O niektórych problemach przekładu z języka ukraińskiego na polski
DOI:
https://doi.org/10.12775/RP.2025.002Słowa kluczowe
języki bliskopokrewne, bliskokulturowość, mylące podobieństwa międzyjęzykowe, stylizacja, zwyczajeAbstrakt
Już to, że języki polski i ukraiński są językami bliskopokrewnymi sprawia, iż trudności piętrzące się przed tłumaczem posiadają swoją specyfikę, a mianowicie możemy spodziewać się przeszkód innych niż w wypadku języków oddalonych, choćby takich jak istnienie mylących podobieństw językowych. Co więcej, w wypadku języków bliskopokrewnych często można mówić również o bliskokulturowości, która z jednej strony wspomaga tłumacza, ale z drugiej potrafi łudzić fałszywym podobieństwem. O ile w przypadku z języków oddalonych kontekst pomaga zrozumieć różnice słownikowe, to jeśli mowa o bliskim pokrewieństwie języków i kultur, kontekst może nie wystarczyć, ponieważ różnica potrafi zawierać się w detalach, choćby takich jak inny rejestr językowy (stylistyczny) czy inne użycie kontekstowe.
W niniejszym artykule proponuję przebadanie kilku problemów występujących przy przekładzie tekstów literackich z języka ukraińskiego na polski, co staram się uczynić na przykładzie powieści Тіни забутіх предків Mychajło Kociubińskiego (1912) we współczesnym tłumaczeniu Przemysława Lisa-Markiewicza i w przekładzie z 1934 r. autorstwa Józefa Czechowicza (fragment) oraz opublikowanego w ostatnich latach opowiadania Wjaczesława Medwydia Аделька й Адам (2020) w mojej propozycji translatorskiej.
Takie skontrastowanie tekstów z początku XX w i utworu współczesnego pisarza pozwala wskazać na różnorodne trudności „czyhające” na polskich tłumaczy literatury ukraińskiej. Poza wspomnianymi już mylącymi podobieństwami chciałabym wskazać przede wszystkim na decyzje przekładowców związane z odtworzeniem idiolektu (wtrącenia z innego języka, błędy językowe), w tym dialektu (huculski) oraz form gminnych, ale także zwrócić uwagę na problem odtworzenia i ewentualnego objaśnienia nieznanych odbiorcy docelowemu zwyczajów charakterystycznych dla literatury źródłowej.
Bibliografia
Bednarczyk A., „Заповіт” – „Завешание” – „Testament” Tarasa Szewczenki i problemy translatorskie, „Rocznik Przekładoznawczy” 2022, 17, s. 17–37.
Bratchuk O., Ivchenko A., 2013, Pereklady z ukrayins’koyi movy pol’s’koyu movoyu z 1991 do 2012, doslidzhennya fondu Next Page v ramkakh projektu book Platform, [Братчук О., Івченко А., 2013, Переклади з української мови польською мовою з 1991 до 2012, дослідження фонду Next Page в рамках проекту Book Platform] on-line: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://bookplatform.npage.org/images/activities/497/ ukrainiantopolishtranslationsstudy_ukr.pdf (dostęp: 30.10.2025).
Czetyrba-Piszczako M., 2017, Przegląd literatury ukraińskiej w przekładach na język polski po 1989 roku, „Acta Polono-Ruthenica”, nr 22/2, s. 103–116.
Encyklopedja powszechna,1866, t.22, Warszawa, s. 531–532.
Gasparov M., Avtonomova N., 1969, Sonety Shekspira – perevody Marshaka, „Voprosy literatury”, nr 2, s. 100-112 [Гаспаров М., Автономова Н., 1969, Сонеты Шекспира – переводы Маршака, „Вопросы литературы”, № 2, с. 100–112].
Grosbart Z., 1974, Maksyma Rylskiego droga do arcyprzekładu „Pana Tadeusza”, [w:] Z dziejów stosunków literackich polsko-ukraińskich, S. Kozak, M. Jakóbiec (red.), Wrocław, s. 239–270.
Grosbart Z., 1984, Teoretyczne problemy przekładu literackiego w ramach języków bliskopokrewnych (Na materiale języków wschodniosłowiańskich), Łódź.
