Struktura dworu pomorskiego Bogusława XIV w okresie wojny trzydziestoletniej oraz wynagrodzenia książęcych urzędników i sług
DOI:
https://doi.org/10.12775/KLIO.2025.011Słowa kluczowe
Pomorze, Gryfici, Bogusław XIV, dwór książęcy, urzędnicy książęcy, słudzy książęcy, Polska XVII w.Abstrakt
Artykuł przedstawia strukturę dworu ostatniego władcy Pomorza Bogusława XIV. Urzędnicy i słudzy zostali w nim podzieleni na osoby opłacane z jego szkatuły, ale nie przebywające na co dzień na zamku w Szczecinie oraz na tych bezpośrednio pracujących na rzecz księcia i jego rodziny. Tych ostatnich podzielono na grupy podległe marszałkowi, kanclerzowi i rentmistrzowi. Osobno omówiono fraucymer księżnej. Przy każdej osobie starano się podać wynagrodzenie w gotówce i w naturaliach. Suma tych wynagrodzeń (45 tys. florenów) stanowiła koszty osobowe utrzymania 200 osobowego dworu Bogusława XIV.
Bibliografia
Bibliografia
Źródła:
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Archiwum Książąt Szczecińskich, Książąt Szczecińskich, sygn. I/3152, I/3160, I/4638.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Archiwum Książąt Wołogoskich, sygn. 2131.
Literatura:
- Bahl P., Der Hof des Grossen Kurfürsten. Studien zur höheren Amtsträgerschaft Brandenburg-Preussens, Köln-Weimar-Wien 2001.
- Bär M., Die Politik Pommerns während dreissigjährigen Krieges, Leipzig 1896.
- Bauer V., Die höfische Gesellschaft in Deutschland von Mitte des 17. bis Ausgang des 18. Jahrhunderts. Versuch einer Typologie, Tübingen 1993.
- Biederstedt R., Löhne und Preise in Vorpommern 1500–1627, „Greifswald-Stralsunder Jahrbuch“ 1979, Bd. 12, s. 13–17.
- Biederstedt R., Zur materiellen Lage der arbeitenden Bevölkerung in den Städten Vorpommern in der Zeit der „Preisrevolution“ 1500–1627, „Jahrbuch für Regionalgeschichte“ 1989, Jg. 16, s. 59–72.
- Deutsche Hofordnungen des 16. und 17. Jahrhunderts, Hrsg. von A. Kern, Berlin 1905–1907, Bd. 1–2.
- Die Herzöge von Pommern, Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, Hrsg. von Norbert Buske, Joachim Krüger, Ralf-Gunnar Werlich, Wien-Köln-Weimar 2012.
- Filipa Hainhofera dziennik podróży zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład i opracowanie K. Gołda, Szczecin 2000.
- Gaziński R., “Preparations” of Western Pomerania for the Thirty Years’ War, „Przegląd Zachodniopomorski” 2019, t. 34(63), z. 4, s. 153–172.
- Gaziński R., Archiwa książąt Gryfitów od początków XVI do połowy XVII w., „Archeion” 2019, t. 120, s. 234–253.
- Gaziński R., Urzędnicy centralni książąt szczecińskich w XVI i na początku XVII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2021, t. 69, z. 2, s. 161–178.
- Gut P., Die Hofgerichte in Stettin, w: Die Pommerschen Hofgerichte. Geschichte-Personal-Probleme der Forschung, Hrsg. von N. Jörn, Hamburg 2007, s. 275–288.
- Gut P., Das Stettiner Pädagogium in der ersten Hälfte des 17. Jahrhunderts, w: Pommern im ersten Drittel des 17. Jahrhunderts. Das Land am Meer in seinem Goldenen Zeitalter oder einen Schritt vor dem Abgrund?, hrsg. von N. Jörn, Wien-Köln 2024, s. 223–250.
- Gut P., Szczecińskie wodociągi i kanalizacja od XVI wieku do 2018 roku, Szczecin 2019.
- Hasenritter F., Die pommersche Hofordnungen, „Baltische Studien“ 1937, Bd. 39, s. 147–182. – Spahn M., Verfassungs- und Wirtschaftsgeschichte des Herzogtums Pommern von 1478 bis 1625, Leipzig 1896.
- Hass M., Bemerkungen über die Hofordnung Joachim II., „Forschungen zur brandenburgischen und, preussischen Geschichte“ 1906, Bd. 19, Erste Hälfte, s. 223–226.
- Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Bilder und Begriffe, Bd. I-II, Hrsg. von W. Paravicini, Ostfildern 2005.
- Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Ein dynastisch-topographisches Handbuch, Bd. I-II, Hrsg. von W. Paravicini, Ostfildern 2003.
- Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Grafen und Herren, Bd. I-II, Hrsg. von W. Paravicini, Ostfildern 2012.
- Höfe und Residenzen im spätmittelalterlichen Reich. Hof und Schrift, Hrsg. von W. Paravicini, Ostfildern 2007.
