Czy można mówić o legendzie Karola Potkańskiego? Tropy, świadectwa, propozycje
DOI:
https://doi.org/10.12775/KlioPL.2025.13Słowa kluczowe
Karol Potkański (1861–1917), historiografia polska, Młoda Polska, dekadentyzm, legendaAbstrakt
Artykuł przedstawia postać historyka Karola Potkańskiego (1861–1907) i jego związki z kulturą młodopolską. Tematem rozważań jest problem „legendowości” jego biografii, zapisanej w korespondencji, wspomnieniach jego bliskich przyjaciół i znajomych. Osią rozważań są kwestie „osobowości legendowej” Potkańskiego, jego relacje z młodopolskim środowiskiem artystycznym i naukowym oraz dekadentyzmu. Rozważane jest pytanie, czy źródłem tej postawy były predyspozycje charakterologiczne historyka, czy jego rzeczywiste problemy zdrowotne, których sposób komunikowania pozwalał na usytuowanie w ramach dyskursu dolorycznego właściwego dla przełomu XIX i XX w.
Bibliografia
Źródła rękopiśmienne
Biblioteka Jagiellońska
rkps 5007 III, Korespondencja Romualda Hubego z lat 1915–1890, t. 7, Perec–Prümers
rkps 7669 IV, K.M. Górski, Szkice literackie, nowele, wspomnienia pośmiertne drukowane w latach 1882–1905
rkps 7715 I, K.M. Górski, Dziennik prowadzony od 10 lipca 1881 – 17 marca 1883
rkps 7716 I, K.M. Górski, Dziennik prowadzony od 14 kwietnia 1883 do 25 lipca 1885 r. oraz kalendarzyk z krótkimi notatkami z 1885 r.
rkps 7717 II, K.M. Górski, Luźne notatki różnej treści
rkps 7721 I, K.M. Górski, Dziennik prowadzony od 1 stycznia – 21 marca 1893
rkps 7834 IV, Korespondencja prof. Adolfa Pawińskiego z lat 1869–1895
rkps 9014 III, t. 13, Korespondencja Władysława Natansona z lat 1884–1937
Biblioteka Narodowa
rkps 7005 IV, Korespondencja i papiery Józefa Peszke z lat 1846–1902
rkps 7260 III, Korespondencja i papiery Lucjana Rydla, [t. 4], [P–R]
Prasa
„Biblioteka Warszawska” 3 1907, nr 2
„Głos Narodu” 15, 1907, nr 368
„Kwartalnik Historyczny” 31, 1917; 33, 1919; 35, 1921
„Podwawelanin. Miesięcznik Poświęcony Nauce, Sztuce i Sprawozdaniu z Życia Akademickiego. Organ Czytelni Akademickiej im. Adama Mickiewicza w Krakowie” 1, 1902, nr 1
„Przegląd Zakopiański. Czasopismo Poświęcone Sprawom Miejscowym. Organ Związku Przyjaciół Zakopanego” 4, 1902, nr 3.
„Rocznik Akademii Umiejętności w Krakowie. Rok 1907/1908” 1908
Źródła drukowane
F. Bielak, Z odległości lat. Wspomnienia i sylwetki, Kraków 1979
F. Bujak, Życie i działalność Karola Potkańskiego (1861–1907), w: K. Potkański, Pisma pośmiertne, t. 1, Kraków 1922, s. 1–58
S. Estreicher, Narodziny Wesela. W dwudziestą piątą rocznicę pierwszego przedstawienia dramatu, Kraków 1926
A. Grzymała-Siedlecki, Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kraków 1961
F. Hoesick, Legendowe postacie zakopiańskie, Warszawa 1922
F. Hoesick, Powieść mojego życia (Dom rodzicielski), t. 1–2, Wrocław 1959
F. Hoesick, Tatry i Zakopane. Przeszłość i teraźniejszość, cz. 4, Kraków 1931
C. Jellenta, Epidemia rozpaczy, w: Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu, oprac. J. Kulczycka-Saloni, Wrocław 1985, s. 577–589
Księga pamiątkowa pięćsetletniego jubileuszu odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego 1400–1900, Kraków 1901
M. Limanowski, Styl zakopiański i sposób zakopiański, „Przegląd Zakopiański. Czasopismo Poświęcone Sprawom Miejscowym. Organ Związku Przyjaciół Zakopanego” 2, 1900, nr 9, s. 71–72
K. Morawski, Przedmowa, w: K.M. Górski, Pisma literackie. Z badań nad literaturą polską XVII i XVIII wieku, Warszawa 1913, s. V–X
L.H. Morstin, Spotkania z ludźmi, Kraków 1957
W. Natanson, Oblicze natury. Odczyty, przemówienia i szkice, Kraków 1924
R. Pilat, Historia literatury polskiej w wiekach średnich. Od przyjęcia chrześcijaństwa w Polsce do końca XV wieku, cz. 1: Literatura średniowieczna w Polsce od czasu przyjęcia chrześcijaństwa do końca XIV wieku, oprac. S. Kossowski, Warszawa 1926
K. Potkański, Lechici, Polanie, Polska. Wybór pism, oprac. G. Labuda, Warszawa 1965
H. Sienkiewicz, Listy, t. 2, cz. 1: Jadwiga i Edward Janczewscy, oprac. M. Bokszczanin, Warszawa 1996
