https://apcz.umk.pl/PL1944/issue/feed Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały 2020-12-09T10:12:28+01:00 Hubert Wilk wilk.hubert@gmail.com Open Journal Systems https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.09 Alkohol w PRL 2020-12-09T10:11:17+01:00 Krzysztof Kosiński krzysztof-kosinski@outlook.com <p>Jednym z najważniejszych problemów społecznych i gospodarczych w latach 1945– 1989 okazało się pijaństwo i alkoholizm. W artykule poddano analizie strukturę i skalę spożycia alkoholu, znaczenie monopolu spirytusowego dla gospodarki, próby przeciwdziałania skutkom pijaństwa i alkoholizmu, społeczne mechanizmy nadmiernego spożycia alkoholu, zjawisko picia alkoholu bez okazji oraz podczas pracy, postawy Polaków wobec pijaństwa i alkoholizmu.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.01 Spór o jurysdykcję nad parafiami w województwie białostockim jako element konfliktu między Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym a Patriarchatem Moskiewskim 2020-12-09T10:11:13+01:00 Stefan Dudra stefan.dudra@wp.pl <p>W artykule poddano analizie konflikt jurysdykcyjny w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym (PAKP) na Białostocczyźnie w latach 1944–1946. W wyniku zmian granicznych po II wojnie światowej pozostały tam tylko cztery prawosławne dekanaty. Większość duchowieństwa odrzuciła zwierzchnictwo bpa Tymoteusza z PAKP i podporządkowała się abp. mińskiemu Bazylemu. W konsekwencji wpłynęło to na przejęcie w jurysdykcję przez patriarchę moskiewskiego Aleksego wszystkich parafii. Jednak zdecydowane stanowisko Ministerstwa Administracji Publicznej doprowadziło do przywrócenia polskiego zwierzchnictwa nad prawosławnym placówkami na tym obszarze.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.02 Od dożywocia do emerytury. Ewolucja systemu zabezpieczenia starości na wsi polskiej w latach 1945–1989 i jej echa w korespondencji chłopskiej 2020-12-09T10:11:13+01:00 Dariusz Jarosz polska@ihpan.edu.pl <p>Artykuł jest próbą analizy ewolucji systemu zabezpieczenia starości osób zamieszkujących na wsi w latach 1945–1989. Podstawę źródłową badań stanowiły, obok literatury przedmiotu, materiały archiwalne pochodzące głównie z zespołu Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przechowywane w Archiwum Akt Nowych, akta Biura Listów Polskiego Radia i Telewizji (znajdują się w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Aktowej i Zbiorów Programowych TVP S.A.) oraz w mniejszym zakresie dokumenty sądowe odnalezione w Archiwum Państwowym w Siedlcach. Przedmiotem badań była instytucja dożywocia oraz ewolucja systemu ubezpieczenia społecznego rolników, a szczególnie zmiany regulacji prawnych dokonywane od lat sześćdziesiątych do osiemdziesiątych XX w.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.03 Włodzimierz Sokorski jako prezes Radiokomitetu w latach 1956–1972. Pozycja polityczna w elicie władzy 2020-12-09T10:11:14+01:00 Piotr Donefner pdonefner@onet.eu <p>Włodzimierz Sokorski uchodzi za jedną z barwniejszych postaci kojarzonych z elitą władzy PRL, choć brakuje – jak do tej pory – naukowych prób weryfikacji, jaką naprawdę pozycję zajmował w gronie wpływowych politycznie osób i jakie relacje go z nimi łączyły. Te ostatnie mogły mieć znaczący wpływ na stopień ingerencji aparatu partyjnego w pracę na zajmowanych przez niego stanowiskach. Artykuł stawia sobie za cel wypełnienie tych luk w odniesieniu do okresu, kiedy Włodzimierz Sokorski pełnił funkcję prezesa Radiokomitetu (1956–1972). Na podstawie analizy źródeł archiwalnych i już opublikowanych autor zarysował okoliczności związane z powołaniem Sokorskiego na stanowisko, znaczenie relacji, jakie łączyły go z Władysławem Gomułką i Zenonem Kliszką, dla dalszego biegu kariery politycznej oraz powody, dla których został odwołany z Komitetu już za rządów ekipy Edwarda Gierka. Istotne miejsce w tekście zajmują rozważania na temat postawy prezesa Sokorskiego w chwilach przełomowych dla systemu władzy („polskie miesiące”). Na marginesie artykułu poruszono ponadto wątek czystek kadrowych w Polskim Radiu i Telewizji, które największe rozmiary przybrały za jego kadencji w latach 1957–1959 oraz w okresie Marca 1968 r.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.04 Praca zawodowa kobiet a relacje małżeńskie w powojennej Polsce. Analiza materiałów konkursów pamiętnikarskich z lat 1963, 1964 i 1974 2020-12-09T10:11:14+01:00 Natalia Jarska njarska@ihpan.edu.pl <p>Artykuł omawia wpływ pracy zawodowej kobiet na stosunki w małżeństwie. Podstawą źródłową analizy są oryginalne pamiętniki konkursowe pochodzące z trzech konkursów z lat 1964, 1965 i 1974. W artykule stawiam tezę, że praca zawodowa, szczególnie związana z wykształceniem i pozycją zawodową, wpływała na podniesienie statusu kobiety w małżeństwie, choć była rozumiana jako drugorzędna. Innym czynnikiem wpływającym na zmianę pozycji kobiety w małżeństwie było upowszechnianie się partnerskiego modelu małżeństwa, co także pokazują omawiane pamiętniki.