Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944 <p class="Tre">„Polska 1944/45-1989. Studia i materiały” wydawana jest przez Instytut Historii PAN. Od numeru trzynastego pismo ukazuje się jako rocznik. „Polska 1944/45-1989. Studia i materiały” należy do najbardziej rozpoznawalnych i uznanych w kraju i zagranicą czasopism poświęconych historii powojennej Polski.</p> <p class="Tre">Pierwszy numer ukazał się w 1995 r., w odpowiedzi na zapotrzebowanie na tego rodzaju pismo, zajmujące się najnowszą historią Polski, jednocześnie nawiązywał do siedmiotomowej serii „Polska Ludowa. Materiały i Studia” wydawanej w latach 1962-1968.</p> Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie pl-PL Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały 2450-8357 „Polak w Indiach” (1943–1948). Organ Delegatury Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej w Bombaju https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37137 <p>Artykuł poświęcony jest czasopismu „Polak w Indiach”, które było organem prasowym Delegatury Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Periodyk ukazywał się w Indiach w latach 1943–1948. Był to dwutygodnik, początkowo integrujący Polaków w okresie II wojny światowej, a potem zaspokajający głód wiedzy o sytuacji na ziemiach polskich, tak bardzo od Indii odległych. Gazeta stanowiła również kronikę poloników indyjskich – opisywała życie polskiej diaspory. Celem artykułu jest przedstawienie okoliczności powstania czasopisma, jego tematyki i roli, jaką odegrało dla polskich wychodźców.</p> Katarzyna Seroka Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 5 32 10.12775/Polska.2021.01 Zwierzęta jako przedmiot opresji w Polsce w latach 1945–1970: w poszukiwaniu głównych pól badawczych https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37138 <p>Artykuł włącza się w dynamicznie rozwijającą się dziedzinę współczesnej historiografii, jaką jest historia zwierząt i relacji międzygatunkowych, skupiając się na zagadnieniu opresji wobec zwierząt w najnowszej historii Polski. Przedstawia wstępne wyniki kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w Archiwum Akt Nowych, Archiwum Zakładowym Ministerstwa Środowiska oraz w Instytucie Pamięci Narodowej, a także analiz publicystyki prasowej, która pozwoliła na wyodrębnienie kilku najważniejszych pól badawczych problematyki opresji wobec zwierząt w Polsce w latach 1945–1970.</p> Dariusz Jarosz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 33 56 10.12775/Polska.2021.02 Odwilż w Fabryce. Warszawscy robotnicy i struktury Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w przemyśle w czasie kryzysu 1955–1957 https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37139 <p>Artykuł jest próbą przedstawienia postaw warszawskich robotników w latach 1955– 1957 oraz funkcjonowania organizacji partyjnych w przemyśle w momencie kryzysu. Podstawę źródłową badań, oprócz literatury przedmiotu, stanowiły materiały archiwalne PZPR różnych szczebli od zakładowego po wojewódzki, głównie dziesięciu dużych warszawskich przedsiębiorstw (są przechowywane w Archiwum Państwowym w Warszawie, ekspozytura w Milanówku). Przedmiotem badań były zachowania i opinie robotników oraz funkcjonowanie podstawowych organizacji partyjnych i ich ewolucja w rytm wyznaczany przez najważniejsze wydarzenia polityczne. Przedmiotem analizy były także czynniki kształtujące sytuację w warszawskich fabrykach, najważniejsze etapy kryzysu i popaździernikowej „normalizacji” zakładowych organizacji partyjnych, główne modele postaw ich członków. Oddolna perspektywa pozwoliła też na sformułowanie wniosków co do źródeł kryzysu wewnątrz PZPR, przebiegu walk frakcyjnych i polityki popaździernikowego kierownictwa PZPR.</p> Paweł Sasanka Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 57 112 10.12775/Polska.2021.03 „Społeczeństwo dało dowód dojrzałości politycznej”. Grudzień ’70 w województwie katowickim https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37140 <p>W artykule omówiono sytuację społeczno-polityczną w województwie katowickim w grudniu 1970 r., po ogłoszeniu podwyżki cen artykułów spożywczych, działania prewencyjne i porządkowe podejmowane przez MO i aparat bezpieczeństwa w dniach kryzysu oraz reakcję PZPR na wzrastające wzburzenie społeczeństwa. Mimo narastającego napięcia, wzmacnianego przez wieści o robotniczej rewolcie w miastach Wybrzeża, siły policyjne skutecznie paraliżowały słabe próby wzniecenia strajków i manifestacji w województwie katowickim. Polityczne zmiany w kierownictwie PZPR zapobiegły eskalacji kryzysu. Na postawy mieszkańców regionu wpłynęły ponadto: silna pozycja PZPR, prewencyjne aresztowanie blisko tysiąca potencjalnych liderów protestów i zamieszek, relatywnie nie najgorsze warunki życia w województwie katowickim, rozbieżne interesy różnych grup ludności województwa.</p> Adam Dziuba Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 113 148 10.12775/Polska.2021.04 Listy samotnych matek. Społeczno-polityczne konteksty powstania funduszu alimentacyjnego w 1974 roku https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37141 <p>Tekst opisuje problemy, jakie w świetle listów pisanych do urzędów centralnych dotykały matki samotnie wychowujące dzieci. Dramatyczna sytuacja ekonomiczna zmuszała je do poszukiwania pomocy u najwyższych władz. W wyniku społecznych nacisków w 1974 r. ekipa Edwarda Gierka powołała fundusz alimentacyjny.