Od „Ustawy przedspołecznej” do „Wybranych-podwybranych”. Organizacja Towarzystwa Republikanów Polskich w latach 1798-1801
DOI:
https://doi.org/10.12775/KLIO.2026.013Słowa kluczowe
republikanie, polityka, działalność konspiracyjna, idee polityczne, emigranciAbstrakt
Działające w latach 1798-1801 Towarzystwo Republikanów Polskich było najważniejszą organizacją tego typu po trzecim rozbiorze Polski. Autor omawia organizację Towarzystwa, która została ujęta w „Ustawie przedspołecznej” oraz projekty reorganizacji, które m.in. zmierzały ku zapewnieniu ścisłej konspiracji. Poruszone zostały również efekty działalności polskich republikanów w tym okresie. Autor przedstawił też wpływ emigracji polskiej, a zwłaszcza zaś broszury „Czy Polacy wybić się mogą niepodległość”, która przyspieszyła rozłam w Towarzystwie.
Bibliografia
Źródła archiwalne / Archival Sources:
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie:
- rkps 3929 IV;
- rkps 3930 IV.
Biblioteka Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie:
- rkps 152;
- rkps 1409.
Biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie:
- rkps 9286 I.
Źródła drukowane / Printed Sources:
Listy Kniaziewicza do Kościuszki, oprac. W.M. Kozłowski, „Kwartalnik Historyczny” 1899, t. 13, s. 776–784.
Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Polski w aktach dokumentach, t. 1: Od rozbiorów do Księstwa Warszawskiego 1772–1807, Warszawa 1922.
Ogiński M.K., Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach od roku 1788 aż do końca 1815, t. 2, Poznań 1870.
[Pawlikowski J.], Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość, oprac. E. Halicz, Warszawa 1967.
Pisma Kościuszki, oprac. H. Mościki, Warszawa 1947.
Satryan J., Mowa na pogrzebie Erazma Mycielskiego bywszego pułkownika regimentu 1wszego pieszego woysk R.P. Polskiey przez x. Józefa Satryana professora Filozofii xieży Bernardynów Zgromadzenia Kaliskiego dnia 1. marca 1800 roku w Kaliszu miana, [Kalisz 1800].
Literatura / Literature:
Askenazy S., Napoleon a Polska, Warszawa 1994.
Czubaty J., Insurekcja, rewolucja, wojna. Koncepcje odbudowy państwa polskiego na przełomie XVIII i XIX wieku, [w:] Wbrew królewskim aliansom. Rosja, Europa i polska walka o niepodległość w XIX wieku, red. Ł. Adamski, S. Dębski, Warszawa 2016, s. 47-62.
Czubaty J., Księstwo Warszawskie (1807–1815), Warszawa 2011.
Czubaty J., Zasada „dwóch sumień”. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru, Warszawa 2005.
Góralski Z., Austria a trzeci rozbiór Polski, Warszawa 1979.
Halicz E., Wstęp, [w:] [J. Pawlikowski], Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość, oprac. E. Halicz, Warszawa 1967, s. 5–55.
Handelsman M., Ideologia polityczna Towarzystwa Republikanów Polskich (1798–1807), [w:] M. Handelsman, Rozwój narodowości nowoczesnej, Warszawa 1973, s. 111–165.
Janowski M., Rozpacz oświeconych? Przemiana polskiego języka politycznego a reakcje na upadek Rzeczypospolitej, „Wiek Oświecenia” 2009, t. 25, s. 29–60.
Jedynakiewicz K., Tadeusz Kościuszko wobec emigracji polskiej we Francji w latach 1798–1801 (okres legionowy), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” t. 49, 1993, s. 131–149.
Kizwalter T., O nowoczesności narodu. Przypadek Polski, Warszawa 1999.
Kosim J., Okupacja pruska i konspiracje rewolucyjne w Warszawie 1796–1806, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.
Kosim. J., Pod pruskim zaborem. Warszawa w latach 1796–1806, Warszawa 1980.
Kraushar A., Barss palastrant warszawski. Jego misya polityczna we Francji (1793–1800), Lwów 1903.
Kukiel M., Próby powstańcze po trzecim zaborze 1795–1797, Kraków 1912 (reprint Poznań 2006).
Leśnodorski B., Jakobini polscy. Karta z dziejów insurekcji 1794 roku, Warszawa 1960.
Mencel T., Galicja Zachodnia 1795–1809. Studium z dziejów ziem polskich zaboru austriackiego po III rozbiorze, Lublin 1976.
Michalski J., Z dziejów Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Warszawa 1953.
Miller A., Pierwsza porozbiorowa konspiracja litewska. Spisek ks. Ciecierskiego przeora Dominikanów Wileńskich (1796–1797). Studjum historyczne, Kraków 1936.
Nawrot D., Działania dyplomacji polskiej w Wiedniu w latach 1788–1792, Katowice 1999.
Pachoński J., Generał Jan Henryk Dąbrowski 1755–1818, Warszawa 1987.
Pachoński J., Legiony polskie 1794–1807. Prawda i legenda, t. 1;3, Warszawa 1969–1971.
Rostocki W., Wereszycka H., Horodyski Mikołaj Andrzej Michał hr. Korczak, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 10, Wrocław-Warszawa-Kraków 1962-–964, s. 4–8.
Rostworowski E., Jakobin Józef Pawlikowski anonimowym autorem słynnych pism politycznych, „Kwartalnik Historyczny” 1956, t. 64, z. 2, s. 74–94.
Schnür-Pepłowski S., Z przeszłości Galicyi (1772–1862), Lwów 1895.
Skałkowski A.M., Erazm Mycielski, Poznań 1933.
Skowronek J., Model rewolucji w myśli politycznej środkowo-wschodniej Europy w epoce napoleońskiej, „Przegląd Humanistyczny” 1978, t 22, z. 1, s. 59–74.
Szostakowski S., Franciszek Gorzkowski ok. 1750–1830. Warmiak w służbie insurekcji, Olsztyn 1977.
Szyndler B., Tadeusz Kościuszko 1746–1817, Warszawa 1991.
Tokarz W., Ostatnie lata Hugona Kołłątaja (1794–1812), t. 1, Kraków 1905.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Kamil Roter
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 89
Liczba cytowań: 0
