International Contacts of the Resurgent National Christian-Democratic Movement (1987–1991). Part 2: Times of Transition (1989–1991)
DOI:
https://doi.org/10.12775/HiP.2025.001Keywords
Christian democracy, international contacts, Third Republic, Christian-democratic parties, international structures of the Christian-democratic movementAbstract
The article analyzes the contacts of the national Christian-democratic movement with Christian Democratic political groups from Western Europe and international organizations of representatives of Christian-democratic parties in the period from 1989 to 1991, i.e., from the political breakthrough of 1989 to the parliamentary elections of 1991. From the beginning of its activities, the Center for Documentation and Social Studies (Polish: ODiSS), operating since 1967, established contacts and maintained relations with the structures of the émigré Labor Party, and later with organizations of the international Christian-democratic movement (including the Christian Democratic Union of Central Europe, the European Christian Democratic Union, the International Union of Young Christian Democrats, and the Christian Democratic International). These relations deepened between 1986 and 1989, when leaders of the European Christian-democratic movement paid official visits to Poland. They recognized the Christian Democratic Thought Club, operating under the ODiSS movement, as the prototype of the Christian Democratic Party. At the beginning of 1989, together with the national seniors of the Christian-democratic movement, the Labor Party was established, transformed in 1990 into the Christian Democratic Labor Party (Polish: ChDSP). The Party was admitted as the only Polish political party to the Christian Democratic International. By 1991, however, the Christian Democrats were competing to gain a monopoly in dealing with the international Christian Democratic movement with newly formed center-right circles, including the Center Agreement and the Party of Christian Democrats. As a consequence of internal personal and tactical disputes, the ChDSP decomposed. Various secessionist initiatives emerged from it. In addition, dozens of new circles referring to the Christian-democratic tradition appeared on the political scene. Attempts at unification in 1990–1991 failed. The Christian Democrats also lost their monopoly in dealing with the twin Christian Democratic parties in Europe and the structures of the international Christian-democratic movement.
References
Akta Antoniego Chacińskiego, sygn. 47, Program i statut Chrześcijańsko-Demokratycznego Stronnictwa Pracy, Warszawa 1992, b.p.
Akta Janusza Zabłockiego, sygn. 105, M. Łętowski, Chrześcijańska demokracja w skali międzynarodowej, b.p.
Akta Janusza Zabłockiego, sygn. 107, Protokół 16. posiedzenia Rady Ch-DKMP, Warszawa, 9 II 1989 r., b.p.
Akta Janusza Zabłockiego, sygn. 107, Protokół 17. posiedzenia Rady Ch-DKMP, Warszawa, 27 II 1989 r., b.p.
Akta Janusza Zabłockiego, sygn. 109, Pro memoria w sprawie chrześcijańskiej demokracji w Polsce, 1–4.
Akta Janusza Zabłockiego, sygn. 109, Protokół 11. posiedzenia Rady Ch-DKMP, Warszawa, 4 I 1989 r., b.p.
Archiwum Konrada Sieniewicza, sygn. 35/6p4, List Wiesława Chrzanowskiego do Konrada Sieniewicza, Warszawa 9 III 1991, b.p.
Archiwum Władysława Siły-Nowickiego, Posłanie do chrześcijańskich demokratów całego świata, Warszawa, 9 IX 1989 r., b.p.
Archiwum Władysława Siły-Nowickiego, sygn. 77, Memoriał o współpracy w ramach międzynarodowej Chrześcijańskiej Demokracji, 3 IX 1989 r., b.p.
Archiwum Władysława Siły-Nowickiego, sygn. 77, Oświadczenie, 12 II 1989 r., b.p.
Archiwum Władysława Siły-Nowickiego, sygn. 77, Deklaracja Stronnictwa Pracy, 12 II 1989 r., b.p.
Archiwum Władysława Siły-Nowickiego, sygn. 77, List Stanisława M. Gebhardta do mec. Władysława Siły-Nowickiego, Norfolk, 24 VII 1989 r., b.p.
Chmielecki, A. (2020). Nowe Państwo. Porozumienie Centrum w dokumentach (1990–2001). Warszawa: Fundacja Tożsamości i Solidarności & Partia Media.
Deklaracja Porozumienia Centrum. (1990.05.13). Tygodnik Solidarność, 20.
Oświadczenie seniorów SP. (1989). Odnowa. Pismo Chrześcijańskich Demokratów, 1, 2.
Oświadczenie. (1989). Ład, 27(248), 2.
Oświadczenie. (1990). Ład, 44(318), 2.
Porozumienie Centrum. Dokumenty i programy. (1990). Warszawa: Porozumienie Centrum.
Czas na zmiany. Z Jarosławem Kaczyńskim rozmawiają M. Bichniewicz, P. M. Rudnicki. (1993). Warszawa: Editions.
