Fitoterapeutyczne zastosowanie wybranych roślin w przewlekłej niewydolności żylnej kończyn dolnych
DOI:
https://doi.org/10.12775/HERB.2026.004Słowa kluczowe
kończyny dolne, rośliny lecznicze, pielęgnacja skóry, pajączki naczyniowe, wzmacnianie naczyń krwionośnych, żylaki, niewydolność żylnaAbstrakt
Rośliny lecznicze mogą być ważnym elementem profilaktyki oraz terapii wielu chorób, takich jak przewlekła niewydolność żylna (CVI) kończyn dolnych, która jest jednym z najczęściej spotykanych schorzeń naczyniowych w krajach wysoko rozwiniętych. Niniejsze
opracowanie stanowi przegląd sześciu wybranych gatunków roślin leczniczych – Arnica montana, Fagopyrum esculentum, Aesculus hippocastanum, Melilotus officinalis, Hamamelis virginiana oraz Ruta graveolens – stosowanych w fitoterapii CVI, ze szczególnym uwzględnieniem ich skuteczności w łagodzeniu objawów choroby oraz towarzyszących jej zmian skórnych. Celem publikacji było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego wykorzystania surowców leczniczych pochodzących z wymienionych gatunków roślin w terapii CVI, w oparciu o dane bibliograficzne oraz wyniki badań naukowych. Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem baz danych, takich jak PubMed, Google Scholar oraz Europe PMC. Aktywność omawianych gatunków została potwierdzona w licznych badaniach naukowych, a w zdecydowanej większości przypadków – również w badaniach klinicznych, które wykazały ich skuteczność w leczeniu i łagodzeniu objawów przewlekłej niewydolności żylnej kończyn dolnych.
Bibliografia
[1] Callam M. J., Epidemiology of varicose veins, British Journal of Surgery, 1994, 81, 2, s. 167–173.
[2] Lee A. J., Evans C. J., Allan P. L., Ruckley C. V., Fowkes F. G., Fowkes F. G. R., Lifestyle factors and the risk of varicose veins: Edinburgh Vein Study, Journal of Clinical Epidemiology, 2003, 56, 2, s. 171–179.
[3] Eberhardt R. T., Raffetto J. D, Chronic venous insufficiency, Circulation, 2005, 111(18), s. 2398–2409.
[4] Robertson L., Evans C., Fowkes F. G. R., Epidemiology of chronic venous disease, Phlebology, 2008, 23(3), s. 103–111.
[5] Onkaramurthy M., Vishwakarma K. K., Singh P., Hegde S., Azeemuddin M. M., Rafiq M., Rafiq M., Babu U. V., Herbal formulations ameliorates chronic venous insufficiency, venotonicity and elastase inhibition in the management of varicose veins: A preclinical study, Indian Journal of Pharmaceutical Sciences, 2022, 84(4), s.1063–1070.
[6] Wollina U., Abdel-Naser M. B., Mani R., A review of the microcirculation in skin in patients with chronic venous insufficiency: The problem and the evidence available for therapeutic options, International Journal of Lower Extremity Wounds, 2006, 5(3),
s. 169–180.
[7] Stolarczyk M., Przewlekła niewydolność żylna – przyczyny, profilaktyka i leczenie, 2021, https://www.apteka-melissa.pl/blog/artykul/przewlekla-niewydolnosc-zylna-przyczyny-profilaktyka-i-leczenie,822.html (stan na dzień 10 listopada 2025).
[8] Jantet G., Chronic venous insufficiency: Worldwide results of the RELIEF study, Angiology, 2002, 53(3), s. 245–256.
[9] Ziaja D., Abdel-Naser M. B., Mani R., Regional variations of symptoms of the chronic venous disease among primary health care patients in Poland, Acta Angiologica, 2015, 21(2), s. 31–39.
[10] Zubilewicz R., Jaroszyński A., Przewlekła choroba żylna, Forum Medycyny Rodzinnej, 2015, 9(5), s. 400–404.
[11] Neubauer-Geryk J., Bieniaszewski L., Przewleka choroba żylna – patofizjologia, obraz kliniczny i leczenie, Choroby Serca i Naczyń, 2009, 6(3), s. 135–141.
[12] Moneta G., Classification of lower extremity chronic venous disorders, 2017, https://www.uptodate.com/contents/classification-of-lower-extremity-chronic-venous-disorders (stan na dzień 18 października 2025).
[13] Ramelet A. A., Monti M., Flebologia. Przewodnik, Via Medica, Gdańsk 2003.
[14] Pearson J. D., Pathophysiological mechanisms involving leucocytes in chronic venous insufficiency, [w:] Microcirculation in chronic venous insufficiency: 15th Bodensee Symposium on Microcirculation, (red.) K. Messmer, S. Karger AG, Basel 1999, s. 82–90.
