Mirosław Truchan (1923–2011). Sylwetka ukraińskiego intelektualisty w Polsce w kontekście działań SB i KGB
DOI:
https://doi.org/10.12775/DN.2025.4.08Słowa kluczowe
Mirosław Truchan, inteligencja ukraińska w Polsce, Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Służba Bezpieczeństwa, KGB, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, inwigilacja, procesy polityczne, Szczecin, emigracja, MonachiumAbstrakt
Artykuł ukazuje postać jednego z przedstawicieli inteligencji ukraińskiej w Polsce Ludowej na tle działań prowadzonych wobec całego środowiska ze strony polskich i radzieckich organów bezpieczeństwa. Biografia Mirosława Truchana była przy tym jednocześnie typowa i specyficzna: rozpracowywano go, aresztowano, a ostatecznie „wypchnięto” z kraju na emigrację. Był jednak nie tylko działaczem ukraińskim, ale przede wszystkim utalentowanym literatem, literaturoznawcą i historykiem. Pozostawił po sobie znaczący dorobek twórczy. Dla szerszych kręgów społecznych praktycznie nieznany, z czasem został również zapomniany w środowisku ukraińskim w Polsce.
Bibliografia
Źródła
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu
024/102, t. 1
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie
009/171, t. 1–11
769/1, t. 1–4
0011/224, Sprawa obiektowa „Bieszczady”
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie
00170/26
0296/111, t. 2
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu
0014/2208
Archiwum Państwowe we Wrocławiu
Urząd Wojewódzki Wrocławski, VI/743
Opracowania
Czuryło H., Powiat kamieński, https://zbc.ksiaznica.szczecin.pl/Content/1721/PDF/0327-0335.pdf (dostęp: 20 X 2025).
Drozd R., Polityka władz wobec ludności ukraińskiej w Polsce w latach 1944–1989, Warszawa 2001.
Kamela M., Łesiów M., Strumiński Bohdan Aleksander, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/bohdan-aleksander-struminski (dostęp: 1 VII 2025).
Kryk B., „Życie i działalność ks. Mirosława Ripeckiego (1889–1974)”, [praca magisterska napisana w Katedrze Historii Kościoła Średniowiecznego pod kierunkiem ks. dra Stanisława Tylusa], Lublin 2008.
Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, red. K. Kaźmierska, Kraków 2012.
Rosenbaum S., Partia i aparat bezpieczeństwa województwa katowickiego wobec proniemieckich postaw ludności rodzimej od lat pięćdziesiątych do siedemdziesiątych XX w., w: Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych, etnicznych i cudzoziemców. Studia, red. J. Syrnyk, Warszawa 2009.
Semczyszyn M., „Z przyjacielskim pozdrowieniem!” Charakterystyka wybranych dokumentów z zasobu IPN w Warszawie dotyczących współpracy MSW PRL z KGB ZSRR, w: Internacjonalizm czy…? Działania organów bezpieczeństwa państwa wobec mniejszości narodowych (1944–1989), red. J. Syrnyk, J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, Warszawa–Wrocław 2011.
Słabig A., Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1989, Szczecin 2008.
Słabig A., Figurant sprawy kryptonim „Spółka”. Działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec Mirosława Truchana, szczecińskiego działacza Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, w: Łemkowie, Bojkowie, Rusini – historia, współczesność, kultura materialna i duchowa, t. 2, red. S. Dudra, B. Halczak, I. Betko, M. Smigel’, Zielona Góra–Słupsk 2009.
Słabig A., Kwestia ukraińska w działalności Służby Bezpieczeństwa PRL. Dokumenty i materiały, Warszawa 2016.
Sychowicz K., Współpraca KGB USSR z MSW Polski w rozpracowywaniu środowiska byłych członków OUN i UPA w latach 1959–1969, w: Internacjonalizm czy…? Działania organów bezpieczeństwa państwa wobec mniejszości narodowych (1944–1989), red. J. Syrnyk, J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, Warszawa–Wrocław 2011.
Syrnyk J., „Po linii” rewizjonizmu, nacjonalizmu, syjonizmu… Aparat bezpieczeństwa wobec ludności niepolskiej na Dolnym Śląsku (1945–1989), Wrocław 2013.
Syrnyk J., Nadzór specjalny. Analiza historyczno-antropologiczna działań organów bezpieczeństwa w kwestii tzw. nacjonalizmu ukraińskiego na Podkarpaciu w latach 1947–1989, Wrocław–Warszawa 2015.
Syrnyk J., Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (1956–1990), Wrocław 2008.
Zajączkowski M., Sprawa agenturalno-śledcza kryptonim „Zabiała”. Kulisy procesu Jana Szpontaka „Zalizniaka”, w: Służby bezpieczeństwa Polski i Czechosłowacji wobec Ukraińców (1945–1989). Z warsztatów badawczych, red. G. Motyka, Warszawa 2005.
Гнатюк О., З глибини моєї пам’яті. Книга спогадів, Київ 2017.
Грицковян Я., Незвичайні сторінки з біографії Мирослава Трухана, „Наше слово” 2012, nr 43.
Заброварний С., 50-ліття щецинських передач, „Наше слово” 2009, nr 17.
Кравчук Н., Батько українського фейлетону в Польщі, „Наше слово” 2013, nr 42, https://nasze-slowo.pl/batko-ukrayinskogo-feyletonu-v-pol/ (dostęp: 20 X 2025).
Кравчук Н., Жертовна і скромна постать, „Наше слово” 2012, nr 43, https://nasze-slowo.pl/zhertovna-i-skromna-postat/ (dostęp: 20 X 2025).
Кравчук Н., Панорама життя на фоні війни, „Наше слово” 2015, nr 2, https://nasze-slowo.pl/panorama-zhittya-na-foni-viyni/ (dostęp: 20 X 2025).
Кучерявий Ю. [wł. Трухан М.], Дмитро чи Домінік, „Наше слово” 1956, nr 19.
Кучерявий Ю. [wł. Трухан М.], Урра-патріоти, „Наше слово” 1957, nr 2 (22).
Трухан М., Наче вчора, Львів 2012.
Трухан М., Негативний стереотип українця у польській післявоєнній літературі, Львів 1992.
Трухан М., Українці в Польщі після Другої світової війни (1944–1984), Нью-Йорк 1990.
Ярослав Грицковян – літературознавець, педагог, громадсько-культурний діяч. Розмовляла Анна Вінницька, „Наше слово” 2011, nr 39, https://nasze-slowo.pl/yaroslav-gritskovyan-literaturoznavets/ (dostęp: 20 X 2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 4
Liczba cytowań: 0