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.05 Film Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego „gdziekolwiek jesteś Panie Prezydencie…” (1978) – refleksje i komentarze historyka 2020-12-09T10:11:15+01:00 Tomasz Szarota ihpan@ihpan.edu.pl <p>Tekst jest refleksją historyka na temat fabularyzowanego dokumentu „<em>gdziekolwiek jesteś Panie Prezydencie…</em>”, wyreżyserowanego przez Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego. Autor opisuje okoliczności powstania filmu, charakteryzuje członków ekipy filmowej, a także przedstawia wojenne losy Stefana Starzyńskiego. Druga część artykułu poświęcona została wybitnemu fotoreporterowi amerykańskiemu Julienowi Bryanowi, którego zdjęcia oblężonej we wrześniu 1939 r. Warszawy weszły do kanonu fotografii wojennej.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.06 Gdańscy dziennikarze nomenklaturowi: portret zbiorowy 2020-12-09T10:11:15+01:00 Daniel Wicenty daniel.wicenty@ipn.gov.pl <p>Tekst zawiera analizę grupy 42 dziennikarzy piastujących stanowiska kierownicze w gdańskich środkach masowego przekazu objęte systemem nomenklatury gdańskiego KW PZPR. Analiza ma charakter dwojaki. Po pierwsze zrekonstruowany został kontekst formalno-organizacyjny dotyczący nomenklatury dziennikarskiej, w tym jej rozwoju oraz tła w postaci fenomenu gdańskiej nomenklatury jako takiej. Po drugie nakreślony został socjologizujący portret zbiorowy dziennikarzy, uwzględniający m.in. pochodzenie społeczne i geograficzne oraz determinanty politycznej lojalności i trwałości posady nomenklaturowej. Tekst bazuje głównie na aktach osobowych zidentyfikowanych w zbiorze akt personalnych gdańskiej nomenklatury dziennikarzy.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.07 Reakcje władz na zagrożenia bezpieczeństwa związane z przemianami demokratycznymi na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika 2020-12-09T10:11:16+01:00 Jakub Kufel j.kufel@umk.pl Wojciech Polak wp@umk.pl <p>Uniwersytet Mikołaja Kopernika odegrał ważną rolę w procesie przemian demokratycznych w okresie pierwszej „Solidarności”. To tu zawiązał się pierwszy ruch struktur poziomych, który zdominował Komitetu Uczelniany PZPR, a społeczność akademicka poprzez Komitet Uczelniany „Solidarność”, czy Niezależne Zrzeszenie Studentów mogła naciskać na władze w celu realizacji postulatów wolnościowych. Zagrożenia bezpieczeństwa wynikające z procesu demokratyzacji były monitorowane przez aparat bezpieczeństwa, a raporty analizowane przez władze partyjne. Celem artykułu jest przedstawienie reakcji władz wojewódzkich na zagrożenia bezpieczeństwa, które w ich optyce wynikały z przemian demokratycznych mających miejsce na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w okresie pierwszej Solidarności.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.08 Anatomia kreacji. Przypadek Dzienników politycznych Mieczysława F. Rakowskiego 2020-12-09T10:11:16+01:00 Michał Przeperski m.przeperski@gmail.com <p>Tekst stanowi analizę dziennika prowadzonego przez 40 lat przez Mieczysława Rakowskiego, stanowiącego uniwersalne, szeroko używane źródło do najnowszych dziejów Polski. Szczególny nacisk został położony na uwypuklenie zróżnicowanych zmian wprowadzonych przez autora w trakcie przygotowania go do druku w latach 1998–2005, dzięki czemu tekst zawiera gruntowną krytykę tego źródła i formułuje postulaty co do jego badawczego zastosowania na przyszłość.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/32307 Recenzje 2020-12-09T10:11:18+01:00 Natalia Jarska polska@ihpan.edu.pl 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.10 Korupcja ludzi z ekipy Edwarda Gierka. Wspomnienia wiceprezesa NIK Władysława Piłatowskiego z lat 1980–1981 2020-12-09T10:11:17+01:00 Krzysztof Lesiakowski krzysztof.lesiakowski@uni.lodz.pl <p>Tekst zawiera obszerne fragmenty wspomnień Władysława Piłatowskiego, wysokiego urzędnika Najwyższej Izby Kontroli (NIK). W latach 1980–1981 odegrał on wiodącą rolę w ujawnianiu przypadków nadużyć i praktyk korupcyjnych, których dopuścili się ludzie z szeroko rozumianej ekipy Edwarda Gierka. Za jego sprawą szczególnie nagłośniono sprawę nielegalnych inwestycji budowlanych. We wspomnieniach Piłatowski pokazuje własne spojrzenie na okoliczności podjęcia akcji kontrolnej, jej rozmaite meandry oraz następstwa upublicznienia wyników pracy inspektorów NIK.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/32308 Wykaz skrótów 2020-12-09T10:12:28+01:00 Natalia Jarska polska@ihpan.edu.pl 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały https://apcz.umk.pl/PL1944/article/view/Polska.2020.11 Kampania antysemicka w środowisku lekarzy Szczecina 1967–1968. Przypadek Jerzego Gelbera 2020-12-09T10:11:17+01:00 Radosław Ptaszyński radoslaw.ptaszynski@gmail.com <p>Artykuł jest analizą biografii wybitnego lekarza pediatry Jerzego Gelbera, ofiary antysemickiej czystki prowadzonej w Polsce od 1967 r. Losy Gelbera przedstawione są na tle antysemickiej kampanii prowadzonej na terenie Szczecina (podobnie jak w całym kraju) od 1967 r. Tekst jest także propozycją prowadzenia badań nad zjawiskiem pomarcowej emigracji z zastosowaniem metody biograficznej.</p> 2020-12-09T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały