Prozdrowotne właściwości porzeczki czarnej Ribes nigrum L.
DOI:
https://doi.org/10.12775/HERB.2026.012Słowa kluczowe
składniki odżywcze, związki bioaktywne, znaczenie prozdrowotneAbstrakt
W pracy przedstawiono biologię porzeczki czarnej, historię jej uprawy, skład chemiczny oraz wartość prozdrowotną. Omówiono składniki chemiczne owoców porzeczki czarnej i porównano je z owocami porzeczki czerwonej i białej. Zwrócono uwagę na związki bio-
aktywne, ze szczególnym uwzględnieniem witaminy C i polifenoli, które odgrywają istotną rolę w profilaktyce i leczeniu wielu chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca, miażdżyca, choroby serca oraz nowotwory. Jednocześnie wykazują one działanie przeciwzapalne,
przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i antytoksyczne. Owoce i liście porzeczki czarnej mają szerokie zastosowanie w przetwórstwie spożywczym (soki, nektary, dżemy, galaretki, napary, wyroby cukiernicze, naturalne barwniki i aromaty), w produkcji napojów alkoholowych, produktów kosmetycznych i perfumeryjnych oraz w zielarstwie.
Bibliografia
[1] Nowiński M., Dzieje upraw i roślin leczniczych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1983, s. 1–329.
[2] Jessa J., Hozyasz K. K., Czarna porzeczka i olej z jej nasion – fitoterapeutyczne panaceum? Problemy Higieny i Epidemiologii, 2016, 97(1), s. 14–23.
[3] Mazik M., Czarna porzeczka – właściwości lecznicze i zastosowanie, 2026, https://www.drmax.pl › czarna-porzeczka-właściwości (stan na dzień 5 lutego 2026).
[4] Struk O., Starchenko G., Koshovy O., Stremoukhov O., Klymenko Y., Raal A., Mineral composition of blackcurrant (Ribes nigrum L.) fruits and leaves, the Open Agriculture Journal, 2024, 18, s. 1–8.
[5] Narwojsz A., Borowska E. J., Zmiany składników strukturotwórczych owoców porzeczki czarnej podczas maceracji miazgi a uwalnianie polifenoli do soku, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 1(74), s. 87–98.
[6] Sun Q., Wang N., Xu W., Zhou H., Genus Ribes Linn. (Grossulariaceae): A comprehensive review of traditional uses, phytochemistry, pharmacology and clinical applications, Journal of Ethnopharmacology, 2021, 276, 114166.
[7] Cortez R. E., de Mejia G. E., Blackcurrants (Ribes nigrum): A Review on chemistry, processing, and health benefits. Journal of Food Science, 2019, 84(9), s. 2387–2401.
[8] Barańska A., Czarna porzeczka – niedoceniany składnik kosmetyków, 2026, https:// biotechnologia.pl (stan na dzień 05 lutego 2026).
[9] Bylinowska J., Porzeczki – 11 właściwości jednego z najzdrowszych owoców lata, 2026, https://dietetycy.org.pl ( stan na dzień 05 lutego 2026).
[10] Staszowska-Karkut M., Materska M., Phenolic composition, mineral content, and beneficial bioactivities of leaf extracts from black currant (Ribes nigrum L.), raspberry (Rubus idaeus), and aronia (Aronia melanocarpa), Nutrients, 2020, 12(2), 463.
[11] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin, Dz.U. z 2014 r. poz. 1409.
[12] Ochmian I., Dobrowolska A., Strzelecki R., Kozos K., Porównanie jakości owoców trzech odmian porzeczki czarnej (Ribes nigrum L.) w zależności od ich wielkości, Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis Agriculture, Alimentaria, Piscaria et Zootechnica, 2013, 304(26), s. 97–106.
[13] Sweet V., Hildegard of Bingen and the greening of medieval medicine, Bulletin of the History of Medicine, 1999, 73(3), s. 381–403.
[14] Porzeczka czarna (Ribes nigrum), 2026, https://satilabs.pl › porzeczka-czarna-ribes-nigrum (stan na dzień 05 lutego 2026).
[15] Czarna porzeczka – polski superowoc, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Biuro Analiz i Strategii, Warszawa 2021, s. 1–4.
[16] Porzeczki czarne, 2026, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/porzeczki-czarne (stan na dzień 10 lutego 2026).
[17] GUS – wielki urodzaj czarnej porzeczki, 2026, https://igrit.pl/artykul/gus-wielki-urodzaj-czarnej-porzeczki (stan na dzień 10 lutego 2026).
[18] Oczkowski M., Health-promoting effects of bioactive compounds in blackcurrant (Ribes nigrum L.) berries, Roczniki Państwowego Zakładu Higieny, 2021, 72(3), s. 229–238.
[19] Lista odmian roślin sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru w Polsce, wyd. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, Słupia Wielka 2025, s. 1–35.
[20] Pluta S., Seliga L., Plonowanie polskich odmian porzeczki czarnej w ostatnich latach, Jagodnik, 2024, 1, s. 66–70.
[21] Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K., Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydanie II zmienione, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017, s. 1–624.
[22] Rachtan-Janicka J., Ponder A., Hallmann E., The effect of organic and conventional cultivations on antioxidants content in blackcurrant (Ribes nigrum L.) species, Applied Sciences, 2021, 11, 5113.
