Maria nova Eva
Its Doctrinal Foundation and its Reflection in Iconography
DOI:
https://doi.org/10.12775/BPTh.2026.014Słowa kluczowe
Macierzyństwo Boże, odkupienie, Mariologia, Patrystyka, hymn liturgiczny, ikonografia maryjna, metaforaAbstrakt
Maria nova Eva: jej doktrynalne podstawy i jej odbicie w ikonografii
Niniejszy artykuł ma na celu rzucenie światła na niektóre tekstowe i ikonograficzne przejawy radykalnej opozycji, którą chrześcijańska tradycja doktrynalna podkreślała od wczesnych wieków naszej ery, pomiędzy Ewą a Maryją Dziewicą. W tym celu najpierw przedstawimy, w dwóch częściach, ich teksty: w pierwszej przeanalizujemy niektóre świadectwa, w których różni Ojcowie i teologowie Kościołów Wschodniego i Zachodniego wyrażali tę antytezę; w drugiej przedstawimy liczne fragmenty średniowiecznych łacińskich hymnów liturgicznych, które poetycko ilustrują ten kontrast. W trzeciej części przeanalizujemy siedem obrazów i rzeźb, które symbolicznie przedstawiają tę antytezę Ewy i Maryi. W zakończeniu zsyntetyzujemy istotne znaczenia doktrynalne, które średniowieczni Ojcowie, teologowie i hymnografowie ujawniali poprzez swoje różnorodne wypowiedzi argumentacyjne i retoryczne.
Bibliografia
Primary Sources
AHMA 1. Dreves, Guido M. 1886. Analecta Hymnica Medii Aevi, 1. Cantiones Bohemicae. Leiche, Lieder und Rufe des 13., 14. und 15. Jahrhunderts nach Handschriften aus Prag, Jistebnicz, Wittingau, Hohenfurt und Tegernsee. Leipzig, R. Reisland.
AHMA 2. Dreves, Guido M. 1888. Analecta Hymnica Medii Aevi, 2. Hymnarius Moissiacensis. Das Hymnar der Abtei Moissac im 10. Jahrhundert. Nach einer Handschrift der Rossiana. Im Anhange: a. Carmina scholarium Campensium. b. Cantiones Vissegradenses. Leipzig, Fues’s Verlag (R. Reisland).
AHMA 3. Dreves, Guido M. 1888. Analecta Hymnica Medii Aevi, 3. Conradus Gemnicensis. Konrad von Hainburb und seiner Nachahmer und Ulrichs von Wessobrunn, Reimgebete und Leselieder. Leipzig, Fues’s Verlag (R. Reisland).
AHMA 10. Dreves, Guido M. 1891. Analecta Hymnica Medii Aevi, 10. Sequentiae ineditae. Liturgische Prosen des Mittelalters aus Handschriften und Wiegenbrucken. Dritte Folge. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 20. Dreves, Guido M. 1895. Analecta Hymnica Medii Aevi, 20. Cantiones et Muteti. Lieder und Motetten des Mittelalters. Erste Folge: Cantiones natalitiae, Partheniae. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 30. Dreves, Guido M. 1898. Analecta Hymnica Medii Aevi, 30. Pia dictamina. Reimgebete und Leselieder des Mittelalters. Dritte Folge: Studen- und Glossen-Lieder. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 31. Dreves, Guido M. 1898. Analecta Hymnica Medii Aevi, 31. Pia dictamina. Reimgebete und Leselieder des Mittelalters. Vierte Folge. Aus Handschriften und Wiegendrucken. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 33. Dreves, Guido M. 1899. Analecta Hymnica Medii Aevi, 33. Pia dictamina. Reimgebete und Leselieder des Mittelalters. Sechste Folge. Aus Handschriften und Wiegendrucken. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 35. Dreves, Guido M. 1900. Analecta Hymnica Medii Aevi, 35. Psalteria rhythmica. Gereimte Psalterien des Mittelalters. Erste Folge, Leipzig, O.R. Reisland.
AHMA 38. Dreves, Guido M. 1902. Analecta Hymnica Medii Aevi, 38. Psalteria Wessofontana. Ulrich Stöcklins von Rottach siebzehn Reimpsalterien. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 42. Dreves, Guido M. 1903. Analecta Hymnica Medii Aevi, 42. Hymni inediti. Liturgische Hymnen des Mittelalters aus Handschriften und Wiegendrucken. Siebente Folge. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 45a, Dreves, Guido M. 1904. Analecta Hymnica Medii Aevi, 45a. istoriae rhythmicae. Liturgische Reimofficien des Mittelalters. Achte Folge. Aus Handschriften und gedruckten Quellen. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 46, Dreves, Guido M. 1905. Analecta Hymnica Medii Aevi, 46. Pia dictamina. Reimgebete und Leselieder der Mittelalters. Siebente Folge. Aus Handschriften und Wiegendrucken. Leipzig, O. R. Reisland.
AHMA 50. Dreves, Guido M. 1907. Analecta Hymnica Medii Aevi, 50. Hymnographi latini. Lateinische Hymnendichter des Mittelalters. Zweite Folge. Leipzig, O. R. Reisland.
Amadeus Lausannensis. Homilia III. De Incarnatione Christi et Virginis conceptione de Spiritu Sancto. PL 188, 1323.
Ambrosius Mediolanensis, Sermo XLV. De primo Adam et secundo. PL 17, 692.