</p> Grzegorz Miernik Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 149 187 10.12775/Polska.2021.05 „Na pierwszej linii drogowcy, kolejarze, energetycy i wojsko”. Tak zwana zima stulecia 1979 roku na przykładzie Ziemi Lubuskiej https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37142 <p>Artykuł dotyczy zimy stulecia 1979 r., której skutki przedstawiono na przykładzie Ziemi Lubuskiej w szerokim kontekście ogólnopolskim. Warunki w kraju i tytułowym regionie zostały przeanalizowane w różnych dziedzinach życia gospodarczego i społecznego: komunikacji i transporcie, systemie energetycznym i ciepłownictwie, handlu i zaopatrzeniu ludności, a także w odniesieniu do problemów przemysłu i rolnictwa. Zaakcentowano nieporadność ówczesnych władz, wynikającą ze słabości systemowych, czego efektem były licznie zaniedbania i chaos organizacyjny.</p> Robert Skobelski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 189 214 10.12775/Polska.2021.06 Wymyślając wolnorynkowy leninizm. Dylematy ostatniego pokolenia komunistów na Węgrzech i w Polsce https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37143 <p>Tekst stanowi próbę analizy politycznej aktywności i języka używanego przez dwóch reprezentantów ostatniego pokolenia komunistycznych polityków w Polsce i na Węgrzech. Jako przykładowi przedstawiciele tej generacji zostali potraktowani Miklós Németh oraz Leszek Miller. Celem wywodu jest rozpatrzenie podobieństw i różnic, potencjalnych wzajemnych przepływów idei i inspiracji, a w konsekwencji odsłonięcie nowych przestrzeni analitycznych, w ramach których można będzie sformułować nowe: pełniejsze i bardziej przekonujące hipotezy i tezy badawcze. Dotyczą one tak ostatnich lat funkcjonowania systemu komunistycznego, jak i punktu startu, z którego budowano nową, niekomunistyczną państwowość i nowy system społeczno-polityczno-ekonomiczny.</p> Michał Przeperski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 215 231 10.12775/Polska.2021.07 Obrzeża subkultury czy ruch religijny? Satanizm młodzieżowy w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37144 <p>Artykuł jest próbą przedstawienia dziejów satanizmu młodzieżowego, który pojawił się w Polsce u progu lat osiemdziesiątych XX w., wraz napływem mody na heavy metal i ukształtowaniem się subkultury młodzieżowej zgromadzonej wokół tej muzyki oraz jej podgatunków. Przedstawione zostało kulturowe tło powstania i rozwoju współczesnego satanizmu w USA i na zachodzie Europy, a następnie jego recepcja w Polsce lat osiemdziesiątych XX w., która następowała z jednej strony w oderwaniu od amerykańskich i zachodnioeuropejskich źródeł tego zjawiska, z drugiej zaś była próbą jego skopiowania w warunkach społeczeństwa niedemokratycznego i jednocześnie w dużej mierze tradycyjnego. Przedstawiono rolę muzyki i jej wykonawców, a także oficjalnych mediów w rozpropagowaniu satanizmu, reakcje społeczne na jego pojawienie się i działania mające na celu jego zwalczanie. W oparciu o nowe, niewykorzystane dotychczas źródła, autor weryfikuje niektóre twierdzenia funkcjonujące w literaturze przedmiotu i stawia nowe pytania badawcze.</p> Bogusław Tracz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 233 262 10.12775/Polska.2021.08 Wykaz skrótów https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37335 <p>Wykaz skrótów</p> Dariusz Jarosz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-31 2022-01-31 19 309 311 Recenzje https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37147 <p>Katarzyna Stańczak-Wiślicz, Piotr Perkowski, Małgorzata Fidelis, Barbara Klich-Kluczewska, Kobiety w Polsce 1945–1989. Nowoczesność Równouprawnienie Komunizm</p> Ewelina Szpak Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 291 307 Najnowsze opracowania oraz wydawnictwa źródłowe o zbrodni katyńskiej. Polska edycja raportu komisji Raya Maddena https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37145 <p>W artykule recenzyjnym autor przedstawił zawartość merytoryczną trzytomowego wydawnictwa źródeł <em>Mord w lesie katyńskim</em>, które stanowiły efekt pracy komisji Raya Maddena powołanej przez Kongres USA. Publikacja ukazała się w kompetentnym opracowaniu Witolda Wasilewskiego.</p> Tadeusz Wolsza Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 263 280 10.12775/Polska.2021.09 Świadek, uczestnik, ofiara. Wokół książki Wygnaniec. 21 scen życia Zygmunta Baumana Artura Domosławskiego https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/37146 <p>Artykuł analizuje książkę <em>Wygnaniec. 21 scen z życia Zygmunta Baumana </em>Artura Domosławskiego przez pryzmat narracji historycznej (faktograficznej) oraz perspektyw problemowych, zaproponowanych przez Domosławskiego. W tym pierwszym aspekcie punktem odniesienia stały się przede wszystkim dwie inne wydane niedawno biografie Baumana autorstwa Dariusza Rosiaka i Izabeli Wagner. W tym drugim podjęty został głównie trop ofiary jako klucz do odczytania życia Baumana. Autor artykułu proponuje również rozważenie problemu intelektualnej oryginalności polskiego socjologa.</p> Daniel Wicenty Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-14 2022-01-14 19 281 290 10.12775/Polska.2021.10