Censorship in the People’s Republic of Poland and the Jarocin Rock Music Festival in the 1980s: An Analysis of Censorship Interventions in 1984 Documents
DOI:
https://doi.org/10.12775/Polska.2025.05Keywords
Jarocin Festival, Polish People’s Republic, Main Office for the Control of Publications and Public Performances, rock musicAbstract
The article examines the mechanisms of institutional censorship applied to the Jarocin Rock Festival in the 1980s, focusing on documents from 1984, discovered in 2011 at the Jarocin Cultural Centre. These materials – including censored lyrics from bands such as T.Love, Siekiera, and Izrael – serve as a reference point for deeper reflection on the true scope and effectiveness of censorship during the final years of the Polish People’s Republic. The analysis takes into account the broader context of censorship institutions’ functioning, as well as the changing attitudes of young artists, who increasingly ignored the censors’ recommendations and presented uncensored content on stage. The article highlights the gradual erosion of censorship’s influence and the growing independence of creative communities in the second half of the 1980s.
References
Źródła
Archiwum Państwowe w Kaliszu: OUKPiW, sygn. 1–10; KW PZPR w Kaliszu, sygn. 600
Archiwum Akt Nowych w Warszawie, GUKPPiW, sygn. 3307; 3891; 3878; 3865; 4446; 3799; 137; 3310; 3311; 4447; 3878
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowe Przedsiębiorstwo Imprez Estradowych, Poznań, sygn. 329
Muzeum Regionalne w Jarocinie (budynek Spichlerza Polskiego Rocka), teczki:
– Program ramowy Przeglądu Zespołów Debiutujących na Festiwalu Muzyków Rockowych JAROCIN’84
– Skoroszyt 85 z tekstami na festiwal w Jarocinie w 1985 r.
– Program ramowy: Koncert zespołu Stress, Jarocin 1986 r.
– Skoroszyt 89, Program ramowy koncertu Stadion-duża scena 2 sierpnia 1989 r.
Opracowania
Bafia J., Prawo o cenzurze, Warszawa 1983
Bafia J., Prawo o wolności słowa, Warszawa 1988
Bagieńska-Masiota A., Prawne podstawy cenzury prasy w okresie stanu wojennego w Polsce (1981–1983), „Czasopismo Prawno-Historyczne” t. 66, 2014, nr 2, s. 185–204
Budrowska K., Cenzura i okolice. Studia o cenzurze instytucjonalnej w Polsce w latach 1944–1990, Warszawa 2022
Donefner P., Na froncie „walki i porozumienia”. Działalność cenzury w okresie stanu wojennego, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak, Warszawa 2017, s. 297–318.
Fic M., Cenzura w polskiej muzyce rockowej dekady lat osiemdziesiątych XX w. (Na podstawie literatury dokumentu osobistego), w: Muzyka. Konteksty, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Poznań 2016 (W kręgu kultury PRL), s. 43–57.
Gardocki W., Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX w., Warszawa 2020
Hajdasz K., Jarocin. Inwigilacja w rytmie rock and rolla, czyli jak „bezpieka” zabezpieczała Jarocin, https://venco.com.pl/~gregland/jarocin-festiwal/historia/bezpieka.html (dostęp: 15 IV 2025)
Kostrzewski R., Żyła M., Roman Kostrzewski – głos z ciemności, Kraków 2016
Lesiakowski K., Perzyna P., Toborek T., Jarocin w obiektywie bezpieki, Warszawa 2004
Łozowski P., Wpływ cenzury na teksty piosenek rockowych, w: Przeskoczyć tę studnię strachu. Autor i dzieło a cenzura PRL, red. E. Skorupa, Kraków 2010, s. 52–73
Nowik P., Muzyka na podsłuchu, w: Muzyka. Konteksty, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Poznań 2016 (W kręgu kultury PRL), s. 113–125
Patelski M., „Czujni strażnicy demokracji” ludowej. Urząd cenzury w województwie opolskim 1950–1990, Opole 1990
Romek Z., Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010
Romek Z., Metody pracy cenzury w PRL, w: Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom. Aparat represji wobec środowiska dziennikarskiego 1945–1990, red. T. Wolsza, S. Ligarski, Warszawa 2010, s. 10–42
Spałek R., Liryka rockowa lustrem codzienności lat osiemdziesiątych. Nośniki i kanały dystrybucji – scena oficjalna i autonomiczna – wentyl bezpieczeństwa i cenzura – teksty i świat przedstawiony, w: Życie codzienne w PRL, red. M. Choma-Jusińska, M. Kruszewski, T. Osiński, Lublin–Warszawa 2019, s. 389–433
Szarota T., Baza źródłowa, wiedza pozaźródłowa i literatura przedmiotu w warsztacie historyka przeszłości, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” t. 6, 2003, s. 7–22
Trudzik A., Opresje reżimowe wobec środowisk muzycznych w PRL-u i próby kontrreakcji, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak, Warszawa 2017, s. 211–224
Wąsowicz J. SDB, „Nie pójdziemy na wybory!” Akcje bojkotu wyborów organizowane przez młodzieżowe organizacje niezależne w Gdańsku w latach 1984–1988, w: Wybory i referenda w PRL, red. S. Ligarski, M. Siedziako, Szczecin 2014, s. 737–762
Witkowski G.K., Grunt to bunt. Rozmowy o Jarocinie, t. 3, Czerwonak 2013
Wojciechowski K., Makowski M.R., Witkowski G.K., Pokolenie J8. Jarocin’80–’89, Poznań 2010
Żyła M., Piekło i metal. Historia zespołu Kat, Kraków 2023
Strony internetowe
https://www.muzeumjarocin.pl/index.php?strona=znalezisko (dostęp: 28 III 2024)
https://cyfrowa.tvp.pl/video/muzyka,jarocin–84,59372322 (dostęp: 2 IV 2024)
https://www.youtube.com/watch?v=WWqP3JlqPwc (dostęp: 2 IV 2024)
https://www.youtube.com/watch?v=J–623 _6fgx8 (dostęp: 28 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=w8lXAtakbv8 (dostęp: 15 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=kH1dDF-NmDg (dostęp: 15 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=65MyEWJFYaU (dostęp: 28 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=KyZA3cOfBKw (dostęp: 28 IV 2025)
Wywiady
Wywiad z Mirosławem Makowskim, 2 VIII 2024
Wywiad z Krzysztofem Gołębiewskim, 5 VIII 2024
Wywiad z Krzysztofem Hajdaszem, 15 XI 2024
Wywiad z Sebastianem Plutą, 19 III 2024
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 0
Number of citations: 0