Od Lublina do Szczecina. Sieć sowieckich komendantur wojennych (wojskowych) w strefie działania 1. Frontu Białoruskiego w Polsce (1944–1946)
DOI:
https://doi.org/10.12775/Polska.2025.01Klíčová slova
Armia Czerwona, 1. Front Białoruski, sowieckie komendantury wojenne (wojskowe), II wojna światowa, ziemie stare, ziemie noweAbstrakt
Artykuł porusza problem tworzenia i likwidacji sowieckiej administracji wojskowej (komendantury wojskowe/ wojenne) w tej części Polski, która w latach 1944–1945 leżała w obszarze operacyjnym 1. Frontu Białoruskiego. Jego wojska działały w wybranych powiatach sześciu województw II Rzeczypospolitej i czterech rejencji dawnych niemieckich prowincji wschodnich. Tekst powstał w oparciu o dokumenty z GARF i rosyjskich publikacji źródłowych oraz pojedyncze archiwalia proweniencji polskiej. Stanowią one podstawę, pierwszej w polskiej historiografii, próby rekonstrukcji struktury sieci komendanckiej funkcjonującej na omawianym obszarze w latach 1944–1946 oraz określenia jej wielkości.
Reference
Źródła
AAN, MAP, sygn. 2423
Archiwum Państwowe w Szczecinie, oddział w Międzyzdrojach, Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Płotach, sygn. 1
CAMO, f. 1024, op. 1, d. 102, dokument 5133/ш. (za pośrednictwem: Обобщенный банк данных „Мемориал”, https://www.obd-memorial.ru/, dostęp: 28 III 2025)
GARF, f. 7317, op. 8, d. 56; f. 7317, op. 9, d. 30; f. 7317, op. 9, d. 31 (za pośrednictwem: Электронный архив Советской военной администрации в Германи 1945–1949, http://svag.GARF.su/ (dostęp: marzec – wrzesień 2017; 25 I 2025)
WBH, CAW, Kolekcja akt z archiwów rosyjskich: Główny Zarząd Wojsk Wewnętrznych NKWD do spraw Ochrony Tyłów Północnej Grupy Wojsk Radzieckich, sygn. VIII.800.44.4
Edycje źródłowe
Armia Radziecka w Polsce 1944–1956. Dokumenty i materiały, oprac. M.L. Krogulski, Warszawa 2003
Foitzik J., Petrow N.W., Die Sowjetischen Geheimdienste in der SBZ/DDR von 1945 bis 1953, Berlin 2009
Zbiniewicz F., Pomoc Armii Radzieckiej dla Polski w świetle dokumentów z lat 1944–1945, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1968, nr 1, s. 341–360
Деятельность советских военных комендатур по ликвидации последствий войны и организации мирной жизни в Советской зоне оккупации Германии. 1945–1949. Сборник Документов, oprac. В.В. Захаров, О.В. Лавинская, Д.Н. Нохотович, Я.М Златкис, Москва 2005
Из Варшавы. Москва, товарищу Берия… Документы НКВД СССР о польском подполье 1944–1945, red. А.Ф. Носкова, Москва–Новосибирск 2001
Русский архив. Великая Отечественная, t. 14 (3–1): СССР и Польша. 1941–1945. К истории военного союза. Документы и материалы, Москва 1994 (publ. online: Военная литература, http://militera.lib.ru/docs/da/terra_poland/index.html [dostęp: 19 II 2025])
СВАГ и немецкие органы самоуправления, 1945–1949. Сборник документов, red. Н.В. Петров, О.В. Лавинская, Д.Н. Нохотович, Москва 2006
СВАГ и формирование партийно-политической системы в Советской зоне оккупации Германии, 1945–1949. Сборник документов, t.1: 1945–1946 гг., red. В.В. Захаров, Н. Катцер, М. Уль, Москвa 2014
Советско-американские отношения. 1939-1945, red. Б.И. Жиляев, В.И. Савченко, Москва 2004
Советско-польские отношения в 1918–1945 гг.: Сборник документов, t. 4: 1939–1945, red. М. Наринский, А. Мальгин, Москва 2017
Opracowania
Aniszewska J., Zamęt. Czas powojnia w Stargardzie i okolicznych miejscowościach, cz. 1: Ku końcowi, Poznań 2022
Armia Czerwona/Radziecka w Polsce w latach 1944–1993. Studia i szkice, red. K. Filip, M. Golon, Borne Sulinowo–Bydgoszcz–Gdańsk 2014
Baziur G., Armia Czerwona na Pomorzu Gdańskim 1945–1947, Warszawa 2003
Dolata B., Wyzwolenie Polski 1944–1945. Działania wyzwoleńcze Armii Radzieckiej i Ludowego Wojska Polskiego, Warszawa 1971
