Adultyzm – kolejna forma dyskryminacji czy kulturowo utrwalony stereotyp w relacjach rodzic – dziecko?
DOI:
https://doi.org/10.12775/ED.2026.003Słowa kluczowe
adultyzm, dyskryminacja dzieci, relacje dorosły-dziecko, stereotypy dotyczące dzieci, podmiotowość dzieckaAbstrakt
Artykuł podejmuje problem adultyzmu jako zjawiska społecznego polegającego na systemowym uprzywilejowaniu dorosłych względem dzieci oraz młodzieży. Celem pracy jest analiza, czy adultyzm można traktować jako odrębną formę dyskryminacji, porównywalną z nierównym traktowaniem innych grup społecznych, czy raczej za zbiór praktyk złego traktowania dzieci zakorzenionych w normach kulturowych i hierarchicznych relacjach. W tekście omówione zostały definicje adultyzmu funkcjonujące w literaturze przedmiotu, jego przejawy w rodzinach oraz instytucjach takich jak szkoła i system prawny. Artykuł uwzględnia także głosy krytyczne, wskazujące na specyfikę relacji dorosły – dziecko oraz wynikającą z niej potrzebę ochrony, która komplikuje jednoznaczne kwalifikowanie adultyzmu jako dyskryminacji. Analiza zmierza do wypracowania bardziej precyzyjnych ram pojęciowych, pozwalających odróżnić uzasadnione działania dorosłych podyktowane odpowiedzialnością od praktyk naruszających podmiotowość dziecka.
Bibliografia
Bell, J. (1995). Understanding adultism: A major obstacle to developing positive youth-adult relationships. Somerville, MA: YouthBuild USA.
Bilewicz, M., Mirucka, M., Skrodzka, M., Wypych, M. (2023). Psychologiczne konsekwencje dyskryminacji. W: M. Bilewicz, J. Olko (red.), Mniejszości i ich języki wobec kryzysu. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.
Brzezińska, A. (2015). Niezbędnik dobrego nauczyciela, seria III, tom I. Warszawa: Wyd. IBE.
Brzezińska, A., Czub, M., Kaczan, R. (2013). Dziecko przedszkolne. Jakie jest? Jak możemy wspierać jego rozwój. Warszawa: Wyd. IBE.
Brzozowska-Brywczyńska, M., Zalewska-Królak, A. (2025). Socjologia dzieci i dzieciństwa – Pola Badawcze. Kultura i Społeczeństwo, 1, s. 3–9.
Centeno, M.A (2010). Discrimination in an Unequal World. Oxford: Wyd. Oxford Academic.
Dobosz, D., Front- Dziurkowska, K. (2019). Adultyzm – próba sygnalizacji zjawiska na podstawie badań własnych. Kultura i Edukacja, 1(123), s. 197–215.
Flasher, J. (1978). Adultism. Adolescence, 13(51), s. 517–523.
Głogowska, M. (2015). Obiektywne różnicowanie pracowników a sprawy z zakresu dyskryminacji płacowej ze względu na płeć. Ius Novum, 3, s. 85–105.
Gołaczkowska-Kaczan, E. (2024). Problematyka ageizmu na rynku pracy w świetle wyników analizy bibliometrycznej. Zarządzanie zasobami ludzkimi, 5, t. 159, s. 11–23.
Guzy-Steinke, H. (2014). Relacje rodziców i dzieci w kontekście wzajemności. W: J. Brągiel, B. Górnicka (red.), Rodzicielstwo w obliczu niepełnosprawności i zaniedbania (s. 225–235), Opole: Wyd. Uniwersytetu Opolskiego.
Jankowiak, B. (2017). Adultyzm, czyli uprzedzenia przeciwko młodym ludziom. Studia edukacyjne, 46, s. 297–305.
Jarosz, E. (2019). Partycypacja społeczna dzieci – współczesna odsłona dyskursu; kontestacja i kontrdziałanie wobec społecznej ekskluzji dzieci. Kultura i Edukacja, 1(123), s. 27–44.
Komorowska-Pudło, M., Sameluk, A. (2022). Komunikacja pomiędzy rodzicami a system wartości ich dzieci. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 1(49), s. 1–10.
Kossakowska, M. (2006). O motywach sprzyjających vs przeciwdziałających powstawaniu uprzedzeń. Psychologia społeczna, 2 (02), s. 13–22.
Kubiak, H. (2022). Edukacja emocjonalna dziecka a rozwój emocjonalny dziecka. Studia Edukacyjne, 67, s. 23–38.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 67
Liczba cytowań: 0
