Zdzisław Cackowski: from the Theory of Cognition and Epistemology to the Philosophy of Mind and Philosophical Anthropology
DOI:
https://doi.org/10.12775/RF.2025.027Keywords
Cackowski Zdzisław, theory of cognition, epistemology, information theory, Marxism, philosophy of mind, rationality of action and knowledge, philosophical anthropologyAbstract
This paper examines the legacy of Zdzisław Cackowski (1930–2016), one of the founders of the philosophical community at Maria Curie-Skłodowska University. It offers a comprehensive account of the key themes developed throughout five decades of his scholarly activity. Cackowski’s work is examined across three major domains: (1) theory of cognition and epistemology, with particular attention to the dispute over the content of sensory impressions, the structure of problem situations, and the nature of cognitive obstacles; (2) philosophy of mind, including analyses of the mind–body problem, the autonomy of mental phenomena, emergentist and functionalist approaches, and a critique of dualist and substantialist conceptions of mind; (3) philosophical anthropology, where the category of human experience, especially the role of pain, fear, and suffering, is treated as foundational to the emergence of consciousness, self-awareness, and rationality. Cackowski’s thought is situated within the broader context of second generation post-war Polish philosophy, including its dialogue with Marxist thought.
References
Cackowski Zdzisław. 1962. Treść poznawcza wrażeń zmysłowych. Warszawa: Książka i Wiedza.
Cackowski Zdzisław. 1964. Problemy i pseudoproblemy. Warszawa: Książka i Wiedza.
Cackowski Zdzisław. 1979. Człowiek jako podmiot działania praktycznego i poznawczego. Warszawa: Książka i Wiedza.
Cackowski Zdzisław. 1982. „Problem psychofizyczny. Teoria identyczności”. W: Poznanie, umysł, kultura, red. Zdzisław Cackowski, 290–322. Lublin: Wydaw. Lubelskie.
Cackowski Zdzisław. 1982. „Problemy teorii umysłu w świetle efektów komisurotomii”. W: Poznanie, umysł, kultura, red. Zdzisław Cackowski, 265–289. Lublin: Wydaw. Lubelskie.
Cackowski Zdzisław. 1982. „Współczesne teorie umysłu. Koncepcja Karla Poppera”. W: Poznanie, umysł, kultura, red. Zdzisław Cackowski, 322–371. Lublin: Wydaw. Lubelskie.
Cackowski Zdzisław. 1982. „Ludwik Flecks Epistemology”, Dialectics and Humanism, no 3: 11-23.
Cackowski Zdzisław. 1997. Ból, lęk, cierpienie. Kategorie ludzkiego doświadczenia. Lublin: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Cackowski Zdzisław. 1997. Rozum między chaosem a „Dniem Siódmym” porządku. Lublin: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Cackowski Zdzisław. 2003. Człowiek i świat człowieka: warstwy „ludzkiego ciała”. Lublin: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Cackowski Zdzisław. 2010. Zdobywanie i zużywanie się doświadczenia ludzkiego. Lublin: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Chudy Wojciech. 1987. „Człowiek jako podmiot albo człowiek jako funkcja”. W: Wobec filozofii marksistowskiej. Polskie doświadczenia, red. Antoni B. Stępień, 87–104. Rzym: Fundacja Jana Pawła II.
Clark Andy, David Chalmers. 2008. „Umysł rozszerzony”. W: Analityczna metafizyka umysłu, red. Marcin Miłkowski, Robert Poczobut, 342–357. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.
Dennett Daniel Clement. 1997. Natura umysłów. Przeł. Witold Turopolski. Warszawa: CIS.
Dębowski Józef. 2018. „Świecić własnym blaskiem, czyli o wielowarstwowości ludzkiego świata – punkt widzenia Zdzisława Cackowskiego”, ΣΟΦΙΑ, vol. 16: 261-277.
Hetmański Marek. 2001. „Zdzisław Cackowski”. W: Polska filozofia powojenna, red. W. Mackiewicz. 196-210, t. 1. Warszawa: Agencja Wydawnicza Witmark.
Pomorski Jan. 2017. „Spełniona obietnica PKWN. Profesora Zdzisława Cackowskiego droga na akademicki Parnas”. Rocznik Lubelski: 227-283.
Stępień Antoni B. 1987. „Rys rozwoju filozofii marksistowskiej i problem dialogu filozoficznego z marksizmem od roku 1945”. W: Wobec filozofii marksistowskiej. Polskie doświadczenia, red. Antoni B. Stępień, 19–57. Rzym: Fundacja Jana Pawła II.
Walla Piotr. 1999. Trud i sens jako konstytutywne cechy wartości życia w koncepcji Profesora Zdzisława Cackowskiego. Poznań: Instytut Filozofii UAM.
Wilson Robert, Andy Clark. 2009. „How to situate cognition: Letting nature take its course”. W: The Cambridge Handbook of Situated Cognition, red. Philip Robbins, Murat Aydede, 55–77. New York: Cambridge University Press.
Żurkowska Grażyna. 2009. „Postdualistyczna filozofia człowieka. Wprowadzenie do filozofii Zdzisława Cackowskiego”. ΣΟΦΙΑ, vol. 9: 119-158.
Downloads
Published
Versions
- 2026-01-27 (3)
- 2026-01-27 (2)
- 2025-12-15 (1)
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Marek Hetmański

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 0
Number of citations: 0