Od Lublina do Szczecina. Sieć sowieckich komendantur wojennych (wojskowych) w strefie działania 1. Frontu Białoruskiego w Polsce (1944–1946)
DOI:
https://doi.org/10.12775/Polska.2025.01Ključne reči
Armia Czerwona, 1. Front Białoruski, sowieckie komendantury wojenne (wojskowe), II wojna światowa, ziemie stare, ziemie noweApstrakt
Artykuł porusza problem tworzenia i likwidacji sowieckiej administracji wojskowej (komendantury wojskowe/ wojenne) w tej części Polski, która w latach 1944–1945 leżała w obszarze operacyjnym 1. Frontu Białoruskiego. Jego wojska działały w wybranych powiatach sześciu województw II Rzeczypospolitej i czterech rejencji dawnych niemieckich prowincji wschodnich. Tekst powstał w oparciu o dokumenty z GARF i rosyjskich publikacji źródłowych oraz pojedyncze archiwalia proweniencji polskiej. Stanowią one podstawę, pierwszej w polskiej historiografii, próby rekonstrukcji struktury sieci komendanckiej funkcjonującej na omawianym obszarze w latach 1944–1946 oraz określenia jej wielkości.
Reference
Źródła
AAN, MAP, sygn. 2423
Archiwum Państwowe w Szczecinie, oddział w Międzyzdrojach, Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Płotach, sygn. 1
CAMO, f. 1024, op. 1, d. 102, dokument 5133/ш. (za pośrednictwem: Обобщенный банк данных „Мемориал”, https://www.obd-memorial.ru/, dostęp: 28 III 2025)
GARF, f. 7317, op. 8, d. 56; f. 7317, op. 9, d. 30; f. 7317, op. 9, d. 31 (za pośrednictwem: Электронный архив Советской военной администрации в Германи 1945–1949, http://svag.GARF.su/ (dostęp: marzec – wrzesień 2017; 25 I 2025)
WBH, CAW, Kolekcja akt z archiwów rosyjskich: Główny Zarząd Wojsk Wewnętrznych NKWD do spraw Ochrony Tyłów Północnej Grupy Wojsk Radzieckich, sygn. VIII.800.44.4
Edycje źródłowe
Armia Radziecka w Polsce 1944–1956. Dokumenty i materiały, oprac. M.L. Krogulski, Warszawa 2003
Foitzik J., Petrow N.W., Die Sowjetischen Geheimdienste in der SBZ/DDR von 1945 bis 1953, Berlin 2009
Zbiniewicz F., Pomoc Armii Radzieckiej dla Polski w świetle dokumentów z lat 1944–1945, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1968, nr 1, s. 341–360
Деятельность советских военных комендатур по ликвидации последствий войны и организации мирной жизни в Советской зоне оккупации Германии. 1945–1949. Сборник Документов, oprac. В.В. Захаров, О.В. Лавинская, Д.Н. Нохотович, Я.М Златкис, Москва 2005
Из Варшавы. Москва, товарищу Берия… Документы НКВД СССР о польском подполье 1944–1945, red. А.Ф. Носкова, Москва–Новосибирск 2001
Русский архив. Великая Отечественная, t. 14 (3–1): СССР и Польша. 1941–1945. К истории военного союза. Документы и материалы, Москва 1994 (publ. online: Военная литература, http://militera.lib.ru/docs/da/terra_poland/index.html [dostęp: 19 II 2025])
СВАГ и немецкие органы самоуправления, 1945–1949. Сборник документов, red. Н.В. Петров, О.В. Лавинская, Д.Н. Нохотович, Москва 2006
СВАГ и формирование партийно-политической системы в Советской зоне оккупации Германии, 1945–1949. Сборник документов, t.1: 1945–1946 гг., red. В.В. Захаров, Н. Катцер, М. Уль, Москвa 2014
Советско-американские отношения. 1939-1945, red. Б.И. Жиляев, В.И. Савченко, Москва 2004
Советско-польские отношения в 1918–1945 гг.: Сборник документов, t. 4: 1939–1945, red. М. Наринский, А. Мальгин, Москва 2017
Opracowania
Aniszewska J., Zamęt. Czas powojnia w Stargardzie i okolicznych miejscowościach, cz. 1: Ku końcowi, Poznań 2022
Armia Czerwona/Radziecka w Polsce w latach 1944–1993. Studia i szkice, red. K. Filip, M. Golon, Borne Sulinowo–Bydgoszcz–Gdańsk 2014
Baziur G., Armia Czerwona na Pomorzu Gdańskim 1945–1947, Warszawa 2003
Dolata B., Wyzwolenie Polski 1944–1945. Działania wyzwoleńcze Armii Radzieckiej i Ludowego Wojska Polskiego, Warszawa 1971
