Mieczysław Wallis jako przedstawiciel orientacji analitycznej w estetyce

Abstrakt

Artykuł podejmuje próbę określenia, jakie merytoryczne przesłanki pozwalają zaliczyć Mieczysława Wallisa do przedstawicieli nurtu analitycznego w estetyce. Choć nurt analityczno-logiczny rozwinął się przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych i Anglii, podobne tendencje występowały również w polskiej estetyce, zwłaszcza w kręgu Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Wallis, kształcony na Uniwersytecie Warszawskim przez czołowych przedstawicieli szkoły Kazimierza Twardowskiego, przejął od nich wiele założeń metanaukowych i metodologicznych. Jako estetyk drugiego pokolenia Szkoły dążył do logicznej poprawności twierdzeń, precyzji terminologicznej i jasnej klasyfikacji pojęć, posługując się analizą znaczeniową i problemową. Swoje koncepcje uzasadniał za pomocą bogatego materiału empirycznego – historycznego, społecznego, artystycznego i kulturowego – odwołując się zarówno do dzieł sztuki, literatury i architektury, jak i do przedmiotów oraz zjawisk życia codziennego. Podzielał przy tym antyirracjonalistyczne nastawienie Szkoły, odrzucając spekulację, aprioryzm, metafizykę, mistycyzm i intuicjonizm, a także eseistyczny czy poetycko-metaforyczny sposób ujmowania problemów estetycznych. Zamiast tego zmierzał do możliwie jasnego, ścisłego i naukowego języka. W ten sposób stworzył podstawy wielu analiz dotyczących najważniejszych kategorii estetycznych – wartości, przeżyć, przedmiotów i ocen estetycznych – oraz prowadził szczegółowe badania nad specyfiką, funkcją i odbiorem dzieł sztuki, m.in. nad ich pierwiastkami semantycznymi, procesem twórczym oraz sposobami przedstawiania stanów i dyspozycji psychicznych twórcy.