Golczewski K., Pomorze Zachodnie na przełomie dwu epok 1944–1946, Poznań 1964
Golczewski K., Rola Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego w odbudowie podstaw życia społecznego na Pomorzu Zachodnim, „Przegląd Zachodniopomorski” 1963, nr 5, s. 41–73
Golon M., Działalność radzieckich władz wojskowych i policyjnych w Bydgoszczy w latach 1945–1946 (część 2), „Kronika Bydgoska” t. 18, 1996, s. 35–66
Golon M., Polityka radzieckich władz wojskowych i policyjnych na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1945–1947, Toruń 2001
Hytrek-Hryciuk J., Rosjanie nadchodzą! Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej (Czerwonej) na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Wrocław 2010
Kościuszko M., Armia Czerwona w Wielkopolsce w latach 1945–1946 w świetle dokumentów polskiej administracji, Poznań–Warszawa 2023
Krogulski M.L., Okupacja w imię sojuszu. Armia Radziecka w Polsce 1944–1956, Warszawa 2000
Misztal Z., Pomoc Armii Radzieckiej w utworzeniu administracji polskiej na Ziemiach Zachodnich, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1985, nr 1–2, s. 135–163
Skóra W., Instrukcje dla komendantów Armii Czerwonej obejmujących władzę na terytorium Polski w latach 1944–1945, „Pamięć i Sprawiedliwość” t. 38, 2021, nr 2, s. 726–754
Skóra W., Organizacja, struktura i obsada sowieckich komendantur wojskowych (wojennych) na terytorium Polski w latach 1944–1946. Rekonesans badawczy, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F – Historia” t. 76, 2021, s. 301–325
Skóra W., Słupsk 1945. Miasto Niemców, Sowietów i Polaków, Poznań 2023
Sowjetische Kommandanturen und deutsche Verwaltung in der SBZ und frühen DDR. Dokumente, red. J. Foitzik, München 2015
Techman R., Armia radziecka w gospodarce morskiej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1956, Poznań 2003
W objęciach Wielkiego Brata. Sowieci w Polsce 1944–1993, red. K. Rokicki, S. Stępień, Warszawa 2009
Ziemie Odzyskane pod wojskową administracją radziecką po II wojnie światowej. Materiały z konferencji, red. S. Łach, Słupsk 2000
Кретинин Г.В., Военные комендатуры 3го Белорусского фронта в Восточной Пруссии (октябрь 1944 май 1945 года), „Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2011, nr 12 (publ. online: https:// cyberleninka.ru/article/n/voennye-komendatury-3-go-belorusskogo-fronta-v-vostochnoy-prussii-oktyabr-1944-may-1945-goda [dostęp: 19 II 2025]), s. 67–75
Кретинин Г.В., Военные комендатуры Кёнигсберского особого военного округа в 1945–1946 годах, „Вестник Российского государственного университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2006, nr 6 (publ. online: https://prussia.online/ books/voennie-komendaturi-kenigsberskogo-osobogo-voennogo-okruga-v-1945-1946-godah [dostęp: 2 III 2025]), s. 55–62
Кретинин Г.В., Еще раз о военных комендатурах Кёнигсбергского особого военного округа в 1945–1946 гг., „Вестник Российского государственного университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки” 2007, nr 12 (publ. online: https://prussia. online/books/eshche-raz-o-voennih-komendaturah-kenigsbergskogo-osobogo-voennogo-okruga-v-1945-1946-gg [dostęp: 18 III 2025]), s. 88–92
Путеводитель, t. 3: Фонды Государственного архива Российской Федерации по истории СССР, red. С.В. Мироненко, Москва 1997
Советская военная администрация в Германии 1945–1949. Справочник, red. Я. Фойтцик, Т.В. Царевская-Дякина, А.В. Доронин, Москва 2009
Stahování
Publikováno
Jak citovat
Číslo
Sekce
Licence
Tato práce je licencována pod Mezinárodní licencí Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0.
Stats
Number of views and downloads: 3
Number of citations: 0
