The Bydgoszcz Events of 3 September 1939 in the Testimony of District Head Julian Suski (1940)
DOI:
https://doi.org/10.12775/DN.2026.1.06Keywords
social attitudes and moods, German minority, German sabotage, “Bloody Sunday in Bydgoszcz”Abstract
The article examines the 1940 testimony of Julian Suski, the Bydgoszcz district head, as one of the most important Polish sources on the events of 3–4 September 1939, known as the “Bloody Sunday of Bydgoszcz”. The study analyses its origin, political and propaganda context, and compares it with Suski’s later memoirs from 1982. The 1940 report, prepared for the Polish authorities-in-exile, is of special value because it was drafted immediately after the events, providing unique insights into the actions of the civil and military authorities and into social mood. At the same time, it reflects Suski’s intention to defend the Polish position against German propaganda and therefore requires critical assessment.
References
Alabrudzińska E., Mniejszości religijne w Bydgoszczy w latach 1920–1939, w: Historia Bydgoszczy, t. 2, cz. 1: 1920–1939, red. M. Biskup, Bydgoszcz 1999, s. 627–649.
Aleksandrowicz M., Kościół katolicki w Bydgoszczy w latach 1920–1939, w: Historia Byd-goszczy, t. 2, cz. 1: 1920–1939, red. M. Biskup, Bydgoszcz 1999, s. 577–626.
Aurich P., Der deutsch-polnische September 1939. Eine Volksgruppe zwischen den Fronten, München–Wien 1969.
Bielski M., Gen. bryg. Zdzisław Wincenty Przyjałkowski (1892–1971). Ostatni dowódca 15. Dywizji Piechoty, „Kronika Bydgoska” 2013, t. XXXIV, s. 55–104.
Chinciński T., Dokumenty polskiej armii z pierwszych dni września 1939 roku, w: Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty, red. T. Chinciński, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 367–401.
Chinciński T., Dokumenty Wehrmachtu, w: Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumen-ty, red. T. Chinciński, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 402–421.
Chinciński T., Forpoczta Hitlera. Niemiecka dywersja w Polsce w 1939 r., Gdańsk–Warszawa 2010.
Chinciński T., O konieczności badań nad postawami obywateli polskich narodowości nie-mieckiej w latach 1939–1945. Stan historiografii i dezyderaty badawcze, „Dzieje Naj-nowsze” 2024, t. LVI, nr 2, s. 49–77.
Chinciński T., Postawy ludności niemieckiej na Pomorzu a wydarzania z 3–4 września 1939 r. w Bydgoszczy, w: Pomorze pod okupacją niemiecką. Jesień 1939, red. P. Madajczyk, Warszawa 2021, s. 305–330.
Chinciński T., Relacje oficerów Wojska Polskiego o wydarzeniach bydgoskich z 3–4 wrze-śnia 1939 roku, w: Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty, red. T. Chinciń-ski, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 474–538.
Chinciński T., Machcewicz P., Wokół wydarzeń bydgoskich z 3–4 września 1939 r., w: Byd-goszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty, red. T. Chinciński, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 8–39.
Dywersja niemiecka i zbrodnie hitlerowskie w Bydgoszczy na tle wydarzeń 3 IX 1939, oprac. E. Serwański, Poznań 1984.
Jastrzębski W., Bydgoska krwawa niedziela 3–4 września 1939 roku, Toruń 2022.
Jastrzębski W., Dywersja czy masakra? Cywilna obrona Bydgoszczy we wrześniu 1939 r., Gdańsk 1988.
Jastrzębski W., Mniejszość niemiecka w Polsce we wrześniu 1939 roku, Toruń 2010.
Jaszowski T., Dywersja hitlerowska w Bydgoszczy w dniu 3 września 1939 r. w świetle pol-skich materiałów wojskowych, „Kronika Bydgoska” 1990, t. X (za lata 1986–1988), s. 217–227.
