The Underground Youth Organisations as a Form of Political Opposition in a Monocentric System – an Attempt at Interpretation
DOI:
https://doi.org/10.12775/DN.2022.2.06Keywords
political opposition, monocentric system, youth underground organisationsAbstract
The political system of ‘People’s Poland’ complies with a definition of a ‘monocentric system’ proposed by Stanisław Ossowski. The rulers deprived the citizens of their subjectivity, controlled them, and destroyed the values significant to them. In response to that, some young people established underground organisations striving to change the political regime and preserve their freedom. The article verifies the hypothesis: the youth undergrounds organisations were a form of political opposition in the monocentric system.
References
Bachta E., Młodzieżowe konspiracyjne organizacje niepodległościowe w województwie rzeszowskim w latach 1944–1956, Przemyśl 1997.
Bäcker R., Opozycja a totalitaryzm. Problemy klasyfikacyjne, w: Opozycja w systemach demokratycznych i niedemokratycznych, red. K. Łabędź, M. Mikołajczyk, Kraków 2001, s. 57–64.
Baziur G., Wierni Polsce Niepodległej. Antykomunistyczna konspiracja młodzieżowa w województwie krakowskim w latach 1945–1956, Kraków 2010.
Biegalski B., Organizacje podziemne na Środkowym Nadodrzu w latach 1945–1956, Zielona Góra 1999.
Bielska E., Koncepcje oporu we współczesnych naukach społecznych. Główne problemy, pojęcia, rozstrzygnięcia, Katowice 2013.
Bożek D., Młodzieżowy Ruch Oporu 1948–1950, w: Powiat tarnobrzeski w latach 1944–1956, red. Z. Nawrocki, T. Zych, Tarnobrzeg 2005, s. 190–198.
Cialdini R., Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, tłum. B. Wojciszke, Gdańsk 1999.
Florath B., Zum Subjektwechsel politischer Gegnerschaft in der DDR in fünfziger Jahren, w: Odboj a odpor proti komunistickémy režimu w Československu a ve střdni Evropě, Praha 2010, s. 27–39.
Friszke A., Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, Londyn 1994.
Gryman A., Tajne Harcerstwo Krajowe – Szeregi Wolności, w: Po ziemi naszej roześlem harcerzy… Z dziejów harcerstwa polskiego na Górnym Śląsku, red. K. Heska-Kwaśniewicz, Katowice 2007, s. 101–122.
Janiak K., „Kolskie Orlęta” w walce z sowietyzacją Polski, „Jaworzniacy” 1994, nr 1, s. 1.
Kaczmarek B., Przywództwo polityczne a przywództwo organizacyjne, w: Przywództwo polityczne, red. T. Bodio, Warszawa 2001, s. 50–59.
Kamiński A., Analiza teoretyczna polskich związków młodzieży do połowy XIX w., Warszawa 1971.
Karpiński J., Czym była PRL?, w: Spór o PRL, red. P.S. Wandycz, Kraków 1996, s. 132–145.
Klimek H.W., Czas zniewalanej młodości (1945–1956), Wąbrzeźno 2005.
Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945–1956, red. nauk. A. Łuczak, A. Pietrowicz, Poznań 2016.
Kowalczuk I.S., Przeciwstawne siły: opozycja (Opposition) i ruch oporu (Widerstand) w NRD. Problemy pojęciowe i metodologiczne, w: Studia i materiały z dziejów opozycji i oporu społecznego, red. Ł. Kamiński, t. IV, Wrocław 2000, s. 23–47.
Krajewski K., Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na terenie województwa mazowieckiego w latach 1945–1956, w: „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież na rozstajach komunizmu 1944–1989, red. P. Ceranka, S. Stępień, Warszawa 2009, s. 152–202.
Krawczyk T., Opozycja polityczna w państwach demokratycznych, w: Studia z teorii polityki, t. III, red. A. Czajowski, L. Sobkowiak, Wrocław 2000, s. 131–162.
Kubát M., Teoria opozycji politycznej, Kraków 2010.
Łabędź K., Spory wokół zagadnień programowych w publikacjach opozycji politycznej w Polsce w latach 1981–1989, Kraków 1997.
Łukaszewicz W., Młodzież powiatu przasnyskiego i ostrołęckiego w walce z komunizmem, „Wyklęci. Ogólnopolski Kwartalnik Poświęcony Żołnierzom Wyklętym” 2016, nr 4, s. 64–73.
Mazur M., O człowieku tendencyjnym… Obraz nowego człowieka w propagandzie komunistycznej w okresie Polski Ludowej i PRL 1944–1956, Lublin 2009.
Osa M., Sieci opozycji w PRL, w: Dynamika życia społecznego. Współczesne koncepcje ruchów społecznych, red. K. Gorlach, P.H. Money, Warszawa 2008, s. 215–243.
Ossowski S., O nauce, Warszawa 1967.
Pałecki K., Opozycja polityczna – próba typologii, w: Opozycja w systemach demokratycznych i niedemokratycznych, red. K. Łabędź, M. Mikołajczyk, Kraków 2001, s. 11–20.
Pasikowski S., Opór indywidualny. Teoria, klasyfikacje i diagnozowanie w ujęciu psychologicznym, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2014, nr 68, s. 39–62.
Porta della D., Diani M., Ruchy społeczne. Wprowadzenie, tłum. A. Sadza, Kraków 2009.
Rzeczkowska E., Bogu, Polsce, bliźnim. Tajne organizacje harcerskie w Polsce w latach 1944–1956, Lublin 2014.
Sławińska A., Więźniarki polityczne z Bojanowa. Łagier dla dziewcząt w latach 1952–1956, Warszawa 2017.
Stepan A.C., On the Task of a Democratic Opposition, „Journal of Democracy” 1990, t. I, nr 2, s. 41–49.
Strzembosz T., Opór moralny bierny i opór moralny czynny jako formy walki z okupantem na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1939–1941, w: Społeczeństwo białoruskie, litewskie i polskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej (Białoruś Zachodnia i Litwa Wschodnia) w latach 1939–1941, red. M. Giżejewska, T. Strzembosz, Warszawa 1995, s. 276–290.
Strzembosz T., Polacy w PRL: sprzeciw – opozycja – opór (Zachowania opozycyjne w systemie totalitarnym), „Arcana” 2000, nr 35, s. 121–141.
Szmatka J., Próba strukturalistycznej koncepcji małej grupy społecznej, w: Małe struktury społeczne, wybór i wstęp I. Machaj, Lublin 2004, s. 43–52.
Sztompka P., Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2007.
Świda-Ziemba H., Człowiek wewnętrznie zniewolony. Problemy psychosocjologiczne minionej formacji, Warszawa 1998.
Theiss W., Zniewolone dzieciństwo. Socjalizacja w skrajnych warunkach społeczno-politycznych, Warszawa 1996.
Wnuk-Lipiński E., Małe grupy społeczne w ładzie monocentrycznym, w: Małe struktury społeczne, wybór i wstęp I. Machaj, Lublin 2004, s. 223–230.
Żelazko J., Sytuacja młodzieży w latach 1945–1956. Wybrane problemy, w: „Śmierć komunistom!”. Młodzieżowa konspiracja niepodległościowa na ziemi łódzkiej w latach 1948–1953, red. D. Rogut, Zelów 2012, s. 35–55.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 433
Number of citations: 0