[15] Zapalski S., Oszkinis G., Ambulatoryjne leczenie chorób żył, Via Medica, Gdańsk 2001.
[16] Łastowiecka-Moras E., Przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych – schorzenie związane z rodzajem wykonywanej pracy, Bezpieczeństwo Pracy: nauka i praktyka, 2015, s. 16–19.
[17] Żmudzińska M., Czarnecka-Operacz M., Przewlekła niewydolność żylna – aktualny stan wiedzy. Część I – patomechanizm, objawy, diagnostyka, Postępy Dermatologii i Alergologii, 2005, 22(2), s. 65–69.
[18] Kozak M., Niewydolność żylna kończyn dolnych – przyczyny, objawy, leczenie, 2023, https://www.arsestetica.pl/blog/niewydolnosc-zylna-konczyn-dolnych/ (stan na dzień 19 listopada 2025).
[19] Abohashem S. T., El-Mahdy A. A., Soliman R. H., Kamal A. M., Diosmin as an antiinflammatory agent in chronic venous insufficiency: Modulation of key inflammatory mediators, Inflammation Research, 2024, 73(1), s. 45–56.
[20] Sham H., Park Y. S., Lyu H., Diosmin and hesperidin in lymphedema and lipedema: Mechanisms and therapeutic potential, Journal of Pain Research, 2023, 16, s. 2359–2370.
[21] Serra R., Ielapi N., Bitonti A., Candido S., Fregola S., Gallo A., Loria A., Muraca L., Raimondo L., Velcean L., Guadagna S., Gallelli L., Efficacy of low-dose diosmin therapy on symptoms and quality of life in chronic venous disease: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Nutrients, 2021, 13(3), 999.
[22] Marona H., Kornobis A., Patofizjologia rozwoju żylaków oraz wybrane metody ich leczenia – aktualny stan wiedzy, Farmacja Polska, 2009, 65(2), s. 88–92.
[23] Krzyściak-Kosińska R., Kosiński M., Atlas roślin, Wydawnictwo Dragon, Bielsko-Biała 2012.
[24] Fijołek M., Atlas dzikich roślin jadalnych, Wydawnictwo SBM, Warszawa 2017.
[25] Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1989.
[26] Wyk B. E., Wink M., Rośliny lecznicze świata, MedPharm POLSKA, Wrocław 2008.
[27] Senderski M. E., Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2017.
[28] Różański H., Arnika – Arnica w ziołolecznictwie, 2009, https://rozanski.li/914/arnika-arnica-w-ziololecznictwie/ (stan na dzień 19 października 2025).
[29] Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J., Fitoterapia i leki roślinne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2020.
[30] Michalak M., Błońska-Sikora E. M., Paradowska K., Zielińska A., Pharmaceutical availability of hydrogels with extracts of Arnica montana, Aesculus hippocastanum and Ruscus aculeatus and their potential use as antioxidant polyphenol-rich material, Medical Studies/Studia Medyczne, 2023, 39(3), s. 223–229.
[31] Schröder H., Lösche W., Strobach H., Leven W., Willuhn G., Till U., Schrör K., Helenalin and 11α,13-dihydrohelenalin, two constituents from Arnica montana L., inhibit human platelet function via thiol-dependent pathways, Thrombosis research, 1990, 57(6), s. 839–845.
[32] Pawlaczyk I., Lösche W., Strobach H., Leven W., Willuhn G., Till U., Schrör K., Polyphenolic-polysaccharide compounds from selected medicinal plants of Asteraceae and Rosaceae families: Chemical characterization and blood anticoagulant activity, Carbohydrate Polymers, 2009, 77(3), s. 568–575.
[33] Kriplani P., Guarve K., Baghael U. S., Arnica montana L. – a plant of healing, Journal of Pharmacy and Pharmacology, 2017, 69(8), s. 925–945.
[34] Karow J. H., Abt H. P., Fröhling M., Ackermann H., Efficacy of Arnica montana D4 for healing of wounds after hallux valgus surgery compared to diclofenac, The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2008, 14(1), s. 17–25.
[35] Moore R. A., Moore R. A., Tramèr M. R., Carroll D., Wiffen P. J., McQuay H. J., Quantitive systematic review of topically applied non-steroidal anti-inflammatory drugs, The BMJ, 1998, 316(7128), s. 333–338.
[36] Widrig R., Suter A., Saller R., Melzer J., Choosing between NSAID and arnica for topical treatment of hand osteoarthritis in a randomised, double-blind study, Rheumatology international, 2007, 27, s. 585–591.