Golczewski K., Pomorze Zachodnie na przełomie dwu epok 1944–1946, Poznań 1964
Golczewski K., Rola Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego w odbudowie podstaw życia społecznego na Pomorzu Zachodnim, „Przegląd Zachodniopomorski” 1963, nr 5, s. 41–73
Golon M., Działalność radzieckich władz wojskowych i policyjnych w Bydgoszczy w latach 1945–1946 (część 2), „Kronika Bydgoska” t. 18, 1996, s. 35–66
Golon M., Polityka radzieckich władz wojskowych i policyjnych na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1945–1947, Toruń 2001
Hytrek-Hryciuk J., Rosjanie nadchodzą! Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej (Czerwonej) na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Wrocław 2010
Kościuszko M., Armia Czerwona w Wielkopolsce w latach 1945–1946 w świetle dokumentów polskiej administracji, Poznań–Warszawa 2023
Krogulski M.L., Okupacja w imię sojuszu. Armia Radziecka w Polsce 1944–1956, Warszawa 2000
Misztal Z., Pomoc Armii Radzieckiej w utworzeniu administracji polskiej na Ziemiach Zachodnich, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1985, nr 1–2, s. 135–163
Skóra W., Instrukcje dla komendantów Armii Czerwonej obejmujących władzę na terytorium Polski w latach 1944–1945, „Pamięć i Sprawiedliwość” t. 38, 2021, nr 2, s. 726–754
Skóra W., Organizacja, struktura i obsada sowieckich komendantur wojskowych (wojennych) na terytorium Polski w latach 1944–1946. Rekonesans badawczy, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia” t. 76, 2021, s. 301–325
Skóra W., Słupsk 1945. Miasto Niemców, Sowietów i Polaków, Poznań 2023
Sowjetische Kommandanturen und deutsche Verwaltung in der SBZ und frühen DDR. Dokumente, red. J. Foitzik, München 2015
Techman R., Armia radziecka w gospodarce morskiej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1956, Poznań 2003
W objęciach Wielkiego Brata. Sowieci w Polsce 1944–1993, red. K. Rokicki, S. Stępień, Warszawa 2009
Ziemie Odzyskane pod wojskową administracją radziecką po II wojnie światowej. Materiały z konferencji, red. S. Łach, Słupsk 2000
Кретинин Г.В., Военные комендатуры 3го Белорусского фронта в Восточной Пруссии (октябрь 1944 май 1945 года), „Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2011, nr 12 (publ. online: https:// cyberleninka.ru/article/n/voennye-komendatury-3-go-belorusskogo-fronta-v-vostochnoy-prussii-oktyabr-1944-may-1945-goda [dostęp: 19 II 2025]), s. 67–75
Кретинин Г.В., Военные комендатуры Кёнигсберского особого военного округа в 1945–1946 годах, „Вестник Российского государственного университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2006, nr 6 (publ. online: https://prussia.online/ books/voennie-komendaturi-kenigsberskogo-osobogo-voennogo-okruga-v-1945-1946-godah [dostęp: 2 III 2025]), s. 55–62
Кретинин Г.В., Еще раз о военных комендатурах Кёнигсбергского особого военного округа в 1945–1946 гг., „Вестник Российского государственного университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2007, nr 12 (publ. online: https://prussia. online/books/eshche-raz-o-voennih-komendaturah-kenigsbergskogo-osobogo-voennogo-okruga-v-1945-1946-gg [dostęp: 18 III 2025]), s. 88–92
Путеводитель, t. 3: Фонды Государственного архива Российской Федерации по истории СССР, red. С.В. Мироненко, Москва 1997
Советская военная администрация в Германии 1945–1949. Справочник, red. Я. Фойтцик, Т.В. Царевская-Дякина, А.В. Доронин, Москва 2009
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Jolanta Aniszewska
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo 4.0 Internacionalna licenca.
Stats
Number of views and downloads: 236
Number of citations: 0