Havryshkiv B., 1959, Ryl’s’kyy yak perekladach A. Mitskevycha, „Zhovten’”, nr 12, s. 126–130 [Гавришків Б., 1959, Рильський як перекладач А. Міцкевича, „Жовтень”, nr 12, s. 126–130].
Kotsyubyns’kyy М., 1974, Тіні забутих предків, [w:] Kotsyubyns’kyy М., Твори в семи томах. T. 3: Оповідання, повісті (1908-1913), Київ [Коцюбинський
М., 1974, Тіні забутих предків, [w:] Коцюбинський М., Tvory v semy tomakh. T. 3: Opovidannya,povisti (1908–1913), Kyyiv], on-line: chrome-extension:// efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://ionum.com.ua/wp-content/uploads/2023/230131/9786171276062_fragment.pdf?srsltid=AfmBOooAPzUdN i3c7Am3UhN7_ycfSGyXZXgM2Iv3HI0914Jtm056Vge1] (dostęp: 30.10.2025).
Kociubiński M., 2011, Dzieci gór, tłum. J. Czechowicz, [w:] Czechowicz J., Przekłady, oprac. W. Kruszewski, D. Pachocki, Lublin, s. 154–156.
Kociubiński M., 2023, Cienie zapomnianych przodków, tłum. P. Lis-Markiewicz, Poznań.
Kostenko L., Tsya nich bula zahrozlyva i temna... [Костенко Л., Ця ніч була загрозлива і темна...], on-line: https://osvitoria.media/experience/nemayechasu-na-porazku-virshi-liny-kostenko-pro-suchasnu-vijnu/ (dostęp: 30.10. 2025).
Krajewska J., 2018, Recepcja najnowszej literatury ukraińskiej w przekładach na język polski po roku 1989. Wybrane zagadnienia w ujęciu diachronicznym i synchronicznym, wyd. U Wr.
Medvid’ V., 2020, Adel’ka y Adam, [w:] Medvid’ V., Pot’ma. Knyha prysht, Kyyiv, s. 79–92 [Медвідь В., 2020, Аделька й Адам, [w:] Медвідь В., Потьма. Книга пришт, Київ s. 79–2].
Medvid’ V., Adelka i Adam, tłum. A. Bednarczyk. W druku.
Podgórska B., Podgórski A., 2005, Wielka Księga Demonów Polskich. Leksykon i antologia demonologii ludowej. Katowice.
Romaniuk S., Jakubowska-Krawczyk K., 2023, Poezja Wisławy Szymborskiej w interpretacji ukraińskich twórców, „Slavistična revija”, nr 71/1, s. 1–16.
Saweneć A. Dlaczego się tłumaczy ponownie: nowe ukraińskie odczytania polskiej prozy „Przekłady Literatur Słowiańskich”. 2018, T. 9, cz. 1, s. 283–297.
Shevchenko T., 2003, Zapovit, [w:] Shevchenko T., Zibrannya tvoriv u 6 t., Т. 1: Poeziya 1837-1847, Kyyiv, s. 371 [Шевченко Т., 2003, Заповіт, [w:] Шевченко Т., Зібрання творів у 6 т., Т. 1: Поезія 1837–1847, Київ, s. 371].
Tymoshuk R. Some Remarks on Interlingual Equivalence: Based on the Contrastive Analysis of Polish and Ukrainian Phraseology, „Adeptus” 2021, 18(18). s. 1–15, on-line: https://www.researchgate.net/publication/357870591_Kilka_ uwag_o_ekwiwalencji_miedzyjezykowej_na_przykladzie_konfrontacji_ polskiej_i_ukrainskiej_frazeologii.
Vasylyshyny O., Vasylyshynya I,, 2024, Khudozhni pereklady v interpretatsiyi ukrayins’kykh i pol’s’kykh avtoriv (Lesya Stepovychka, Tadey Karabovych, Volodymyr Dyachun, Milosh Byedzhyts’kyy), „Literatura ta kul’tura Polissya”, nr 110, Serija „Filolohichni nauky”, nr 24, s. 143–152 [Василишини O., Василишиниa I, 2024, Художні переклади в інтерпретації українських і польських авторів (Леся Степовичка, Тадей Карабович, Володимир Дячун, Мілош Бєджицький), „Література та культура Полісся”, nr 110, Serija „Філологічні науки” nr 24, s. 143–152].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Bednarczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 85
Liczba cytowań: 0
