „О государственном суверенитете Российской Советской Федеративной Социалистической Республики”, http://ips.pravo.gov.ru/.
Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (принята на внеочередной седьмой сессии Верховного Совета СССР девятого созыва 7 октября 1977 г.), https://constitution.garant.ru.
Закон РСФСР от 16 июня 1990 года № 38-I „Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) РСФСР”, http://rusconstitution.ru/.
Закон РСФСР от 24 апреля 1991 года № 1098-1 „О Президенте РСФСР”, https://base.garant.ru/.
Закон СССР от 14 марта 1990 года № 1360-I „Об учреждении поста Президента СССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) СССР”, https://constitution.garant.ru.
Opracowania
Antoszewski A., Reżim polityczny, w: Studia z teorii polityki, red. A.W. Jabłoński, L. Sobkowiak, Wrocław 1996, s. 75–89.
Baluk W., Nomenklatura – forma organizacji władzy w ZSRR oraz Federacji Rosyjskiej, w: Prawo, państwo, polityka. Monografia dedykowana Profesorowi Markowi Żmigrodzkiemu, red. M. Michalczuk-Wlizło, M. Podolak, Lublin 2022, s. 53–69.
Barghoorn F.Ch., Politics in the USSR, Boston 1972.
Bartnicki A.R., Borys Jelcyn. Przywództwo w pułapce uwarunkowań – mechanizmy zmiany i kontynuacji, Białystok 2016.
Bartnicki A.R., Konflikt między Gorbaczowem a Jelcynem 1987–1991, „Polityka i Społeczeństwo” (2021), nr 4 (19), s. 5–17.
Battle J.M., Uskorenie, Glasnost’ and Perestroika: The Pattern of Reform under Gorbachev, „Soviet Studies” 40 (1988), no. 3, s. 367–384.
Bazylow L., Wieczorkiewicz P., Historia Rosji, Wrocław 2005.
Borucki M., Historia powszechna 1945–1999, Warszawa 2000.
Bosiacki A., Ewolucja doktryny „konstytucjonalizmu radzieckiego” 1918–1991, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 32 (2010), s. 243–260.
Bosiacki A., Izdebski H., Konstytucjonalizm rosyjski. Historia i współczesność, Kraków 2013.
Brovkin V.N., The Politics of Constitutional Reform: The New Power Structure and the Role of the Party, „Cornell International Law Journal” 23 (1990), no. 2, s. 323–339.
Brown A., Seven Years that Changed the World: Perestroika in Perspective, New York 2007.
Brown A., The Gorbachev era, w: The Cambridge History of Russia, vol. 3: The Twentieth Century, ed. R.G. Suny, Cambridge 2006, s. 316–351.
Brown A., The Gorbachev Factor, Oxford 1996.
Czachor R., Rosyjski ruch dysydencki i protopartie polityczne w okresie pierestrojki i głasnosti, „Zeszyty Naukowe Dolnośląskiej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Techniki w Polkowicach. Studia z Nauk Społecznych” (2013), nr 6, s. 31–50.
Dziemidok B., Reżim polityczny, w: Encyklopedia politologii, t. 1: Teoria polityki, red. W. Sokół, M. Żmigrodzki, Kraków 1999, s. 256.
Gooding J., Perestroika as Revolution from within: An Interpretation, „The Russian Review” 51 (1992), no. 1, s. 36–57.
Granat M., Federacja Rosyjska, w: Ustroje państw współczesnych, t. 2, red. E. Gdulewicz, Lublin 2002, s. 135–153.
Hahn G.M., The First Reorganisation of the CPSU Central Committee Apparat under Perestroika, „Europe-Asia Studies” 49 (1997), no. 2, s. 281–302.
Interview with Mikhail Gorbachev by Colin Greer, „Austin-American Statesman (Parade Magazine)” (23 I 1994), s. 4–6.
Jach A., Ewolucja centralnych organów władzy jako przejaw demokratyzacji systemu politycznego ZSRR w latach 1988–1991, w: Kultura rosyjska w ojczyźnie i diasporze. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Lucjanowi Suchankowi, t. 2, red. K. Duda, Kraków 2008, s. 247–256.
Karasik Th.W., Horrigan B., Gorbachev’s Presidential Council, RAND Paper, August 1990, s. 1–16.
Kasiński M., Oblicza centralizmu demokratycznego – próba interpretacji procesu historycznego, w: Decentralizacja i centralizacja administracji publicznej. Współczesny wymiar w teorii i praktyce, red. B. Jaworska-Dębska, E. Olejniczak-Szałowska, R. Budzisz, Warszawa–Łódź 2019, s. 21–63.
Kawamoto K., Rethinking Soviet Democracy. Popular Participation in Family Law Reform after Stalin, „Japanese Political Science Review” (2014), no. 2, s. 111–133.
