Dzieje Najnowsze https://apcz.umk.pl/DN Kwartalnik poświęcony historii XX wieku. Założony w 1969 r. przez Tadeusza Jędruszczaka, Czesława Madajczyka i Witolda Stankiewicza. pl-PL dn@ihpan.edu.pl (Anna Nowakowska-Wierzchoś) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Mon, 22 Aug 2022 16:47:55 +0200 OJS 3.3.0.12 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Na pomoc walczącej Warszawie. Zabiegi dyplomatyczne władz RP na obczyźnie w 1944 r. https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39519 <p>Prezentowany tekst źródłowy pochodzi z biuletynu Ministerstwa Spraw Zagranicznych (VI–IX 1944 r.). Został przygotowany dla użytku wewnętrznego MSZ i nie jest powszechnie znany. Szczegółowo przedstawia zaangażowanie polskich władz politycznych i dyplomatycznych na terenie Londynu w organizację pomocy dla walczącej stolicy Polski (od końca lipca do pierwszych dni października 1944 r.).</p> Beata Szubtarska Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39519 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Nowa Administracja na rubieży cesarstwa – reformy wojskowe w chińskiej prowincji Yunnan w latach 1901–1911 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39498 <p>Celem artykułu jest nakreślenie zagadnienia reform wojskowych w chińskiej prowincji Yunnan w ostatniej dekadzie panowania dynastii Qing (1901–1911). Analizie poddano zarówno proces formowania 19 Dywizji Nowej Armii, jak i poczynania kolejnych gubernatorów generalnych Yunnanu oraz Guizhou w obszarze obronności prowincji.</p> Mateusz Nowikiewicz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39498 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 U genezy Estado Novo. Przemiany polityczne i ustrojowe Portugalii w pierwszej połowie XX wieku https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39500 <p>W ciągu 23 lat XX w. w Portugalii trzy razy zmieniał się system polityczny. Monarchia obalona przez rewolucję 1910 r. ustąpiła miejsca republice, a ta z kolei uległa w 1926 r. wojskowemu zamachowi stanu, który wprowadził dyktaturę. Kształt ustrojowy nowego reżimu określiła konstytucja z 1933 r., ustanawiając <em>Estado Novo </em>według projektu Antónia Salazara. U genezy autorytarnego Nowego Państwa leżała pamięć o politycznym chaosie i niepokojach społecznych I Republiki. Rządzący nią przez większość czasu radykalny odłam republikanów nie zbudował stabilnego systemu demokratycznego, nie zapewnił krajowi bezpieczeństwa wewnętrznego ani rozwoju ekonomicznego.</p> Jan Skórzyński Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39500 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Działalność Jana Karszo-Siedlewskiego na rzecz Kościoła katolickiego w latach 1935–1937 – na podstawie materiałów z inwigilacji jego osoby przez sowiecki kontrwywiad https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39502 <p>Na podstawie po raz pierwszy ujawnionych materiałów z inwigilacji przez sowiecki kontrwywiad wojskowy Jana Karszo-Siedlewskiego przedstawiona została działalność polskiego dyplomaty na rzecz Kościoła katolickiego w Kijowie w latach 1935–1937.</p> Robert Kuśnierz Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39502 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Przed gwarancjami. Próby oddziaływania politycznego Wielkiej Brytanii na Polskę. Od kryzysu sudeckiego do marca 1939 r. https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39503 <p>Celem tekstu jest analiza stosunków polsko-brytyjskich od kryzysu sudeckiego po 31 III 1939 r., z naciskiem na zainteresowanie gospodarcze Londynu Polską o charakterze politycznym w kontekście starań tego rodzaju względem Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej ze świadomością, że było ono wtórne względem realizowanego wówczas appeasementu. Tekst koncentruje się wokół pytania, na ile pośrednich źródeł gwarancji brytyjskich dla Polski można próbować upatrywać w tym okresie.</p> Marek Rodzik Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39503 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Zagłada Żydów w Polsce w dokumentach Departamentu Stanu USA w latach 1940–1943 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39504 <p>Autor analizując archiwalne dokumenty Departamentu Stanu USA, rekonstruuje los ludności żydowskiej na ziemiach polskich okupowanych przez nazistowskie Niemcy. Przytoczone źródła, skonfrontowane z literaturą przedmiotu, umożliwiły odtworzenie niemieckiej polityki wobec Żydów, w tym przebieg Zagłady w najważniejszych, przełomowych momentach tego wydarzenia. Analiza dokumentów ukazuje zakres wiedzy amerykańskiego rządu w zakresie prześladowań ludności żydowskiej w Polsce pod okupacją niemiecką.