Tadeusz Czeżowski o sensie życia. Przyczynek do historii polskiej i anglo-amerykańskiej filozofii analitycznej
Słowa kluczowe
Czeżowski, sens, sens życia, życie, Szkoła Lwowsko-Warszawska, naturalizm, wartośćAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest analiza porównawcza trzech prac Tadeusza Czeżowskiego na temat sensu życia. Analizie towarzyszy komentarz krytyczny. W końcowej części artykułu pokrótce zestawiono stanowisko Czeżowskiego z najnowszymi dyskusjami na temat sensu życia w anglo-amerykańskiej filozofii analitycznej. Przedstawiono również argumenty przemawiające za tezą, że poglądy Czeżowskiego należy uznać za skrajnie obiektywny naturalizm i optymistyczny ateizm.
Słowa kluczowe: Czeżowski, sens, sens życia, życie, szkoła lwowsko-warszawska, naturalizm, wartość
Bibliografia
Ayer Alfred J. 1947/2008. „The Claims of Philosophy”. W: The Meaning of Life, red. Elmer Daniel Klemke, 199–202. New York: Oxford University Press.
Baier Kurt. 1957/2008. „The Meaning of Life”. Przedruk w: The Meaning of Life, 2nd Ed., red. Elmer Daniel Klemke, 101–132. New York: Oxford University Press.
Bocheński Józef M. 1993. „O sensie życia”. W: Józef M. Bocheński, Sens życia i inne eseje, 7–22. Kraków: Wydawnictwo Philed.
Bortkiewicz Paweł. 2002. „Sens i wartość życia wedle Tadeusza Czeżowskiego”. W: Tadeusz Czeżowski (1889–1981). Dziedzictwo idei. Logika – filozofia – etyka, red. Włodzimierz Tyburski, Ryszard Wiśniewski, 297–317. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Czeżowski Tadeusz. 1946. Główne zasady nauk filozoficznych. Toruń: Księgarnia Naukowa T. Szczęsny i Sk-a.
Czeżowski Tadeusz. 1948. O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, T. Szczęsny.
Czeżowski Tadeusz. 1949. „Etyka jako nauka empiryczna”. Kwartalnik Filozoficzny 18(2): 161–171.
Czeżowski Tadeusz. 1953. „Ethics as an Empirical Science”. Philosophy and Phenomenological Research 14(2): 163–171.
Czeżowski Tadeusz. 1958. „Jak rozumieć «sens życia»”. W: Tadeusz Czeżowski, Odczyty filozoficzne, 229–234. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego, t. 7, z. 1.
Czeżowski Tadeusz. 1958. „O szczęściu”. W: Tadeusz Czeżowski, Odczyty filozoficzne, 243–248. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu.
Czeżowski Tadeusz. 1958. Odczyty filozoficzne. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu.
Czeżowski Tadeusz. 1962. „Sens i wartość życia”. Ruch Filozoficzny 20(1): 62–65.
Czeżowski Tadeusz. 1965. „Sens i wartość życia”. W: Filozofia na rozdrożu. Analizy metodologiczne, 51–160. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Czeżowski Tadeusz. 1969. „Jak rozumieć «sens życia»”. W: Odczyty filozoficzne, wyd. 2 poprawione i rozszerzone, 157–161. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego, t. 20, z. 3.
Czeżowski Tadeusz. 1969. „Pojęcie prawdziwości w odniesieniu do utworów literackich”. W: Odczyty filozoficzne, wyd. 2 poprawione i rozszerzone, 224–227. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego, t. 20, z. 3.
Czeżowski Tadeusz. 1977. „Transcendentalia – przyczynek do ontologii”. Ruch Filozoficzny 1–2: 54–56.
Czeżowski Tadeusz. 2004. O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
Dziedzic Anna. 2013. „Józef Maria Bocheński o sensie życia”. Filo-Sofija 21(2): 85–98.
Klemke Elmer Daniel (red.). 2008. The Meaning of Life. New York: Oxford University Press.
Kotarbiński Tadeusz. 1966. „Cel i sens życia”. W: Tadeusz Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, 18–22. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kotarbiński Tadeusz. 1966. „Krótkość życia”. W: Tadeusz Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, 82–86. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kotarbiński Tadeusz. 1986. „Zwycięstwo”. W: Tadeusz Kotarbiński, Drogi dociekań własnych. Fragmenty filozoficzne, 347–351. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Łukasiewicz Elżbieta. 2017. „Indywidualizm epistemiczny, rola świadectwa, pojęcia wiedzy i uzasadnienia w szkole lwowsko-warszawskiej na przykładzie poglądów Tadeusza Czeżowskiego”. Filo-Sofija 37: 97–118.
Metz Thaddeus. 2023. „The Meaning of Life”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2023 Edition), red. Edward N. Zalta, Uri Nodelman. https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/life-meaning/.
Metz Thaddeus, Joshua W. Seachris. 2024. What Makes Life Meaningful? A Debate. New York: Routledge. Taylor & Francis Group.
O’Brien Wendel. 2021. „The Meaning of Life: Early Continental and Analytic Perspectives”. Internet Encyclopedia of Philosophy. Dostęp 4.09.2025. https://iep.utm.edu/.
Russell Bertrand. 1957. „A Free Man’s Worship”. W: Why I Am Not a Christian and Other Essays on Religion and Related Subjects, 104–166. New York: Touchstone.
Russell Leonard J. 1953. „The Meaning of Life”. Philosophy 28 (January): 30–40.
Schaff Adam. 1962. Filozofia człowieka: marksizm a egzystencjalizm. Warszawa: Książka i Wiedza.
Schlick Moritz. 1927/2008. „On the Meaning of Life”, przeł. Peter Heath. W: The Meaning of Life, red. Elmer Daniel Klemke, 62–71. New York: Oxford University Press.
Seachris Joshua. 2025. „The Meaning of Life: Contemporary Analytic Perspectives”. Internet Encyclopedia of Philosophy. Dostęp 3.09.2025. https://iep.utm.edu/.
Tatarkiewicz Władysław. 2022. „Ciekawość”. W: Radosław Kuliniak, Mariusz Pandura, Łukasz Ratajczak, Jan Jakub Tatarkiewicz (opracowanie edycji naukowej materiałów źródłowych), Władysław Tatarkiewicz (1886–1980). Pamięć i wspomnienie, 199–201. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Wolf Susan. 1997. „Happiness and Meaning: Two Aspects of the Good Life”. Social Philosophy and Policy 14 (December): 207–225.
Wolf Susan. 2010. Meaning in Life and Why It Matters. Princeton: Princeton University Press.
Wolniewicz Bogusław. 1993. „Szkic do postaci Tadeusza Czeżowskiego”. W: Bogusław Wolniewicz, Filozofia i wartości, 125–141 Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Ziemiński Ireneusz. 1999. Zagadnienie śmierci w filozofii analitycznej. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Ziemiński Ireneusz. 2006. Śmierć, nieśmiertelność, sens życia. Egzystencjalny wymiar filozofii Ludwiga Wittgensteina. Kraków: Aureus.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Dariusz Łukasiewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 0
Liczba cytowań: 0
