Narodowy Bank Polski jako samodzielny zakład publiczny
DOI:
https://doi.org/10.12775/PBPS.2025.007Słowa kluczowe
Narodowy Bank Polski, samodzielny zakład publiczny, stabilność cen, polityka pieniężna, niezależność banku centralnegoAbstrakt
Artykuł analizuje status Narodowego Banku Polskiego przez pryzmat koncepcji samodzielnego zakładu publicznego oraz ocenia jego niezależność. Weryfikacji poddano spełnianie przez NBP cech zakładu publicznego, w tym wyłączenie z hierarchii administracji rządowej, nakierowanie na trwałą realizację zadania publicznego oraz posiadanie władztwa administracyjnego. Dokonano również analizy niezależności Banku w wymiarach: funkcjonalno‑operacyjnym, instytucjonalnym, personalnym i finansowym. Przeprowadzono również porównanie polskiego ustawodawstwa z międzynarodowymi miarami niezależności. Badanie wykazało, że NBP posiada atrybuty zakładu publicznego oraz silne gwarancje niezależności umożliwiające mu realizację celu stabilności cen.
Bibliografia
Adrian T., Khan A., Menand L., A new measure of central bank independence, International Monetary Fund, 2024, DOI: 10.5089/9798400268410.001.
Alesina A., Stella A., The politics of monetary policy [w:] B. M. Friedman, M. Woodford (red.), Handbook of monetary economics, t. 3, Amsterdam 2010.
Bednarczyk A., Zależność zakładowa [w:] J. Filipek (red.), Prawo administracyjne w mechanizmie prawa, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne – Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2012.
Buch C., Central bank independence: mandates, mechanisms, and modifications, Deutsche Bundesbank 2021, https://www.bundesbank.de/en/press/speeches/central-bank-independence-mandates-mechanisms-and-modifications-1-876246 (dostęp: 25.11.2025 r.).
Dall’Orto Mas R., Vonessen B., Fehlker C., Arnold K., The case for central bank independence: A review of key issues in the international debate, European Central Bank, 2020, https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecb.op248~2
8bebb193a.en.pdf (dostęp: 10.11.2025 r.).
Dziekański P., Niezależność Narodowego Banku Polskiego w świetle polskiego prawa i prawa Unii Europejskiej, „Przegląd Prawa Publicznego” 2009, nr 7–8, s. 120–135.
Elżanowski M., Zakład państwowy w polskim prawie administracyjnym, PWN, Warszawa 1970.
Fojcik-Mastalska E., Mastalski R., O niezależności banku centralnego raz jesz-cze, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2022, nr 4101, s. 215–223, DOI: 10.19195/0524-4544.334.16.
Hertel K., Humanicki M., Kitala M., Kleszcz T., Kuziemska-Pawlak K., Mućk J., Rybarczyk B., Stefański M., Wpływ programu Strukturalnych Operacji Otwartego Rynku prowadzonego przez NBP na polską gospodarkę, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2021.
Ilzetzki E., Reinhart C., Rogoff K., Rethinking exchange rate regimes, Working Paper 29347, National Bureau of Economic Research, 2021, DOI: 10.3386/w29347.
Komierzyńska-Orlińska E., Regulacyjna funkcja Narodowego Banku Polskiego. Zagadnienia podstawowe, „Studia Prawnoustrojowe” 2024, nr 63, s. 139–156, DOI: 10.31648/sp.9597.
Leszczyńska C., Zarys historii polskiej bankowości centralnej, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2010.
Łacny J., Pociągnięcie Prezesa Narodowego Banku Polskiego do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu a ochrona jego niezależności w prawie Unii Europejskiej, „Państwo i Prawo” 2024, nr 6, s. 24–51.
Myślak E., Pozycja Narodowego Banku Polskiego w systemie naczelnych organów władzy państwowej: Analiza wybranych zagadnień, „Politeja” 2014, nr 27, s. 61–79, DOI: 10.12797/Politeja.11.2014.27.03.
Ochendowski E., Pojęcie zakładu publicznego, „Studia Iuridica” 1996, nr 32, s. 201–206.
Radajewski M., Podejmowanie przez Sejm uchwały o pociągnięciu Prezesa NBP do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Glosa do wyroku TK z 11.01.2024 r., K 23/23, „Państwo i Prawo” 2024, nr 10, s. 132–143.
Raszewska-Skałecka R., Zakłady [w:] T. Kocowski, P. Lisowski, M. Paplicki (red.), Tadeusz Bigo o administracji i prawie administracyjnym – refleksje wrocławskiej szkoły administratywistycznej, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Eko-nomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2020.
Ryczkowski M., Poland as an inflation nutter: The story of successful output stabilization, „Proceedings of Rijeka School of Economics” 2016, nr 2, s. 363–392, DOI: 10.18045/zbefri.2016.2.363.
Ryczkowski M., Ręklewski M., Macroeconomic performance of countries across monetary policy regimes from 2000 to 2017, „Economic Research” 2021, nr 1, s. 1224–1243, DOI: 10.1080/1331677X.2020.1820360.
Stanisławiszyn P., Powołanie i odwołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawie o Narodowym Banku Polskim, „Ekonomia i Prawo” 2011, nr 1, s. 145–160, DOI: 10.12775/EiP.2011.009.
Sura R., Niezależność Narodowego Banku Polskiego a relacje z Parlamentem RP, „Przegląd Sejmowy” 2021, t. 4 nr 165, s. 105–122, DOI: 10.31268/PS.2021.48.
Szczęśniak P., Status prawny Narodowego Banku Polskiego w świetle przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wybrane zagadnienia, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2013, nr 23, s. 117–131.
Wojtyna A., O niektórych nowszych interpretacjach zasady niezależności banku centralnego [w:] K. Szarzec, B. Woźniak-Jęchorek (red.), Instytucjonalne i historyczne wymiary dyskusji o ekonomii i gospodarce, Poznań 2024.
Zubik M., Narodowy Bank Polski: Analiza konstytucyjno-ustrojowa, „Państwo i Prawo” 2001, nr 6, s. 32–51.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adam Jabczyński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 13
Liczba cytowań: 0