Kowalski J., Konstytucja Federacji Rosyjskiej a rosyjska i europejska tradycja konstytucyjna, Warszawa–Poznań 2009.
Langer T., Formy państwa socjalistycznego. Studium z teorii państwa i prawa, Poznań 1972.
Lentini P., Electoral Reform in the Former USSR and Russian Federation, 1989–1993: Continuity, Contradiction and Departure, niepublikowana rozprawa doktorska, Glasgow University, Glasgow 1996, https://theses.gla.ac.uk/71851/ (dostęp: 22.05.2024).
Levine N.C., The Emerging Political Party System in Russia: 1986–1992, niepublikowana praca magisterska, McMaster University, Hamilton 1995, http://hdl.handle.net/11375/10972 (dostęp: 1.06.2024).
Marples D.R., The Collapse of the Soviet Union, 1985–1991, Harlow 2004.
McFaul M., Russian Electoral Trends, w: Russian Politics. Challenges of Democratization, ed. Z. Barany, R.G. Moser, Cambridge 2001, s. 19–63.
Osakwe Ch., The Theories and Realities of Modern Soviet Constitutional Law: An Analysis of the 1977 USSR Constitution, „University of Pennsylvania Law Review” 127 (1979), no. 5, s. 1350–1437.
Przeworski A., Democracy and the Market. Political and Economic Reforms in Eastern Europe and Latin America, Cambridge 1991.
Radziwinowicz W., Zapomniany łyk rosyjskiej wolności, „Gazeta Wyborcza” (28 V 2009), nr 124, s. 22–23.
Ray L., Reflections on the Demise of Communism in Europe, „European History Quarterly” 37 (2007), no. 3, s. 442–456.
Sakwa R., Russian Politics and Society, London 2002.
Schumpeter J., Kapitalizm, socjalizm, demokracja, tłum. M. Rusiński, Warszawa 2009.
Słomka T., Reżim polityczny, w: Encyklopedia politologii, t. 2: Instytucje i systemy polityczne, red. B. Dziemidok-Olszewska, W. Sokół, Warszawa 2012, s. 476–477.
Smith J., The Fall of Soviet Communism, 1985–91, Basingstoke 2005.
Sokolewicz W., Wpływ czynników zewnętrznych na konsolidację liberalnej demokracji w Polsce. Wymiar konstytucyjny, w: W kręgu zagadnień konstytucyjnych – Profesorowi Eugeniuszowi Zwierzchowskiemu w darze, red. M. Kudej, Katowice 1999, s. 13–38.
Sokół W., Autokracja, w: Encyklopedia politologii, t. 1: Pojęcia, teorie i metody, red. W. Sokół, M. Żmigrodzki, Warszawa 2016, s. 73.
Stępień-Kuczyńska A., Michaił Gorbaczow a idea i praktyka pieriestrojki, Łódź 2016.
Stępień-Kuczyńska A., Rosja 1991–1993. W kierunku demokracji?, w: Prawo, państwo, polityka. Monografia dedykowana Profesorowi Markowi Żmigrodzkiemu, red. M. Michalczuk-Wlizło, M. Podolak, Lublin 2022, s. 473–485.
Szmulik B., Żmigrodzki M., Typ i forma państwa, w: Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, red. B. Szmulik, M. Żmigrodzki, Lublin 2002, s. 47–99.
Weigle M.A., Russia’s Liberal Project. State-Society Relations in the Transition from Communism, University Park, PA 2000.
White S., ‘Democratisation’ in the USSR, „Soviet Studies” 42 (1990), no. 1, s. 3–24.
White S., Rose R., McAllister I., How Russia Votes, Chatham, NJ 1997.
Winczorek P., Wstęp do nauki o państwie, Warszawa 1997.
Wojtaszczyk K.A., Współczesne systemy polityczne, Warszawa 2000.
Young C., The Strategy of Political Liberalization: A Comparative View of Gorbachev’s Reforms, „World Politics” 45 (1992), no. 1, s. 47–65.
Zieliński E., Nauka o państwie i polityce, Warszawa 1999.
Восленский М., Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза, London 1990.
Иванченко А.В., Любарев А.Е., Российские выборы от перестройки до суверенной демократии, Москва 2006.
Лепехин В.А., Лоббизм в России и проблемы его правового регулирования, „Политические исследования” (1998), № 4, c. 119–121.
Netografia
Achmatowicz A., Pierestrojka, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/-pierestrojka;3956848.html (dostęp: 30.04.2024).
McCauley M., The U.S.S.R. from 1953 to 1991, https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/The-U-S-S-R-from-1953-to-1991 (dostęp: 22.05.2024).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 8
Liczba cytowań: 0