Kosiński P., Ofiary pierwszych dni września 1939 roku w Bydgoszczy, w: Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty, red. T. Chinciński, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 253–328.
Krzoska M., Der „Bromberger Blutsonntag” 1939. Kontroversen und Forschungsergebnisse, „Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte” 2012, nr 2, s. 237–248.
Kutta J., Społeczeństwo Bydgoszczy w latach 1920–1939, w: Historia Bydgoszczy, t. 2, cz. 1: 1920–1939, red. M. Biskup, Bydgoszcz 1999, s. 177–231.
Kutta J., Walki polsko-niemieckie w Bydgoszczy i okolicy, w: Historia Bydgoszczy, t. 2, cz. 2: 1939–1945, red. M. Biskup, Bydgoszcz 2004, s. 21–80.
Kwiecień M., Powstanie Komisji powołanej w związku z wynikiem kampanii wojennej 1939 roku (Komisji Winiarskiego), w: Vetera novis augere. Studia i prace dedykowane Pro-fesorowi Wacławowi Uruszczakowi, t. 1, red. S. Grodziski et al., Kraków 2010, s. 561–576.
Kwiecień M., Przyczynek do dziejów komisji powołanej w związku z wynikiem kampanii wo-jennej 1939 roku. Sprawa Tadeusza Cypriana przeciwko Jerzemu Giertychowi, „Kra-kowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2012, nr 5 (4), s. 329–342.
Olstowski P., Jeszcze w sprawie tragicznych wydarzeń 3–4 września 1939 roku w Bydgosz-czy, „Zapiski Historyczne” 2023, t. LXXXVIII, nr 1, s. 129–153.
Olstowski P., W sprawie tragicznych wydarzeń 3–4 IX 1939 roku w Bydgoszczy, „Zapiski Historyczne” 2009, t. LXXIV, nr 1, s. 115–143.
Olstowski P., Wokół genezy i formy cywilnej obrony Bydgoszczy we wrześniu 1939 r. Przy-czynek do wydarzeń bydgoskich 3–4 września 1939 r. i polskich działań nieregularnych w kampanii polskiej, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2016, nr 2–3, s. 223–294.
Pierwsze miesiące okupacji hitlerowskiej w Bydgoszczy w świetle źródeł niemieckich, wyd. T. Esman, W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1967.
Pospieszalski K.M., Sprawa 58000 „Volksdeutschów”. Sprostowanie hitlerowskich oszczer-stw w sprawie strat niemieckiej mniejszości w Polsce w ostatnich miesiącach przed wybuchem wojny i w toku kampanii wrześniowej, Poznań 1981 (Documenta Occupa-tionis, t. 7).
Rasmus H., Pommerellen Westpreußen 1919–1939, München–Berlin 1989.
Romaniuk M., Mniejszość niemiecka w Bydgoszczy 1920–1939, w: Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty, red. T. Chinciński, P. Machcewicz, Warszawa 2008, s. 63–109.
Romaniuk M., Trzeciakowski W., Bydgoscy volksdeutsche o sobie. „Memoriał” Ferdinanda Langa z dnia 1 maja 1940 r., „Kronika Bydgoska” 2003, t. XXV, s. 301–327.
Suski J., Bydgoszcz. Wybuch wojny z Niemcami. Ze wspomnień starosty bydgoskiego, „Więź” 1980, nr 9, s. 101–119.
Suski J., W służbie publicznej. Na dwóch kontynentach, Toronto 1982.
The Agony of Poland. An English Eyewitness, „The Times”, 6 III 1940, s. 7.
Wolff-Powęska A., Pomorze Gdańskie w programie i działalności Związku Obrony Kresów Zachodnich i Polskiego Związku Zachodniego, „Przegląd Zachodni” 1969, nr 2, s. 363–373.
Wolff-Powęska A., Związek Obrony Kresów Zachodnich, „Rocznik Lubuski” 1975, t. IX, s. 207–265.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Tomasz Chinciński
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 13
Number of citations: 0
