Polsko-ukraiński dialog kulturowy w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza

Ukraina jako przestrzeń mityczna, źródło inspiracji i obszar asymetrycznych relacji

Abstract

Artykuł analizuje ukraińskie inspiracje w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, ukazując Ukrainę jako przestrzeń mityczną, duchową i estetyczną. Wychowany na terenach obecnej Ukrainy, które wówczas zamieszkiwane były przez społeczności ukraińskie, polskie i żydowskie, pisarz tworzy literacką wizję tej krainy jako przestrzeni dzieciństwa, przepełnioną nostalgią i poetyckimi obrazami. Krajobraz ukraiński pełni funkcję tła i nośnika emocji, ale rzadko staje się przestrzenią równorzędnego dialogu kulturowego. Choć pojawiają się motywy wielokulturowości, głosy ukraińskich czy żydowskich bohaterów są często przemilczane lub marginalizowane. Autorzy wcześniejszych publikacji podkreślali najczęściej mityzowanie przestrzeni ukraińskiej, niniejszy artykuł dowodzi natomiast, że Iwaszkiewicz – mimo szczerego zachwytu nad kulturą ukraińską – reprezentuje asymetryczną relację kulturową, w której dominujący pozostaje głos polski. Mimo to twórczość Iwaszkiewicza stanowi cenny materiał do refleksji nad pamięcią pogranicza polsko-ukraińskiego, estetyzacją Innego oraz sposobami reprezentacji kulturowej tożsamości. Artykuł zachęca do ponownego odczytania literatury kresowej w świetle współczesnych relacji polsko-ukraińskich i nowszych badań nad pograniczami kulturowymi.