Kaczyński, J. (2016). Porozumienie przeciw monowładzy. Z dziejów PC. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Łętowski, M. (2016). Ostatnia dekada PRL. Zapiski dziennikarza z lat 1982–1991. Lublin: Academicon.
Łukasiak, A., Rybak, A. (2009). Ludwik Dorn. Rozrachunki i wyzwania. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.
Odwrotna strona medalu mówi Jarosław Kaczyński, rozmawiała Teresa Bochwic. (1991). Warszawa: Oficyna Wydawnicza MOST.
Rozmowy Torańskiej. My. Jarosław Kaczyński. (2012). Warszawa: Wydawnictwo RASP.
Audiencja u Prymasa Polski współprzewodniczących Klubu Chrześcijańsko-Demokratycznego. (1989). Ład, 6, 1.
Bojarski, W. (1990). Propozycje dla Chrześcijańskiej Demokracji. Ład, 47(321), 1, 5.
Bojarski, W. (1990). Propozycje dla Chrześcijańskiej Demokracji (2). Ład, 49(323), 2.
Bojarski, W. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Chrześcijańsko-narodowa demokracja. Ład, 10(388), 3, 6.
Bojarski, W. (1992). Porozumienie Centrum – niespełniona nadzieja. Ład, 12(390), 3, 6.
Chadecja jednoczy się. (1991). Ład, 10, 2.
Chadecja ZOO. (1989.01.8). Biuletyn NOP, 4, 3, 8.
Chadeckie drogi. Z Januszem Zabłockim, przewodniczącym Rady Koordynacyjnej Polskiego Kongresu Chrześcijańskiej Demokracji rozmawia Maciej Łętowski. (1992). Ład, 16(394), 3, 10.
Chcę dla reform przejąć społeczne niezadowolenie. Rozmowa z Jarosławem Kaczyńskim, szefem Kancelarii Prezydenckiej, prezesem Porozumienia Centrum. (1990.08.23). Tygodnik Solidarność, 34(153), 1, 6–7.
Chrześcijańska Demokracja w Parlamencie Europejskim. Z Egonem Klepschem, przewodniczącym frakcji Europejskiej Partii Ludowej (chrześcijańskiej demokracji) w Parlamencie Europejskim rozmawia Zygmunt Drozdek. (1989). Ład, 8(229), 1, 12.
Chrześcijańska Partia Pracy. (1992). Ład Chadecji, 1, II.
Chrześcijańsko-Demokratyczne Stronnictwo „Zjednoczenie”. (1992). Ład Chadecji [wydanie specjalne], 1, III.
Czy istnieje obóz Lecha Wałęsy? (1990.08.23). Tygodnik Solidarność, 34(153), 6.
Czy PAX jest reformowalny? Z Maciejem Wrzeszczem, prezesem Polskiego Forum Chrześcijańsko-Demokratycznego rozmawia Maciej Łętowski. (1992). Ład, 26(404), 3, 6–7.
Czym dla Pana był Zjazd Stronnictwa Pracy? Rozmowy przeprowadzili Elżbieta Misiak, Stanisław Brzeg-Wieluński, Andrzej Wernic. (1989). Ład, 52–53(273–274), 21.
Dialog i Współpraca. (1992.04). 25 lat ODiSS. Jednodniówka z okazji jubileuszu Ośrodka Dokumentacji i Studiów Społecznych, 2–10.
D., M. (1990). Forum Chrześcijańsko-Demokratyczne. Ład, 32(306), 2.
Drozdek, M. (1990). Antychadeckie zabobony. Ład, 43(317), 1, 6.
Europejscy Chrześcijańscy Demokraci w Warszawie. Od Unii do Wspólnoty. (1992). Ład, 28(406), 1, 4–5.
Europejscy Chrześcijańscy Demokraci w Warszawie. Program dla Europy. (1992). Ład, 28(406), 1, 4–5.
Forum Chrześcijańsko-Demokratyczne u Wałęsy. (1990). Ład, 40(314), 3.
Gr., R. (1991.08.5). Republikanie, chadecy i konserwatyści razem? Rzeczpospolita, 181, 2.
Kongres Europejskiej Chrześcijańskiej Demokracji. (1989). Ład, 49(270), 7.
Kwiatkowski, J. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Zjednoczenie – postulat perspektywiczny. Ład, 8(386), 3, 6.
Łętowski, M. (1990). Chrześcijańska Partia Pracy. Ład, 45(319), 8.
Łętowski, M. (1990). III Kongres Stronnictwa Pracy. Ład, 20(294), 4.
Łętowski, M. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Ład, 2(380), 1, 3–5.
Narbutt, J. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Proszę o głos! Ład, 5(383), 3.
Niesiołowski, S. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Chadecja – dylematy i problemy. Ład, 6(384), 3.
