Cenzura instytucjonalna PRL wobec festiwalu rockowego w Jarocinie w latach osiemdziesiątych. Mechanizmy kontroli i przypadek ingerencji z 1984 roku
DOI:
https://doi.org/10.12775/Polska.2025.05Klíčová slova
festiwal w Jarocinie, PRL, cenzura, Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk, muzyka rockowaAbstrakt
Artykuł podejmuje analizę mechanizmów cenzury instytucjonalnej wobec festiwalu rockowego w Jarocinie w latach osiemdziesiątych, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentacji z 1984 r., odnalezionej w 2011 r. w Jarocińskim Ośrodku Kultury. Materiały te – zawierające m.in. ocenzurowane teksty zespołów T.Love, Siekiera czy Izrael – stanowią punkt odniesienia do pogłębionej refleksji nad rzeczywistym zakresem i skutecznością działań cenzorskich w schyłkowym okresie PRL. Analiza uwzględnia szeroki kontekst funkcjonowania instytucji cenzorskich, a także zmieniające się postawy młodych artystów, którzy coraz częściej ignorowali zalecenia cenzorów i prezentowali na scenie nieocenzurowane treści. Artykuł wskazuje na postępującą erozję wpływów cenzury oraz rosnącą niezależność środowisk twórczych w drugiej połowie lat osiemdziesiątych.
Reference
Źródła
Archiwum Państwowe w Kaliszu: OUKPiW, sygn. 1–10; KW PZPR w Kaliszu, sygn. 600
Archiwum Akt Nowych w Warszawie, GUKPPiW, sygn. 3307; 3891; 3878; 3865; 4446; 3799; 137; 3310; 3311; 4447; 3878
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowe Przedsiębiorstwo Imprez Estradowych, Poznań, sygn. 329
Muzeum Regionalne w Jarocinie (budynek Spichlerza Polskiego Rocka), teczki:
– Program ramowy Przeglądu Zespołów Debiutujących na Festiwalu Muzyków Rockowych JAROCIN’84
– Skoroszyt 85 z tekstami na festiwal w Jarocinie w 1985 r.
– Program ramowy: Koncert zespołu Stress, Jarocin 1986 r.
– Skoroszyt 89, Program ramowy koncertu Stadion-duża scena 2 sierpnia 1989 r.
Opracowania
Bafia J., Prawo o cenzurze, Warszawa 1983
Bafia J., Prawo o wolności słowa, Warszawa 1988
Bagieńska-Masiota A., Prawne podstawy cenzury prasy w okresie stanu wojennego w Polsce (1981–1983), „Czasopismo Prawno-Historyczne” t. 66, 2014, nr 2, s. 185–204
Budrowska K., Cenzura i okolice. Studia o cenzurze instytucjonalnej w Polsce w latach 1944–1990, Warszawa 2022
Donefner P., Na froncie „walki i porozumienia”. Działalność cenzury w okresie stanu wojennego, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak, Warszawa 2017, s. 297–318.
Fic M., Cenzura w polskiej muzyce rockowej dekady lat osiemdziesiątych XX w. (Na podstawie literatury dokumentu osobistego), w: Muzyka. Konteksty, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Poznań 2016 (W kręgu kultury PRL), s. 43–57.
Gardocki W., Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX w., Warszawa 2020
Hajdasz K., Jarocin. Inwigilacja w rytmie rock and rolla, czyli jak „bezpieka” zabezpieczała Jarocin, https://venco.com.pl/~gregland/jarocin-festiwal/historia/bezpieka.html (dostęp: 15 IV 2025)
Kostrzewski R., Żyła M., Roman Kostrzewski – głos z ciemności, Kraków 2016
Lesiakowski K., Perzyna P., Toborek T., Jarocin w obiektywie bezpieki, Warszawa 2004
Łozowski P., Wpływ cenzury na teksty piosenek rockowych, w: Przeskoczyć tę studnię strachu. Autor i dzieło a cenzura PRL, red. E. Skorupa, Kraków 2010, s. 52–73
Nowik P., Muzyka na podsłuchu, w: Muzyka. Konteksty, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Poznań 2016 (W kręgu kultury PRL), s. 113–125
Patelski M., „Czujni strażnicy demokracji” ludowej. Urząd cenzury w województwie opolskim 1950–1990, Opole 1990
Romek Z., Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010
Romek Z., Metody pracy cenzury w PRL, w: Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom. Aparat represji wobec środowiska dziennikarskiego 1945–1990, red. T. Wolsza, S. Ligarski, Warszawa 2010, s. 10–42
Spałek R., Liryka rockowa lustrem codzienności lat osiemdziesiątych. Nośniki i kanały dystrybucji – scena oficjalna i autonomiczna – wentyl bezpieczeństwa i cenzura – teksty i świat przedstawiony, w: Życie codzienne w PRL, red. M. Choma-Jusińska, M. Kruszewski, T. Osiński, Lublin–Warszawa 2019, s. 389–433
Szarota T., Baza źródłowa, wiedza pozaźródłowa i literatura przedmiotu w warsztacie historyka przeszłości, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” t. 6, 2003, s. 7–22
Trudzik A., Opresje reżimowe wobec środowisk muzycznych w PRL-u i próby kontrreakcji, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, red. Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak, Warszawa 2017, s. 211–224
Wąsowicz J. SDB, „Nie pójdziemy na wybory!” Akcje bojkotu wyborów organizowane przez młodzieżowe organizacje niezależne w Gdańsku w latach 1984–1988, w: Wybory i referenda w PRL, red. S. Ligarski, M. Siedziako, Szczecin 2014, s. 737–762
Witkowski G.K., Grunt to bunt. Rozmowy o Jarocinie, t. 3, Czerwonak 2013
Wojciechowski K., Makowski M.R., Witkowski G.K., Pokolenie J8. Jarocin’80–’89, Poznań 2010
Żyła M., Piekło i metal. Historia zespołu Kat, Kraków 2023
Strony internetowe
https://www.muzeumjarocin.pl/index.php?strona=znalezisko (dostęp: 28 III 2024)
https://cyfrowa.tvp.pl/video/muzyka,jarocin–84,59372322 (dostęp: 2 IV 2024)
https://www.youtube.com/watch?v=WWqP3JlqPwc (dostęp: 2 IV 2024)
https://www.youtube.com/watch?v=J–623 _6fgx8 (dostęp: 28 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=w8lXAtakbv8 (dostęp: 15 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=kH1dDF-NmDg (dostęp: 15 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=65MyEWJFYaU (dostęp: 28 IV 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=KyZA3cOfBKw (dostęp: 28 IV 2025)
Wywiady
Wywiad z Mirosławem Makowskim, 2 VIII 2024
Wywiad z Krzysztofem Gołębiewskim, 5 VIII 2024
Wywiad z Krzysztofem Hajdaszem, 15 XI 2024
Wywiad z Sebastianem Plutą, 19 III 2024
Stahování
Publikováno
Jak citovat
Číslo
Sekce
Licence
Tato práce je licencována pod Mezinárodní licencí Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0.
Stats
Number of views and downloads: 0
Number of citations: 0