- Hoogeweg H., Die Stifter und Klöster der Provinz Pommerns, Bd. 2, Stettin 1925.
- Karty z dziejów zamku książęcego w Szczecinie, tom I-II, red. B. Igielska, K. Pencarski, J. Rybkiewicz, R. Zdero, Szczecin 2020–2021.
- Kościelna J., Ceremonie dworskie na szczecińskim zamku w okresie nowożytnym. Wesela Gryfitów, w: Karty z dziejów zamku książęcego w Szczecinie, red. Barbara Igielska, Kacper Pencarski, Jolanta Rybkiewicz, Renata Zdero, t. II, Szczecin 2021, s. 35–79.
- Kościelna J., Nowożytny ceremoniał pogrzebowy Gryfitów (1531–1654), w: Pompa funebris książąt z dynastii Gryfitów, red. Maria Łopuch, Szczecin 2017, s. 37–69.
- Kościelna J., Przyczyny zgonów Gryfitów (1600–1637), w: Śmierć, pogrzeb i upamiętnienie władców w dawnej Polsce, red. H. Rajfura, P. Szwedo, B. Świadek, M. Walczak, P. Węcowski, Warszawa 2020, s. 181–205.
- Kościelna J., Śmierć i błazen. O śmierci (i życiu) błaznów: Hansa Mieszka (ok. 1540–1619) i Michaela Neubera (1596–1648), „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2016, t. 24, s. 103–128.
- Kościelna J., Uroczystości pogrzebowe księżnej Erdmuty brandenburskiej (1561–1623), „Stargardia” 2019, t. 13, s. 121–148.
- Kościelna J., Z dziejów błaznów na Pomorzu: błazen Hintze (zm. 1599), „Przegląd Zachodniopomorski” 2016, t. 31(60), z. 4, s. 15–53.
- Kościelna J., Z dziejów rezydenci myśliwskiej księcia Jana Fryderyka w Podlesiu (Friedrichswalde), „Stargardia” 2015, t. 9, s. 127–153.
- Krüger J., Zwischen dem Reich und Schweden. Die landesherrliche Münzprägung im Herzogtum Pommern und in Schwedisch-Pommern in der frühen Neuzeit (ca. 1580–1715), Berlin 2006.
- Lesiński H., Pomorze Zachodnie w latach wojny trzydziestoletniej, w: Z dziejów wojennych Pomorza Zachodniego, Cedynia 972 – Siekierki 1945, red. B. Miśkiewicz, Poznań 1972, s. 172–209.
- Metafora świata. Filip II jako władca i kolekcjoner, tom I-II, Szczecin 2015.
- Müller R.A., Der Fürstenhof in der frühen Neuzeit, München 1995.
- Ogiewa-Sejnota M., Kancelaria na dworze księcia szczecińskiego Jana Fryderyka, personel i funkcjonowanie. Zarys problematyki, „Studia Maritima” 2014, t. 28, cz. 2, s. 137–147.
- Petsch R., Verfassung und Verwaltung Hinterpommerns im siebzehnten Jahrhundert bis zur Einverleibung in den brandenburgischen Staat, Leipzig 1907.
- Podralski J., Przysięga szczecińskiego nadwornego archiwisty z 1613 r., „Szczeciński Informator Archiwalny” 1996, t. 10, s. 9–11.
- Pompa funebris książąt z dynastii Gryfitów, red. Maria Łopuch, Szczecin 2017
- Porada H.Th., Das pommersche Bergwerk. Die Bodden, Haffe und Strandseen Pommerns in der fürstlichen Herrschaftspraxis vom 15. bis zum frühen 17. Jahrhundert, Schwerin 2009.
- Press V., Finanzielle Grundlagen territorialer Verwaltung um 1500 (14.–17. Jahrhundert), w: Die Verwaltung und ihre Ressourcen. Untersuchungen zu ihrer Wechselwirkung, Hrsg. von G. Dilcher, Berlin 1991, s. 1–29.
- Residenzstädte im Alten Reich (1300–1800). Ein Handbuch, Hrsg. von G. Fouquet, O. Mörke, M. Müller, W. Paravicini, Ostfildern 2018.
- Rösener W., Hofämter an mittelalterischen Fürstenhöfen, „Deutsches Archiv zur Erfosrschung des Mittelalters” 45 (1989), s. 485–550.
- Sander-Berke A., Der Hof Herzog Heinrichs V. von Mecklenburg (1479–1552), „Mecklenburgisches Jahrbuch“ 1997, Bd. 112, s. 77–78.
- Schirmer U., Hofbeamte, w: Höfe und Residenzen…, Bd. 1, s. 301–303.
- Schleiert D., Das Amt Loitz 1592 – 1631. Zu den wirtschaftlichen und finanziellen Grundlagen eines fürstlichen Witwensitzes, w: Witwenschaft in der Frühen Neuzeit. Fürstliche und adlige Witwen zwischen Fremd- und Selbstbestimmung, Hrsg. von M. Schattkowsky, Leipzig 2003, s. 377–402.