[37] Totonchi A., Guyuron B., A randomized, controlled comparison between arnica and steroids in the management of postrhinoplasty ecchymosis and edema, Plastic and Reconstructive Surgery, 2007, 120(1), s. 271–274.
[38] Schmidt C., A double-blind, placebo-controlled trial: Arnica montana applied topically to subcutaneous mechanical injuries, Journal American Institute of Homeopathy, 1996, 89, s. 186–192.
[39] Knuesel O., Weber M., Suter A., Arnica montana gel in osteoarthritis of the knee: an open, multicenter clinical trial, Advances in Therapy, 2002, 19, s. 209–218.
[40] Merfort I., Arnica: New insights on the molecular mode of action of a traditional medicinal plant, Research in Complementary and Natural Classical Medicine, 2003, 10, s. 45–48.
[41] Klaas C. A., Wagner G., Laufer S., Sosa S., Della Loggia R., Bomme U., Pahl H. L., Merfort I., Studies on the anti-inflammatory activity of phytopharmaceuticals prepared from Arnica flowers, Planta Medica, 2002, 68(05), s. 385–391.
[42] Mederska M., Atlas roślin leczniczych, Wydawnictwo SBM, Warszawa 2023.
[43] Ihme N., Kiesewetter H., Jung F., Hoffmann K. H., Birk A., Müller A., Grützner K. I., Leg oedema protection from a buckwheat herb tea in patients with chronic venous in sufficiency: A single-centre, randomised, double-blind, placebo-controlled clinical trial, European Journal of Clinical Pharmacology, 1996, 50, s. 443–447.
[44] Perrin M., Ramelet A. A., Pharmacological treatment of primary chronic venous disease: Rationale, results and unanswered questions, European journal of vascular and endovascular surgery, 2011, 41(1), s. 117–125.
[45] Szempliński W., Rośliny zielarskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2017.
[46] Różański H., Kasztanowiec – Aesculus w fitoterapii, 2008, https://rozanski.li/156/kasztanowiec-aesculus-w-fitoterapii/ (stan na dzień 19 października 2025).
[47] Kuźniewski E., Augustyn-Puziewicz J., Przewodnik ziołolecznictwa ludowego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
[48] Steine M., Hillemans H. G., Investigation of the oedema-protective action of a venous therapeutic agent, Münchener Medizinische Wochenschrift, 1986, 31, s. 551–552.
[49] Rudofsky G., Neis A., Otto K., Siebel K., Ödemprotektive Wirkung und klinische Wirksamkeit von Roßkastaniensamenextrakt im Doppelblindversuch, Phlebologie und Proktologie, 1986, 15, s. 47–54.
[50] Lohr E., Garanin G., Jesau P., Fischer H., Ödempräventive Therapie bei chronischer Veneninsuffizienz mit Ödemneigung, Münchener medizinische Wochenschrift, 1986, 128, s. 579–581.
[51] Diehm C., Vollbrecht D., Amendt K., Comberg H. U., Medical edema protection – clinical benefit in patients with chronic deep vein incompetence. A placebo controlled double blind study, VASA, Zeitschrift fur Gefasskrankheiten, 1992, 21(2), s. 188–192.
[52] Cesarone M. R., Vollbrecht D., Amendt K., Comberg H. U., Two-week topicaltreatment with Essaven gel in patients with diabetic microangiopathy – a placebo-controlled, randomized study, Angiology, 2001a, 52(3), s. 43–48.
[53] Cesarone M. R., De Sanctis M. T., Incandela L., Belcaro G., Griffin M., Microvascular changes in venous hypertension due to varicose veins after standardized application of Essaven gel – a placebo-controlled, randomized study, Angiology, 2001b, 52(3), s. 11–16.
[54] Incandela L., Belcaro G., Nicolaides A. N., Geroulakos G., Cesarone M. R., De Sanctis M. T., Microcirculation after standardized application of Essaven gel on normal skin– a placebo-controlled, randomized study, Angiology, 2001, 52(3), s. 5–10.
[55] Pawlak M., Aescin – tabletki, działanie, wskazania, przeciwwskazania, dawkowanie, skutki uboczne, 2016, https://www.medonet.pl/leki-od-a-do-z/miesnie-i-stawy,aescin,artykul,1581705.html (stan na dzień 20 października 2025).
[56] Mowszowicz J., Dziko rosnące rośliny użytkowe, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1975.
[57] Różański H., Czy nostrzyk – Melilotus zmniejsza krzepliwość krwi? 2009, https://rozanski.li/889/czy-nostrzyk-melilotus-zmniejsza-krzepliwosc-krwi/ (stan na dzień 20 października 2025).
