The central bank as an independent public establishment
DOI:
https://doi.org/10.12775/PBPS.2025.007Keywords
Narodowy Bank Polski, independent public establishment, price stability, monetary policy, central bank independenceAbstract
The article analyses the status of the Narodowy Bank Polski from the perspective of the concept of an independent public establishment, and assesses its independence. The study examines whether the NBP meets the criteria of such an establishment, including its exclusion from the government administration hierarchy, its focus on the continuous performance of a public task, and its possession of administrative authority. The Bank's independence was also analysed in terms of its functional-operational, institutional, personal, and financial dimensions. Furthermore, a comparison of Polish legislation with international measures of independence was carried out. The study demonstrated that the NBP has the attributes of a public establishment and holds robust guarantees of independence, enabling it to pursue its price stability objective.
References
Adrian T., Khan A., Menand L., A new measure of central bank independence, International Monetary Fund, 2024, DOI: 10.5089/9798400268410.001.
Alesina A., Stella A., The politics of monetary policy [w:] B. M. Friedman, M. Woodford (red.), Handbook of monetary economics, t. 3, Amsterdam 2010.
Bednarczyk A., Zależność zakładowa [w:] J. Filipek (red.), Prawo administracyjne w mechanizmie prawa, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne – Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2012.
Buch C., Central bank independence: mandates, mechanisms, and modifications, Deutsche Bundesbank 2021, https://www.bundesbank.de/en/press/speeches/central-bank-independence-mandates-mechanisms-and-modifications-1-876246 (dostęp: 25.11.2025 r.).
Dall’Orto Mas R., Vonessen B., Fehlker C., Arnold K., The case for central bank independence: A review of key issues in the international debate, European Central Bank, 2020, https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecb.op248~2
8bebb193a.en.pdf (dostęp: 10.11.2025 r.).
Dziekański P., Niezależność Narodowego Banku Polskiego w świetle polskiego prawa i prawa Unii Europejskiej, „Przegląd Prawa Publicznego” 2009, nr 7–8, s. 120–135.
Elżanowski M., Zakład państwowy w polskim prawie administracyjnym, PWN, Warszawa 1970.
Fojcik-Mastalska E., Mastalski R., O niezależności banku centralnego raz jesz-cze, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2022, nr 4101, s. 215–223, DOI: 10.19195/0524-4544.334.16.
Hertel K., Humanicki M., Kitala M., Kleszcz T., Kuziemska-Pawlak K., Mućk J., Rybarczyk B., Stefański M., Wpływ programu Strukturalnych Operacji Otwartego Rynku prowadzonego przez NBP na polską gospodarkę, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2021.
Ilzetzki E., Reinhart C., Rogoff K., Rethinking exchange rate regimes, Working Paper 29347, National Bureau of Economic Research, 2021, DOI: 10.3386/w29347.
Komierzyńska-Orlińska E., Regulacyjna funkcja Narodowego Banku Polskiego. Zagadnienia podstawowe, „Studia Prawnoustrojowe” 2024, nr 63, s. 139–156, DOI: 10.31648/sp.9597.
Leszczyńska C., Zarys historii polskiej bankowości centralnej, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2010.
Łacny J., Pociągnięcie Prezesa Narodowego Banku Polskiego do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu a ochrona jego niezależności w prawie Unii Europejskiej, „Państwo i Prawo” 2024, nr 6, s. 24–51.
Myślak E., Pozycja Narodowego Banku Polskiego w systemie naczelnych organów władzy państwowej: Analiza wybranych zagadnień, „Politeja” 2014, nr 27, s. 61–79, DOI: 10.12797/Politeja.11.2014.27.03.
Ochendowski E., Pojęcie zakładu publicznego, „Studia Iuridica” 1996, nr 32, s. 201–206.
Radajewski M., Podejmowanie przez Sejm uchwały o pociągnięciu Prezesa NBP do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Glosa do wyroku TK z 11.01.2024 r., K 23/23, „Państwo i Prawo” 2024, nr 10, s. 132–143.
Raszewska-Skałecka R., Zakłady [w:] T. Kocowski, P. Lisowski, M. Paplicki (red.), Tadeusz Bigo o administracji i prawie administracyjnym – refleksje wrocławskiej szkoły administratywistycznej, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Eko-nomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2020.
Ryczkowski M., Poland as an inflation nutter: The story of successful output stabilization, „Proceedings of Rijeka School of Economics” 2016, nr 2, s. 363–392, DOI: 10.18045/zbefri.2016.2.363.
Ryczkowski M., Ręklewski M., Macroeconomic performance of countries across monetary policy regimes from 2000 to 2017, „Economic Research” 2021, nr 1, s. 1224–1243, DOI: 10.1080/1331677X.2020.1820360.
Stanisławiszyn P., Powołanie i odwołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawie o Narodowym Banku Polskim, „Ekonomia i Prawo” 2011, nr 1, s. 145–160, DOI: 10.12775/EiP.2011.009.
Sura R., Niezależność Narodowego Banku Polskiego a relacje z Parlamentem RP, „Przegląd Sejmowy” 2021, t. 4 nr 165, s. 105–122, DOI: 10.31268/PS.2021.48.
Szczęśniak P., Status prawny Narodowego Banku Polskiego w świetle przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wybrane zagadnienia, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2013, nr 23, s. 117–131.
Wojtyna A., O niektórych nowszych interpretacjach zasady niezależności banku centralnego [w:] K. Szarzec, B. Woźniak-Jęchorek (red.), Instytucjonalne i historyczne wymiary dyskusji o ekonomii i gospodarce, Poznań 2024.
Zubik M., Narodowy Bank Polski: Analiza konstytucyjno-ustrojowa, „Państwo i Prawo” 2001, nr 6, s. 32–51.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Adam Jabczyński
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 12
Number of citations: 0