„To także Różewicz”... Autor Niepokoju jako pisarz dla młodzieży
(O pewnym mniej znanym epizodzie z epoki stalinizmu)
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2023.015Słowa kluczowe
Tadeusz Różewicz, socrealizm, stalinizm, literatura dla młodzieżyAbstrakt
W artykule opisany został jeden ze słabiej znanych epizodów w pisarskiej biografii Tadeusza Różewicza. Poeta, którego miejsce w hierarchii artystycznej epoki było stosunkowo wysokie, w latach stalinizmu zdaje się poszukiwać kompromisu między pełnowartościową twórczością artystyczną a lansowanym przez czynniki oficjalne obrazem doskonałego świata komunistycznej utopii. Wyrazem tego rodzaju tendencji są niektóre wiersze z tomów Pięć poematów (1950), Czas który idzie (1951), Wiersze i obrazy (1952), Równina (1954), Srebrny kłos (1955). Teksty te zostały stosunkowo dobrze opisane, podczas gdy do niedawna niemal nieznane pozostawały krótkie utwory narracyjne, które Różewicz w latach 1952–1953 opublikował na łamach przeznaczonego dla młodzieży pisma „Płomyk”. Opowiadania Towarzysz Marian i Gwiazdy Budapesztu pozostają zasadniczo zgodne z obowiązującą wówczas tendencją socrealistyczną. Pierwsze z nich ukazuje wyidealizowany życiorys jednego z komunistycznych „świętych”, Mariana Buczka – przede wszystkim rzekomo bohaterskie ostatnie dni i godziny jego życia (Buczek ginie z bronią w ręku, podczas walki z niemieckim okupantem). Gwiazdy Budapesztu to z kolei równie jednowymiarowy obraz cywilizacyjnych, społecznych i technicznych zdobyczy komunizmu na Węgrzech. Autor artykułu podejmuje próbę analizy tych tekstów oraz ujrzenia ich na tle życia publicznego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej lat stalinizmu.
Bibliografia
Badalska, Zofia 1952. „Pionierzy przyjaźni”. Płomyk 1: 4–6.
Chałasiński, Józef 1948. „Z Kongresu Intelektualistów. Intelektualiści w obronie pokoju. (Po Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, 25–29 sierpień 1948 r.)”. Przegląd Socjologiczny 10: 355–380.
„Co czytać?“ 1952/1953. Płomyk 1: 30.
Dembińska, Zofia 1952. „[list do uczniów rozpoczynających rok szkolny]”. Płomyk 1: 1.
Grabowski, Jerzy 1952. „Nasza Warszawa”. Płomyk 1: 14–15.
Grochowska, Magdalena 2021. Różewicz. Rekonstrukcja. I. Warszawa: Dowody na Istnienie.
Isakowski, Michaił 1952/1953. „Pieśń o Stalinie”. [Przeł. Gabriel Karski.] Płomyk 1: 2 [okładka].
Król, Joanna 2013. „Bohaterowie i wrogowie młodzieży polskiej na łamach wiodących czasopism młodzieżowych okresu stalinowskiego Polski Ludowej”. W: Iwonna Michalska, Grzegorz Michalski (red.). Addenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą drugiej połowy XX i początków XXI wieku. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
„Marian Buczek – niezłomny bojownik o Polskę Ludową” 1951. Nowa Wieś 36: 8.
Ożogowska, Hanna 1971. „[wspomnienie]”. Płomyk 5: 138–139.
Rogoż, Michał 2009. Czasopisma dla dzieci i młodzieży Instytutu Wydawniczego „Nasza Księgarnia” w latach 1945–1989. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Różewicz, Tadeusz 1951. Czas który idzie. Warszawa: Czytelnik.
Różewicz, Tadeusz 2022. Teksty odzyskane. Zebrał, ułożył, przypisami i posłowiem opatrzył Przemysław Dakowicz. Kołobrzeg: Biuro Literackie.
Smulski, Jerzy 2004. Hasło „Przekłady z literatury krajów socjalistycznych”. W: Zdzisław Łapiński, Wojciech Tomasik (red.). Słownik realizmu socjalistycznego. Kraków: Universitas.
Vogler, Henryk 1981. Autoportret z pamięci. Część trzecia. Dojrzałość. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Wieczorkiewicz, Paweł 2007. „»Mimo wszystko Stalin nas szanował«. Rozmowa z Maciejem Mazurkiem”. Dziennik.pl, wyd. online z dn. 5.11.2007. https://wiadomosci.dziennik.pl/opinie/artykuly/220259,wieczorkiewicz-mimo-wszystko-stalin-nas-szanowal.html [09.10.2022].
Wyka, Kazimierz 1977. Różewicz parokrotnie. Oprac. Marta Wyka. Warszawa: PIW.
Zawodniak, Mariusz 1998. „Królewicz i murarz. Socrealistyczne potyczki z fantazją” W: Mariusz Zawodniak. Literatura w stanie oskarżenia. Rola krytyki w życiu literackim socrealizmu. Warszawa: Upowszechnianie Nauki – Oświata „UN-O”.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Przemysław Dakowicz
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 171
Liczba cytowań: 0