H. Sienkiewicz, Listy, t. 3, cz. 3: Karol Potkański – Artur Sienkiewicz, oprac. M. Bokszczanin, Warszawa 2007
Sprawozdanie Dyrekcji Muzeum Narodowego w Krakowie za czas od 1 czerwca 1901 do 31 grudnia 1902, Kraków 1903
A. Waśkowski, Znajomi z tamtych czasów. (Literaci, malarze, aktorzy 1892–1939), Kraków 1960
S. Witkiewicz, Sztuka i krytyka u nas (1884–1898), Lwów 1899
K. Wojciechowski, Dzieje literatury polskiej, wyd. 3, Lwów–Warszawa 1930
L. Wyczółkowski, Listy i wspomnienia, oprac. M. Twarowska, Wrocław 1960
A. Wysocki, Sprzed pół wieku, Kraków 1974
T. Żeleński-Boy, Plotka o Weselu Wyspiańskiego, Warszawa 1922
T. Żeleński-Boy, Znaszli ten kraj?... Cyganeria krakowska, Wrocław 2004 [pierwodruk: Warszawa 1932]
Opracowania
H. Barycz, Karol Potkański, historyk z okresu Młodej Polski, w: tenże, Wśród gawędziarzy, pamiętnikarzy i uczonych galicyjskich. Studia i sylwety z życia umysłowego Galicji XIX wieku, t. 2, Kraków 1963, s. 234–303
H. Barycz, Stanisław Smolka jako organizator nauki, profesor i wychowawca, w: Spór o historyczną szkołę krakowską. W stulecie Katedry Historii Polski UJ 1869–1969, red. C. Bobińska, J. Wyrozumski, Kraków 1972, s. 119–145
H. Barycz, Wizerunek uczonego z epoki Młodej Polski: szlakami życia Karola Potkańskiego, w: tenże, Na przełomie dwóch stuleci. Z dziejów polskiej humanistyki w dobie Młodej Polski, Wrocław 1977, s. 68–170
A. Biernacki, Przedmowa, w: Portrety uczonych polskich, Kraków 1974, s. 5–11
J.W. Brzeski, Środowisko Biblioteki Jagiellońskiej 1775–1939. Słownik biograficzny, Kraków 2014
T. Budrewicz, Biografie Kraszewskiego i ich potencjał legendotwórczy, w: tenże, O Kraszewskim. Studia, Kraków 2013, s. 5–21
K. Cysewski, Teoretyczne i metodologiczne problemy badań nad epistolografią, „Pamiętnik Literacki. Czasopismo Kwartalne Poświęcone Historii i Krytyce Literatury Polskiej” 88, 1997, nr 1, s. 95–110
J. Dużyk, Droga do Bronowic. Opowieść o Lucjanie Rydlu, Kraków 1968
J. Dybiec, Henryk Barycz jako badacz XIX i XX wieku, w: Henryk Barycz 1901–1994. Materiały z Posiedzenia Naukowego PAU w dniu 22 czerwca 2001 r., Kraków 2004, s. 27–37
K. Fazan, Szczera poza dekadenta. Kazimierz Tetmajer. Między epistolografią a sztuką, Kraków 2001
A. Kobak, Cienie przełomu – maska dekadenta. Karol Potkański na tle fin de siecle’u, w: Nowe światy. Nowe idee, red. A. Kowalczyk, M. Sierba, Łódź 2016, s. 67–82
A. Kobak, Karol Potkański w życiu i nauce (1861–1907). Między tradycją a modernizacją, Łódź 2021
M.D. Kowalski, Karol Potkański (1861–1907), w: Złota księga wydziału historycznego, red. J. Dybiec, Kraków 2000, s. 139–145
M. Micińska, Inteligencja na rozdrożach 1864–1918, Warszawa 2008 (Dzieje Inteligencji Polskiej do roku 1918, t. 3)
M. Pinkwart, Zakopane Henryka Sienkiewicza, Nowy Targ 2024
M. Podraza-Kwiatkowska, Działalność literacka Władysława Natansona, w: Władysław Natanson 1864–1937. Materiały z Posiedzenia Naukowego PAU w dniu 19 czerwca 2004 r., red. R. Majkowska, E. Fiałek, Kraków 2009, s. 81–89
A. Posern-Zieliński, Kształtowanie się etnografii polskiej jako samodzielnej dyscypliny naukowej (do 1939 r.), w: Historia etnografii polskiej, red. M. Terlecka, Wrocław 1973, s. 29–115
J. Reychman, Peleryna, ciupaga i znak tajemny, Kraków 1976
A. Rozpłochowska-Boniatowska, Dekadentyzm utracony, „Pamiętnik Literacki. Czasopismo Kwartalne Poświęcone Historii i Krytyce Literatury Polskiej” 97, 2006, nr 4, s. 117–143
J. Sztachelska, Dwie legendy Sienkiewicza, w: taż, Mity sienkiewiczowskie i inne studia tylko o nim, Warszawa 2017
M. Szubert, Narodziny cierpienia zindywidualizowanego. W kręgu młodopolskiego doloryzmu, w: Literackie zmierzchy dziewiętnastowieczności, red. S. Brzozowska, A. Mazur, Opole 2013, s. 181–197
T. Walas, Dekadentyzm wśród prądów epoki, „Pamiętnik Literacki” 68, 1977, nr 1, s. 97–149
K. Wyka, Thanatos i Polska, Kraków 1971
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 15
Liczba cytowań: 0