</p> Przemysław Różański Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39504 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Konspiracyjne organizacje młodzieżowe jako forma opozycji politycznej w systemie monocentrycznym – próba interpretacji https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39509 <p>Ustrój „Polski Ludowej” mieścił się w zaproponowanej przez Stanisława Ossowskiego definicji „systemu monocentrycznego”. Rządzący odebrali obywatelom podmiotowość, poddali ich kontroli i niszczyli istotne dla nich wartości. W odpowiedzi część młodzieży powołała tajne organizacje, dążąc do zmiany reżimu i ochrony własnej wolności. Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy: podziemne związki młodzieżowe stanowiły formę opozycji politycznej w systemie monocentrycznym</p> Jacek Wołoszyn Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39509 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Działalność aparatu cenzury z perspektywy lokalnej jako przyczynek do badań nad stalinizmem w Polsce https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39510 <p>Artykuł przybliża zakres i mechanizm działania aparatu cenzury szczebla lokalnego (na poziomie województwa, powiatu i gminy), w szczególności zaś referentów społeczno-politycznych pełniących funkcje cenzorskie na prowincji. Analizując ich działalność, można dostrzec wiele interesujących postaw niecharakterystycznych dla totalitarnej władzy, takich jak sabotowanie dyrektyw i instrukcji przysyłanych z centrum, długotrwałe ignorowanie poleceń zwierzchników, niestawianie się w pracy, nieprzestrzeganie tajemnicy państwowej, niewywiązywanie się z poleceń Urzędu Głównego.</p> Kamila Kamińska-Chełminiak Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39510 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Profesor Adam Vetulani na celowniku krakowskiej bezpieki https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39511 <p>Artykuł omawia inwigilację profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Adama Vetulaniego przez krakowską SB w ramach sprawy operacyjnego rozpracowania „Wenecja”, skierowanej przeciwko byłym działaczom PSL pozostającym w kontakcie z przebywającym na emigracji prof. Stanisławem Kotem. W grupie tej obok Vetulaniego znaleźli się też profesorowie Henryk Barycz, Jan Hulewicz, Ignacy Zarębski i Jerzy Zathey. Trwająca przez 28 lat inwigilacja nie przyniosła żadnych widocznych rezultatów, poza zadręczeniem Vetulaniego i jego najbliższej rodziny.</p> Piotr Biliński Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39511 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Douglas MacArthur w historiografii USA https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39517 <p>Generał Douglas MacArthur, jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii USA w XX w., do końca służby wojskowej (1951) był przeważnie wysławiany jako dowódca i orędownik demokracji. Następnie pojawiły się wątpliwości, a w dobie dominacji tzw. Nowej Lewicy odmówiono mu wszelkich osiągnięć na polu tak wojskowym, jak i militarnym. Ujawnienie nowych dokumentów u schyłku XX w. przyniosło stopniową i przynajmniej częściową rehabilitację.</p> Jakub Polit Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39517 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Stanowisko Federacji Rosyjskiej wobec paktu Ribbentrop-Mołotow za rządów Władimira Putina https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39518 <p>Artykuł przedstawia stanowisko polityków, historyków i publicystów wobec podpisanej 23 VIII 1939 r. umowy pomiędzy ministrami spraw zagranicznych III Rzeszy i Związku Sowieckiego za rządów Władimira Putina. Zakładała ona podział Europy Środkowej pomiędzy dwa totalitarne mocarstwa. Autor analizuje zmianę taktyki prezydenta Rosji oraz jego akolitów w przedmiotowej kwestii na przestrzeni ostatnich 20 lat. Wysuwa wniosek, że podejście szefa państwa rosyjskiego i jego zwolenników odnośnie do powyższego porozumienia było ściśle uwarunkowane sytuacją wewnętrzną oraz pogorszeniem się relacji Federacji Rosyjskiej z krajami zachodnimi oraz Polską.</p> Paweł Bielicki Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39518 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Instrukcja wydawnicza https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39522 Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39522 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 „Jeden z najtwardszych orzechów do zgryzienia” https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39520 <p>W artykule omówiono dziennik ambasadora sowieckiego w Wielkiej Brytanii Iwana Majskiego z lat 1934–1943. Pokazano kontrowersje związane z jego edycją rosyjską i angielską. Poddano analizie zapiski dotyczące Polski, jak np. kulisy układu Sikorski-Majski z 30 VII 1941 r., sprawa zbrodni katyńskiej, zerwanie stosunków dyplomatycznych w 1943 r. Dziennik Majskiego ma znaczną wartość poznawczą, stanowi ważne źródło dla historyka dziejów najnowszych.</p> Krzysztof Kosiński Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39520 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200 Recenzje https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39521 <p>Recenzje</p> Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/DN/article/view/39521 Mon, 22 Aug 2022 00:00:00 +0200