- Schleinert D., Das Herzogtum Pommern um 1600, w: Zwischen Thronsaal und Frawenzimmer…, s. 25–36.
- Schleinert D., Der Schloßbrand von 1557 und seine Folgen. Zur Baugeschichte der Wolgaster Residenz unter Herzog Philipp I., „Pommern. Zeitschrift für Kultur und Geschichte“ 2007, Jg. 45, H. 2, s. 20–27.
- Schleinert D., Die Gutswirtschaft im Herzogtum Pommern-Wolgast im 16. und frühen 17. Jahrhundert, Köln-Weimar-Wien 2001.
- Schleinert D., Herzogin Sophia Hedwig von Pommern-Wolgast – ein Lebensbild, w: Loitz – Stadt an der Peene. Beiträge zur Geschichte und zu ihren Bau- und Kunstdenkmalen, Hrsg. von D. Schleinert, R.-G. Werlich, Schwerin 2008, s. 101–114.
- Schleinert D., Pommerns Herzöge. Die Greifen im Porträt, Rostock 2012.
- Schleinert D., Quellenkundliche Überlegungen zu Stettin und Wolgast als Residenzstädte im 16. und frühen 17. Jahrhundert, „Mitteilungen der Residenzen-Kommission der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Stadt und Hof – Projekt Residenzstädte im Alten Reich 1300–1800“ 2013, Bd. 2, s. 60–76.
- Schleinert D., Zur Geschichte des Loitzer Schlosses, w: Loitz – Stadt an der Peene. Beiträge zur Geschichte und zu ihren Bau- und Kunstdenkmalen, Hrsg. von D. Schleinert, R.-G. Werlich, Schwerin 2008, s. 33–46.
- Seibold G., Hainhofers „Freunde”. Das geschäftliche und private Beziehungsnetzwerk eines Augsburger Kunsthändlers und politischen Agenten in der Zeit vom Ende des 16. Jahrhunderts bis zum Ausgang des Dreißigjährigen Krieges im Spiegel seiner Stammbücher, Regensburg 2014.
- Steinmann P., Finanz-,Verwaltung-, Wirtschafts-, und Regierungspolitik der mecklenburgischen Herzöge im Übergang vom Mittelalter zur Neuzeit, „Mecklenburgisches Jahrbuch“ 1922, Bd. 86, s. 93–132.
- Streich B., Herrschaft, Verwaltung und höflicher Alltag in den Grafschaften Hoya und Diepholz im 16. Jahrhundert, „Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte“ 1996, Bd. 68, s. 137–173.
- Szultka Z., Urząd namiestnika i namiestnicy brandenbursko-pruskiej części Pomorza Zachodniego w XVII-XVIII wieku, w: Pomorze – Brandenburgia – Prusy (państwo i społeczeństwo). Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Bogdanowi Wachowiakowi z okazji 70-lecia urodzin i 50-lecia pracy naukowej, red. W. Stępiński, Z. Szultka, Szczecin 1999, s. 65–77.
- Turek-Kwiatkowska L., Szczeciński sąd nadworny w XVI i XVII wieku, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1965, t. 17, z. 1, s. 107–136.
- Unter fürstlichem Regiment. Barth als Residenz der pommerschen Herzöge. Ausstellungskatalog, hrsg. von M. Ehler, M. Müller, Berlin 2005.
- Wachowiak B., Gospodarka folwarczna w domenach Księstwa Pomorskiego w XVI i na początku XVII wieku, Warszawa 2005.
- Wachowiak B., Pomorze Zachodnie w początkach czasów nowożytnych (1464–1648). Odrodzenie się i upadek państwa pomorskiego, w: Historia Pomorza, t. 2 cz. 1, red. G. Labuda, Poznań 1976, s. 651–1058.
- Werlich R.-G., Barth als Herrschaftssitz, w: Unter fürstlichem Regiment. Barth als Residenz der pommerschen Herzöge. Ausstellungskatalog, hrsg. von M. Ehler, M. Müller, Berlin 2005, S. 35–55.
- Werlich R.-G., Barth, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 2, s. 37–39.
- Werlich R.-G., Greifen, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 1, s. 74–84.
- Werlich R.-G., Herrschaftzentren und Residenzen der Greifen, w: Die Herzöge von Pommern…, s. 255–311.
- Werlich R.-G., Rügenwalde, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 2, s. 503–505.
- Werlich R.-G., Stettin, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 2, s. 554–556;
- Werlich R.-G., Stolp, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 2, s. 557–559.
- Werlich R.-G., Wolgast, w: Höfe und Residenzen…, Teilbd. 2, s. 642–643.
- Zwischen Thronsaal und Frawenzimmer. Handlungsfelder Pommerscher Fürstinnen um 1600, Hrsg. von Dirk Schlenert, Monika Schneikart, Wien-Köln-Weimar 2017.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Paweł Gut, Radosław Gaziński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 278
Liczba cytowań: 0