[58] Cataldi A., Gasbarro V., Viaggi R., Soverini R., Gresta E., Mascoli F., Effectiveness of the combination of alpha tocopherol, rutin, melilotus, and Centella asiatica in the treatment of patients with chronic venous insufficiency, Minerva Cardioangiologica, 2001, 49(2), s. 159–163.
[59] Romano A., Curcio A., Marchitto N., Paparello P. T., Pironti M., Raimondi G., A topical combination of blackberry, Centella asiatica, sodium hyaluronate, vitamin E and melilotus to relieve legs symptoms of venous insufficiency, Veins and Lymphatics, 2020, 9(1), s. 15–17.
[60] Różański H., Oczar – Hamamelis; liść i kora oczaru – Folium et Cortex Hamamelidis w kosmetyce i fitoterapii, 2010, https://rozanski.li/1833/oczar-hamamelis-lisc-i-kor-a-oczaru-folium-et-cortex-hamamelidis-w-kosmetyce-i-fitoterapii-2/ (stan na dzień 22 października 2025).
[61] Duke J. A., The green pharmacy herbal handbook: your comprehensive reference to the best herbs for healing, Rodale Books, Pennsylvania 2000.
[62] Barnes J., Anderson L. A., Phillipson J. D., Herbal Medicines. Third edition, Pharmaceutical Press, London 2007.
[63] Draelos Z. D., Botanicals as topical agents, Clinics in dermatology, 2001, 19(4), s. 474–477.
[64] Faivre C., Ghedira K., Goetz P., Le Jeune R., Hamamelis virginiana L. (Hamamelidaceae), Phytothérapie, 2009, 7(4), s. 215–220.
[65] MacKay D., Hemorrhoids and varicose veins: a review of treatment options, Alternative medicine review, 2001, 6(2), s. 126–126.
[66] Gupta P. J., Suppositories in anal disorders: A review, European Review for Medical & Pharmacological Sciences, 2007, 11(3), s. 165–170.
[67] Reuter J., Merfort I., Schempp C. M., Botanicals in dermatology: An evidence-based review, American journal of clinical dermatology, 2010, 11, s. 247–267.
[68] Arct J., Pytkowska K., Dzierzgowski S., Neofitna M., Oczar wirginijski (Hamamelis virginiana) w kosmetyce, Polish Journal of Cosmetology, 2018, 21(2), s. 139–144.
[69] Rumińska A., Rośliny lecznicze: podstawy biologii i agrotechniki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981.
[70] Różański H., Ruta graveolens w praktycznej fitoterapii, 2010, https://rozanski.li/440/ruta-graveolens-w-praktycznej-fitoterapii/ (stan na dzień 22 października 2025).
[71] Macků J., Krejča J., Atlas roślin leczniczych, Ossolineum, Warszawa 1989.
[72] Cesarone M. R., Belcaro G., Pellegrini L., Ledda A., Di Renzo A., Vinciguerra G., Ricci A., Gizzi G., Ippolito E., Fano F., Dugall M., Acerbi G., Cacchio M., HR, 0-(beta-hydroxyethyl)-rutosides, in comparison with diosmin+ hesperidin in chronic venous insufficiency and venous microangiopathy: An independent, prospective, comparative registry study, Angiology, 2005, 56(1), s. 1–8.
[73] Sumboonnanonda K., Lertsithichai P., Clinical study of the Ginko biloba – Troxerutin-Heptaminol Hce in the treatment of acute hemorrhoidal attacks, Journal of the Medical Association of Thailand = Chotmaihet thangphaet, 2004, 87(2), s. 137–142.
[74] Alonso-Coello P., Zhou Q., Martinez-Zapata M. J., Mills E., Heels-Ansdell D., Johanson J. F., Guyatt G., Meta-analysis of flavonoids for the treatment of haemorrhoids, Journal of British Surgery, 2006, 93(8), s. 909–920.
[75] Strick R., Strissel P. L., Borgers S., Smith S. L., Rowley J. D., Dietary bioflavonoids induce cleavage in the MLL gene and may contribute to infant leukemia, Proceedings of the National Academy of Sciences, 2000, 97(9), s. 4790–4795.
[76] Cluzan R. V., Alliot F., Ghabboun S., Pascot M., Treatment of secondary lymphedema of the upper limb with CYCLO 3 FORT, Lymphology, 1996, 29(1), s. 29–35.
[77] Buckshee K., Takkar D., Aggarwal N., Micronized flavonoid therapy in internal hemorrhoids of pregnancy, International Journal of Gynecology & Obstetrics, 1997, 57(2), s. 145–151.
[78] Kishore K., Rutin (natural bioflavonoid): traditional and medicinal uses, 2010, https://pharmacologyonline.silae.it/files/newsletter/2010/vol1/103.Kamal.pdf (stan na dzień 23 października 2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 15
Liczba cytowań: 0
