„Eros i Psyche” Ludomira Różyckiego – od dramatu do opery
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2025.027Słowa kluczowe
Ludomir Różycki, opera, modernizmAbstrakt
Ludomir Różycki, jeden ze współzałożycieli Młodej Polski w muzyce, studiował u niemieckiego kompozytora Engelberta Humperdincka w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie w latach 1905–1907. Najważniejsze w dorobku tego twórcy są poematy symfoniczne i opery. Tych ostatnich Różycki skomponował siedem: Bolesława Śmiałego (1909), Meduzę (1912), Erosa i Psyche (1917), Casanovę (1923), Beatrix Cenci (1927), Młyn diabelski (1931) oraz ostatnią, nieukończoną i epigońską Panią Walewską (lata 30. XX wieku). Najważniejszy i najbardziej rozpoznawalny Eros i Psyche miał swoją prapremierę w Breslau (Wrocławiu) w 1917 roku w wersji niemieckojęzycznej. Dzieło to jest obok Króla Rogera Karola Szymanowskiego najlepszą polską operą modernistyczną. Niniejszy artykuł prezentuje okoliczności jej powstania oraz krótką charakterystykę. Przedstawia także kontekst, którym jest jednoimienny dramat Jerzego Żuławskiego, po raz pierwszy wystawiony w 1904 roku we Lwowie i w Krakowie. Kompozytor, zainspirowany sztuką młodopolskiego pisarza i poety, stworzył bowiem muzykę do zmodyfikowanej postaci tego utworu i w ten sposób pozostawił po sobie jedno ze swoich największych dzieł.
Bibliografia
Brzeziński, Franciszek 1918a. „Kronika muzyczna. Opera Ludomira Różyckiego »Eros i Psyche«, wystawiona po raz pierwszy w Teatrze Wielkim d. 20 marca 1918 r.”. Bluszcz 16: 34.
Brzeziński, Franciszek 1918b. „Z Opery. (Teatr Wielki: »Eros i Psyche«, opera w 5-ciu aktach z epilogiem Ludomira Różyckiego.). Kurier Warszawski 80 [wydanie wieczorne]: 23.
Gmys, Marcin 2012. Harmonie i dysonanse. Muzyka Młodej Polski wobec innych sztuk. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Helman, Zofia 2013. Między romantyzmem a Nową Muzyką. Warszawa: Sutkowski Edition Warsaw.
Jankowski, Czesław 1918. „Wieczory warszawskie. Opera i koncerty”. Tygodnik Ilustrowany 17: 5.
Kamieński, Łucjan 1930. „»Eros i Psyche« Ludomira Różyckiego”. Muzyka 2: 86–93.
Kamiński, Marcin 1987. Ludomir Różycki. Opowieść o życiu i twórczości. Bydgoszcz: Wydawnictwo „Pomorze”.
Kański, Józef 1955. Ludomir Różycki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
Keym, Stefan 2024. Symfoniczny transfer kulturowy. Studia kompozytorów polskich w Niemczech oraz ich spotkanie z niemiecką tradycją symfoniczną 1867–1918. Tłum. Barbara Świderska, Marcin Trzęsiok. Warszawa: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.
Kłoczko, Rafał 2018. »Eros i Psyche« Ludomira Różyckiego jako przykład pierwszej polskiej opery modernistycznej. Dystertacja doktorska. Kraków: Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego.
Komorowska, Małgorzata 2008. Za kurtyną lat. Polskie teatry operowe i operetkowe 1918–1939. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Łobaczewska, Stefania 1966. „Twórczość kompozytorów Młodej Polski”. W: Zygmunt Marian Szweykowski (red.). Z dziejów polskiej kultury muzycznej. T. 2. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
Pitwoń-Bias Iwona 1975/1976. Dokument 9. Katalog tematyczny dzieł Ludomira Różyckiego. Brak sygn. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycka (Mławska), Stefania [b.d.]. Dokument 10. (maszynopis). Pamiętnik z lat 1904–1962. Sygn. 13317/II, k. 388. Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich: Wrocław.
Różycki, Ludomir [b.d.]a. Dokument 6. Eros i Psyche. Libretto J. Żuławskiego . Sygn. Rkp. Przyb. 262/10. Biblioteka Jagiellońska: Kraków.
Różycki, Ludomir [b.d.]b. Dokument 7. Korespondencja: 487 listów Ludomira Różyckiego do żony Stefanii Różyckiej z d. Mławskiej. Autografy. Pol. 1904–1945. Sygn. K–XXVIII–XXXI. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycki, Ludomir [b.d.]c. Dokument 8. Korespondencja: 203 listy różnych autorów do Ludomira Różyckiego. Autografy i maszynopisy. Pol., r.jęz. 1905–1951. Sygn. K–XXXII–XXXIV. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycki, Ludomir 1915/1916. Dokument 5. Eros i Psyche – wyciąg fortep. Manuskrypt. Sygn. Mus.99 Cim. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Różycki, Ludomir 1917a. Dokument 1. Eros i Psyche. Opera w 5 obrazach. Obraz 1, 2. Partytura. Sygn. 17203 [1]. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycki, Ludomir 1917b. Dokument 2. Eros i Psyche. Opera w 5 obrazach. Obraz 3, 4, 5. Partytura. Sygn. 17203 [2]. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycki, Ludomir 1917c. Dokument 3. Eros i Psyche – wyciąg fortepianowy. Druk z tekstem polskim i niemieckim. Sygn. Mus. 17201. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Różycki, Ludomir 1930. „Dzieje »Erosa i Psyche«”. Muzyka 2: 82–85.
Różycki, Ludomir 1950. Dokument 4. Eros i Psyche. Akt IV i V. Sygn. Mus. XXXVI rps 5. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Zbiorów Muzycznych – Archiwum Kompozytorów Polskich: Warszawa.
Trześniowski, Dariusz 2008. „Eros i Psyche. Apulejusz – Żuławski – Różycki”. W: Jarosław Ławski, Krzysztof Korotkich (red.). Ateny – Rzym – Bizancjum. Mity śródziemnomorza w kulturze XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.
Wieniawski, Adam 1928. Ludomir Różycki. Warszawa: Gebethner i Wolff.
Wypych-Gawrońska, Anna 2003. „»Eros i Psyche« – utwór dramatyczny w dziele operowym”. Filologia Polska. Historia i Teoria Literatury. Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie 9: 69–78.
Wypych-Gawrońska, Anna 2005. Literatura w operze. Adaptacje dramatyczno-muzyczne utworów literackich w Polsce do 1918 roku. Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza.
Zduniak, Maria 1998. „Novitäten im Breslauer Stadttheater. Richard Strauss – »Salome« (1906), Claudio Monteverdi – »L’Orfeo« (1913), Ludomir Różycki »Eros und Psyche« (1917)”. Musikgeschichte in Mittel- und Osteuropa 3: 136–145.
Zduniak, Maria 2008. „Wrocławska prapremiera opery »Eros i Psyche« Ludomira Różyckiego”. W: Grażyna Darłak i in. (red.). Między muzykologiczną refleksją a pedagogiczną pasją. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Leonowi Markiewiczowi w osiemdziesiąte urodziny. Katowice: Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego.
Zwierzycka, Agnieszka 2017. „»Eros i Psyche« – opera Ludomira Różyckiego. W: Anna Granat-Janki i in. (red.). Tradycje śląskiej kultury muzycznej. T. 14. Cz. II. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Tomasz Barszcz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 17
Liczba cytowań: 0