[23] Woznicki T. L., Heide O. M., Sønsteby A., Wold A. B., Remberg S. F., Yield and fruit quality of black currant (Ribes nigrum L.) are favoured by precipitation and cool summer conditions, Acta Agriculturae Scandinavica, Section B – Soil & Plant Science, 2015, 65(8), s. 702–712.
[24] JurgieL-Małecka G., Buchwał A., Charakterystyka składu chemicznego owoców porzeczki uprawianej w regionie Pomorza Zachodniego, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2016, 6(109), s. 90–101.
[25] Padayatty S. J., Katz A., Wang Y. H., Eck P., Kwon O., Lee J. H., Chen S. L., Corpe C., Dutta A., Dutta S. K., Levine M., Vitamin C as an antioxidant: Evaluation of its role in disease prevention, Journal of the American College of Nutrition, 2003, 22(1), s. 18–35.
[26] Soloshenko V., Comparative assessment of the content of vitamin C and carbohydrates in the fruits of Ribes L. species, Plant Introduction, 2025, 107, s.15–20.
[27] Teleszko M., Wojdyło A., Comparison of phenolic compounds and antioxidant potential between selected edible fruits and their leaves, Journal of Functional Foods, 2015,14, s.736–746.
[28] Ejaz A., Waliat S., Afzaal M., Saeed F., Ahmad A., Din A., Ateeq H., Asghar A., Shah J. A., Rafi A., Khan M. R.,Biological activities, therapeutic potential, and pharmacological aspects of blackcurrants (Ribes nigrum L): A comprehensive review, Food Science & Nutrition, 2023, 11, s. 5799–5817.
[29] Baldi S., Tristán Asensi M., Pallecchi M., Sofi F., Bartolucci G., Amedei A., Interplay between lignans and gut microbiota: Nutritional, functional and methodological aspects, Molecules, 2023, 28, 343.
[30] Szubierajska J., Porzeczka czarna owoc – właściwości, witaminy i wartości odżywcze porzeczki czarnej, 2025, https://www.ekologia.pl/styl-zycia/porzeczka-czarna (stan na dzień 9 lutego 2026).
[31] Gopalan A., Reuben S. C., Ahmed S., Darvesh A. S., Hohmann J., Bishayee A., The health benefits of blackcurrants, Food & Function, 2012, 3(8), s. 795–809.
[32] Lee Y., Lee J. Y., Blackcurrant (Ribes nigrum) extract exerts an anti-inflammatory action by modulating macrophage phenotypes, Nutrients, 2019, 11(5), 975.
[33] Yoshida K., Ohguro I., Ohguro H., Black currant anthocyanins normalized abnormal levels of serum concentrations of endothelin-1 in patients with glaucoma, Journal of Ocular Pharmacology and Therapeutics, 2013, 29(5), s. 480–487.
[34] Minasyan A., Pires V., Gondcaille C., Ginovyan M., Mróz M., Ribes nigrum leaf extract downregulates pro-inflammatory gene expression and regulates redox balance in microglial cells, BMC Complementary Medicine and Therapies, 2025, 25(1), s. 1–49.
[35] Gorzkowska M., Zioła. Jak zbierać, przetwarzać, stosować, Wydawnictwo Bosz, Olszanica 2022, s. 1–184.
[36] Boelsma E., Hendriks H. F., Roza L., Nutritional skin care: Health effects of micronutrients and fatty acids, The American Journal of Clinical Nutrition, 2001, 73(5), s. 853–864.
[37] Guzek D., Głąbska D., Groele B., Gutkowska K., Fruit and vegetable dietary patterns and mental health in women: A systematic review, Nutrition Reviews, 2022, 80(6), s. 1357–1370.
[38] Watson A. W., Okello E. J., Brooker H. J., Lester S., McDougall G. J., Wesnes K. A., The impact of blackcurrant juice on attention, mood and brain wave spectral activity in young healthy volunteers, Nutritional Neuroscience, 2019, 22(8), s. 596–606.
[39] Ivanković A. P., Córović M., Milivojević A., Blagojević S., Radulović A., Pjanović R., Bezbradica D., Assessment of enzymatically derived blackcurrant extract as cosmetic ingredient-antioxidant properties determination and in vitro diffusion study, Pharma-
ceutics, 2024, 16, 1209.
[40] Wyżga B., Kamiński K., Hąc-Wydro K., The influence of blackcurrant extract–based cosmetic antimicrobial agent on skin cells and skin model membranes, Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 2024, 703, 135411.
[41] Zhang S., Ye T., Preparation of natural composite microcapsules containing orchid black currant fragrance and its sustained-release properties on hair bundle, Journal of Polymers and the Environment, 2022, 30(1), s. 136–150.
[42] Blackcurrant, 2026, https://perfumesociety.org/blackcurrant (stan na dzień 10 lutego 2026).
[43] Otuleni zapachem– tworzymy prawdziwe perfumy, 2026, https://www.otulenizapachem.pl (stan na dzień 10 lutego 2026).
[44] Gagneten M., Archaina D. A., Salas M. P., Leiva G. E., Salvatori D. M., Schebor C., Gluten‐free cookies added with fibre and bioactive compounds from blackcurrant residue, International Journal of Food Science & Technology, 2021, 56(4), s. 1734–1740.
[45] Schmidt C., Geweke I., Struck S., Zahn S., Rohm H., Blackcurrant pomace from juice processing as partial flour substitute in savoury crackers: Dough characteristics and product properties, International Journal of Food Science & Technology, 2018, 53(1),
s. 237–245.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 17
Liczba cytowań: 0
