„Akropolis” Stanisława Wyspiańskiego jako kreacja dramatu nowego: dramat antyczny – dramat liturgiczny – dramat narodowy
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2025.026Keywords
drama, Paschal Vigil, Ressurection, cathedra, Wawel CastleAbstract
Research on Akropolis, Stanisław Wyspiański’s “most difficult and most puzzling” drama, has so far overlooked the history of the Paschal Vigil liturgy and the question of which form of the liturgy Wyspiański himself attended – or did not attend. The fact that the Paschal Vigil was celebrated before noon at the beginning of the twentieth century challenges earlier interpretations that view the drama as opposing the orthodox celebration. Taking this historical fact into account makes it possible to recognise in the play’s action creatively reworked individual elements of the Paschal Vigil; it also suggests that the poet distances himself from any specific celebration in favour of constructing his own, drawing on elements from many traditions and cultures. Wyspiański incorporates fragments of various works of art – not only those from Wawel Castle – interpreting them according to his own philosophy of life. In this way, he creates his own cathedral-like edifice: a space of completeness, wholeness, and life, where the dead past is transformed by the Word of Life.
References
Adamkiewicz, Sebastian 2016. Triduum Paschalne – historia i symbole: Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania. https://histmag.org/Triduum-Paschalne-historia-i-symbole-Wielka-Sobota-i-Niedziela-Zmartwychwstania-12999 [7.06.2024].
Adamowski, Jan (red.) 2003. Tradycja wielkanocnego bębnienia w Polsce. Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym: Kazimierz Dolny.
Balthasar, Hans Urs 2005. Teodramatyka. 1 Prolegomena. Tłum. Magdalena Mijalska, Monika Rodkiewicz, Wiesław Szymona OP. Kraków: Wydawnictwo M.
Bałus, Wojciech 1996. „Ożywienie posągów. Glosa do «Akropolis»”. W: Ewa Miodońska-Brookes(red.). Biblia, to jest księgi Starego i Nowego Testamentu 1840. Tłum. Jakub Wujek. Lwów: Bartłomiej Jabłoński i syn.
Błoński, Jan 2007. Wyspiański wielokrotnie. Kraków: Universitas.
Brzozowski, Stanisław 1984. Współczesna powieść i krytyka. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Czermińska, Małgorzata 2005. Gotyk i pisarze. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Ekielski Władysław, Stanisław Wyspiański 1908. Akropolis. Pomysł zabudowania Wawelu. Kraków.
Grzymała Siedlecki, Adam 1970. O twórczości Wyspiańskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Hymny kościelne 1932. Tłum. Tadeusz Karyłowski. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów.
Kaczmarek, Wojciech 1999. Złamane pieczęcie Księgi. Inspiracje biblijne w dramaturgii Młodej Polski. Lublin: Wydawnictwa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kaczorowski, Jerzy 2004. Literatura jako tekst Boga. Wizja literatury w pismach Leona Bloy. Warszawa: Wydawnictwo UKSW.
Kowalski, Krzysztof, Zygmunt Krzak 2003. Tezeusz w labiryncie. Warszawa: Eneteia.
Lijka, Kazimierz 2002. „Uczestnictwo wiernych w liturgii Triduum Paschalnego”. Teologia Praktyczna 3: 210–225.
Liturgia Godzin 1984. T. II. 1984. Poznań: Pallotinum.
Michalski, Krzysztof 2007. Płomień wieczności. Eseje o myślach Fryderyka Nietzschego. Kraków: Znak.
Miodońska-Brookes, Ewa 1980. Wawel-„Akropolis”. Studium o dramacie Stanisława Wyspiańskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Miodońska-Brookes, Ewa (red.) 1996. Stanisław Wyspiański. Studium artysty. Materiały z sesji naukowej na Uniwersytecie Jagiellońskim 7–9 czerwca 1995. Kraków: Universitas.
Missale Romanum ex decreto concili tridentini restitutum 1920. Ratisbonae: F. Pustet.
Mszał rzymski dla diecezji polskich 1986. Poznań: Pallotinum.
Naumowicz, Józef 2021. „Całun w liturgiach”. Hasło w: Cyfrowy Leksykon Syndologiczny . https://leksykonsyndonologiczny.pl/hasla-problemowe/calun-w-liturgiach/ [26.06.2024].
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu 2000. Poznań: Pallotinum.
Płoszewski, Leon (red.) 1971. Wyspiański w oczach współczesnych. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Prussak, Maria 1993. „Po ogniu szum wiatru cichego”. Wyspiański i mesjanizm. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.Ruskin, John 1977. Sztuka, społeczeństwo wychowanie. Wybór pism. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Salij, Jacek 1997. „Żyjemy w czasach ostatecznych!”. W: Jacek Salij. Poszukiwania w wierze. Poznań: W Drodze.
Sławińska, Irena 1999. „Stanisław Wyspiański – twórca polski i metafizyczny”. Ethos 48: 17–20.
Terlecki, Tymon 1957. Wyspiański żywy. Londyn: B. Świderski.
Tosza, Bogdan 2012. Stanisław Wyspiański – obraz bohatera: wokół inscenizacji „Akropolis” i „Chryj z Polską”. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Wyspiański, Stanisław 1959. Wyzwolenie. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Wyspiański, Stanisław 1985. Akropolis. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Agnieszka Skórzewska-Skowron

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 8
Number of citations: 0