Nowa Koalicja. (1991.04.9). Gazeta Wyborcza, 83, 1.
Obawiam się przyszłego Sejmu. Z Jarosławem Kaczyńskim, przewodniczącym Naczelnej Rady Politycznej Porozumienia Centrum rozmawiają Bożena Wawrzewska i Krzysztof Gottesman. (1991.10.11). Rzeczpospolita, 238, 3.
Polscy chrześcijańscy demokraci na kongresie Democrazia Cristiana. (1989). Ład, 12(233), 3.
Polskie Forum Chrześcijańsko-Demokratyczne. (1992). Ład Chadecji, 1, IV.
Porozumienie Centrum. (1992). Ład Chadecji, 1, II–III.
Pruszkowski, A. (1992). Czy chadecja ma jeszcze przyszłość? Klęski i nadzieje. Ład, 8(386), 3.
Roguski, T. (1991.09.6). Różne koalicje Porozumienia Centrum. Rzeczpospolita, 208, 2.
Stowarzyszenie Krzewienia Katolickiej Nauki Społecznej. (1989). Ład, 17(238).
Stronnictwo Pracy wznowiło działalność. (1989). Ład, 27(248), 1.
Subotić, M. (1991.07.30). Powołano Obywatelską Koalicję Centrum. Gra o najwyższą stawkę. Rzeczpospolita, 176, 1–2.
Szansą Centrum. Z senatorem Jarosławem Kaczyńskim rozmawia Leszek Graniszewski. (1990). Ład, 40(314), 1–2.
Szanse Chrześcijańskiej Demokracji. Z Januszem Zabłockim, prezesem TKW Chrześcijańsko-Demokratycznego Stronnictwa „Zjednoczenie” rozmawia Maciej Łętowski. (1990). Ład, 51–52(325–326), 2.
W., Z. (1992). Europejska chadecja w Polsce. Ład, 21(399), 2.
Wlazło, S. (1992). Chadeckie zmartwienia. Ład, 8(386), 3, 6.
Z korespondencji Klubu Chrześcijańsko-Demokratycznego. (1989.02.10). Biuletyn Informacyjny Chrześcijańsko-Demokratycznego Klubu Myśli Politycznej, 1, 1.
Zabłocki, J. (1991). Kongres Chrześcijańskiej Demokracji. Ład, 21, 3, 6.
Zjazd Stronnictwa Pracy. (1989). Ład, 52–53(273–274), 2.
Anusz, A. (2021). Osobista historia Porozumienia Centrum. U źródeł Prawa i Sprawiedliwości. Warszawa: Wydawnictwo Polskie. Instytut Historyczny Nurtu Niepodległościowego im. Andrzeja Ostoja Owsianego.
Chmielecki, A. (2023). Porozumienie Centrum. Warszawa: Wydawnictwo Neriton.
Łętowski, M. (2004). Chadecki „złoty róg”. W: A. Kostarczyk (red.). III Rzeczpospolita w trzydziestu odsłonach. Nadzieje i rozczarowania po 1989 roku (ss. 435–450). Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki.
Sikorski, T. (2009). Polska między Niemcami na Rosją. Reasekuracja interesu narodowego w refleksji politycznej Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego (1989–1991). W: M. Białokur, A. Szczepaniak (red.). Primum Vivere Deinde Philosophari. O ludziach czynu w dziejach Europy Środkowo-Wschodniej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Rzońcy z okazji siedemdziesiątych urodzin (ss. 588–603). Toruń–Opole: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Sikorski, T. (2010). Narodowi, chrześcijańscy, konserwatywni. O współczesnych afiliacjach idei narodowej. Casus Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. W: E. Maj, M. Mikołajczyk, M. Śliwa (red.). Idee w procesie kształtowania współczesnej rzeczywistości polskiej. Nacjonalizm (ss. 113–142). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie.
Sikorski, T. (2011). Powstanie Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. U źródeł ruchu chrześcijańsko-narodowego w III Rzeczypospolitej. W: E. Krasucki, T. Sikorski, A. Szczepańska (red.). Oblicza polskiej modernizacji. Bilans transformacji systemowej III Rzeczypospolitej (ss. 558–574). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Sikorski, T. (2021). Restaurare omnis in Christo. Oblicze ideowo-polityczne tygodnika „Odnowa” (1946–1947). W: S. Ligarski, R. Łatka (red.). Oficjalna prasa w PRL, t. 1 (ss. 141–166). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie.
Zabłocki, J. (1996). Chrześcijańsko-Demokratyczna Unia Europy Środkowej (UDEC). Zeszyty Społeczne KIK, 4, 40–42.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Tomasz Sikorski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Nicolaus Copernicus University fully respects the right to privacy and protection of personal data of all authors. The authors’ personal data is not used for commercial and/or marketing purposes.Stats
Number of views and downloads: 114
Number of citations: 0
