W poszukiwaniu ustrojowej utopii
Sparta Likurga w „Agezylauszu" Juliusza Słowackiego
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2025.023Słowa kluczowe
Sparta, Likurg, Juliusz Słowacki, literatura romantyczna, prawo i literaturaAbstrakt
Artykuł rekonstruuje sposób, w jaki dziedzictwo spartańskiego półlegendarnego prawodawcy Likurga zostało wprowadzone w treść późnego, nieukończonego dramatu Juliusza Słowackiego Agezylausz. W części wprowadzającej podjęto problem obecności postaci Likurga w tekstach kultury XVIII i XIX wieku. Następnie wykazano, że w dramacie Słowackiego, opartym na treści Żywotów równoległych Plutarcha, zwyczaje i reformy związane ze spartańskim prawodawcą okazują się nie tylko manifestacyjnie obecne w wypowiedziach króla-reformatora Agisa, ale także rozsiane w obecnych w całym tekście drobnych aluzjach. Pozornie jednoznacznie aprobatywne, okazują się w perspektywie całego utworu dyskusyjne, podatne na indywidualne interpretacje bohaterów i uwikłane we wzajemne oddziaływania. Wreszcie obecność Likurga pozwala także zwrócić uwagę na ponadhistoryczny, genezyjski sens utworu, wskazując, że sama sytuacja szukania inspiracji ustrojowych w zamierzchłej przeszłości może przywoływać skojarzenia ze stosunkiem poety do organizacji państwowej pierwszej Rzeczpospolitej przed reformami Sejmu Wielkiego.
Bibliografia
Biegeleisen, Henryk 1884. „Król Agis Słowackiego”. Bluszcz 2: 9–10.
Cartledge, Paul 1979. Sparta and Lakonia. A Regional History 1300–362 BC. London–Boston: Routledge.
Cartledge, Paul 2005. Spartanie. Świat wojowników. Tłum. Sławomir Kędzierski. Warszawa: Bellona.
Chateaubriand, Francois René 1980. Opis podróży z Paryża do Jerozolimy. Tłum. Paweł Hertz. Warszawa: PIW.
Chmielowski, Piotr 1890. „Nowe fragmenty Słowackiego”. Atheneum 2 (4): 101–109.
Christensen, Paul 2012. “Treatment of Spartan land tenure in eighteen and nineteenth-century France”. W: Stephen Hodkinson [&] Ian Macgregor Morris (red.). Sparta in modern thought. Politics, History and Culture. Swansea: The Classical Press of Wales.
Dybizbański, Marek 2016. „Agezylausz jako Agis Spartańczyk. Nieznany odpis dramatu Juliusza Słowackiego”. Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza 9: 71–88.
Macgregor Morris, Ian 2012. “Lycurgus in late medieval political culture”. W: Stephen Hodkinson [&] Ian Macgregor Morris (red.) 2012. Sparta in modern thought. Politics, History and Culture. Swansea: The Classical Press of Wales.
Jaeger, Werner 2001. Paideia. Formowanie człowieka greckiego. Tłum. Marian Plezia [&] Henryk Bednarek. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Junkiert, Maciej 2014. „Kataklizmy antycznej historii. Rewolucje polityczne i społeczne w Irydionie Krasińskiego, Agezylauszu Słowackiego i Quidamie Norwida”. W: Jerzy Fiećko [&] Jens Herlth [&] Krzysztof Trybuś (red.). Katastrofizm w XIX i XX wieku: idee, obrazy, konsekwencje. Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne.
Kalinowska, Maria 2007. „Romantyczni Spartanie i Majnoci”. W: Małgorzata Borowska i in. (red.). Filhellenizm w Polsce. Rekonesans. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Kalinowska, Maria 2015. „Agezylausz” Juliusza Słowackiego. Glosy. Gdańsk: słowo/obraz/terytoria.
Kleiner, Juliusz 1999. Juliusz Słowacki. Dzieje twórczości. T. 4: Poeta mistyk. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kruszyńska, Anna M. 2020. “Spartan Wives, Mothers, Grandmothers and Daughters. Marriage and the Family in Ancient Sparta from the Women’s Point of View”. W: Ryszard Kulesza, Nicolas Sekunda (red.). Studies on Ancient Sparta. Gdańsk: Gdańsk University Press.
Kuziak, Michał 2014. „Adam Mickiewicz i Sparta. Kłopotliwe dziedzictwo”. W: Małgorzata Borowska i in. (red.). Sparta w kulturze polskiej. T. 1. Warszawa: Sub Lupa.
Lelewel, Joachim 1818. Dzieje starożytne od początku czasów historycznych do drugiey połowy wieku szóstego, ery chrześcijańskiey. Wilno: Józef Zawadzki.
Mason, Hayden 2012. “Sparta and the French Enlightenment”. W: Stephen Hodkinson, Ian Macgregor Morris (red.) 2012. Sparta in modern thought. Politics, History and Culture. Swansea: The Classical Press of Wales.
Palicka, Agnieszka 2012. Miłość, przemoc, władza. Świat postaci kobiecych w dramatach Juliusza Słowackiego. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Plutarch z Cheronei 1953. Żywoty sławnych mężów. Tłum. Mieczysław Brożek. Wrocław: Ossolineum.
Plutarch z Cheronei 2004. Żywoty równoległe. T. 1. Tłum. Kazimierz Korus. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Rac, Leonard 1934. „Konfederacja Narodu Polskiego. Z dziejów Wielkiej Emigracji”. Przegląd Historyczny 1: 155–201.
Rawson, Elisabeth 1969. The Spartan Tradition in European Thought . Oxford: Clarendon Paperbacks.
Rousseau, Jean Jacques 2023. Rozważania o rządzie polskim i jego zamierzonej reformie. Tłum. Agnieszka Grześkowiak-Krwawicz. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie.
Saganiak, Magdalena 2000. Mistyka i wyobraźnia. Słowackiego romantyczna teoria poezji. Warszawa: Instytut Badań Literackich.
Saganiak, Magdalena 2021. Logos Słowackiego. Struktura myśli i tekstu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Schiller, Friedrich 1988. Die Gesetzgebung des Lykurgus und Solon. W: Friedrich Schiller. Sämtliche Werke. Bd. 4. München: Carl Hanser Verlag.
Słowacki, Euzebiusz 1826. Euzebiusza Słowackiego dzieła z pozostałych rękopismów ogłoszone. T. 3. Wilno: Józef Zawadzki.
Słowacki, Juliusz 1959. Dzieła. Wrocław: Ossolineum.
Słowacki, Juliusz 2015. Agezylausz. W: Maria Kalinowska. „Agezylausz” Juliusza Słowackiego. Glosy. Gdańsk: słowo/obraz/terytoria.
Stawicka, Ewa 2002. „Proces Waleriana Łukasińskiego”. Palestra 3–4: 92–115. Śniadecki, Jędrzej 1840. Uwagi o fizycznym wychowaniu dzieci. Warszawa: J. K. Turowski.
Westermark, Katarzyna 2023. „Muszę się trzymać prawa…”. Kultura prawna w twórczości Juliusza Słowackiego. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Wójcicki, Kazimierz 1913. „Agezylausz Juliusza Słowackiego”. Sfinks 8–9: 129–148.
Wyka, Kazimierz 1950. „Dramat o kontrrewolucji (Agezylausz Słowackiego)”. Pamiętnik Literacki 1: 112–165.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Westermark
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 9
Liczba cytowań: 0