Andreas Cretensis, Magnus Canon. PG 97, 1330.
Andreas Cretensis, Canon in B. Mariae Nativitatem. PG 97, 1322.
Augustinus Hipponensis, Sermo CCVIII. In festo assumptione B. Mariae, 4. PL 39, 2130–2131.
Augustinus Hipponensis, Sermo CXCIV (a). De Annuntiatione Dominica (II) (b). PL 39, 2104–2105.
Bernardus Claraevallensis, De Beata Virgine Sermo. PL 184, 1020.
Bernardus Claraevallensis, De laude Mariae Virginis. PL 182, 1144.
Bernhardus Morlanensis, Hymnus 323 (1). Mariale. Rhythmus VIII. AHMA 50, 438.
Bonaventure of Bagnoregio (attrib.), Hymnus XII. Psalterium beatae Mariae V. Secunda Quinquagena. AHMA 35, 176.
Bruno Signiensis vel Astensis, Sententiarum Liber Quintus. De laudibus Beatissimae Virginis Mariae. Caput II. De nativitate B. Mariae Virginis. PL 165, 1023.
Conradus Gemnicensis, Hymnus 2. Crinale B. M. V. AHMA 3, 23.
Cyrillus Hierosolymitanus, Catecheses XII. De Christo incarnato, XV. PG 33, 741)
Fulbertus Carnotensis, Sermo IX. De Annuntiatione Dominica. PL 141, 336–337.
Gregorius Thaumaturgus, Homilia I in Annuntiatione Virg. Mariae. PG 10, 1147.
Guido von Basoches, Hymnus 324. Ad b. V. Mariam. Mone, 6.
Guido von Basoches, Hymnus 349. (6.) De Beata Maria V. AHMA 50, 513.
Hymnus 2. De Nativitate B. M. V. AHMA 2, 122.
Hymnus 27. ln purificatione S. Mariae ad vesperas. AHMA 2, 39.
Hymnus 29. Item alius de S. Mariae. AHMA 2, 39.
Hymnus 46. AHMA 1, 85.
Hymnus 49. AHMA 1, 87.
Hymnus 62. De Beata Maria V. AHMA 45a, 50–51.
Hymnus 72. (7.) Hymnus Beatae Mariae. AHMA 50, 87.
Hymnus 78. De Beata Maria V. AHMA 42, 87.
Hymnus 97. De Beata Maria V. AHMA 42, 101.
Hymnus 102. Super Ave Maria. AHMA 30, 209.
Hymnus 121. Super Ave Maria. AHMA 30, 233.
Hymnus 138. De Partu beatae Mariae V. AHMA 31, 139.
Hymnus 143. De Beata Maria V. AHMA 46, 192.
Hymnus 145. De beata Maria V. AHMA 10, 110.
Hymnus 192. AHMA 20, 150.
Hymnus 326. De conceptione s. Mariae virg. In matutinis laudibus. Mone, 11.
Hymnus 420. Purificationis b. Mariae v. Mone, 130.
Hymnus 480. De beata virgine. Oratio. Mone, 196.
Hymnus 537. De b. Maria v. Mone, 327.
Hymnus 581. De s. Maria v. Mone, 394–395.
Josephus Hymnographus, Mariale. PG 105, 1142.
Josephus Hymnographus, Mariale. PG 105, 1150.
Josephus Hymnographus, Mariale. PG 105, 1174.
Mone, Franz Josef. 1854. Hymni Latini Medii Aevi. Tomus Secundus. Hymni ad B.V. Mariam. Friburgi Brisgoviae, Sumptibus Herder, 1854. Cited through the abbreviation Mone.
Petrus Blesensis, Sermo XXXV. In Assumptione B. Mariae. PL 207, 665.
Petrus Damianus, Sermo XLV. PL 144, 743 C.
Stephanus Cantuariensis, Hymnus XI. Psalterium beatae Mariae. Tertia Quadragena. AHMA 35, 162.
Udalricus Wessofontanus, Hymnus I. Carmen pulcherrimum de beata Virgine. I. AHMA 38, 239.
Venantius Fortunatus (530–609) (atrib.), O gloriosa domina: https://carifilii.es/oh-gloriosa-senora.
Bibliography
Alastruey, Gregorio. 1952. Tratado de la Virgen Santísima (Primera versión castellana de la Mariología latina del mismo autor). Madrid: BAC, 3ª ed.
Bastero de Eleizalde, Juan Luis (1995), María, Madre del Redentor. Pamplona: Eunsa.
Bonarrigo, Luigi. 2018. Maria Sposa dello Spirito Santo Nella Teología Contemporanea. Lugano: Eurpress. Siena: Cantagalli.
Burghardt, Walter J. 1964. “María en el pensamiento de los Padres oriontales.” In Carol. 1964: 488–547.
Calero de los Ríos, Antonio María. 2010. María, Signo de Esperanza Cierta. Manual de Mariología. Madrid: Editorial CCS.
Carol, Juniper B., ed. 1964. Mariología. Madrid: BAC.
Casás Otero, Jesús. 2015. Tota Pulchra. María, Esplendor de la Belleza Divina. Salamanca: Secretariado Trinitario.
Cerbelaud, Dominique. 2003. Marie. Un parcours dogmatique. Paris: Cerf.
De Fiores, Stefano. 1992. Maria Madre di Gesù. Sintesi Storico Salvifica (Corso di Teologia Sistematica). Bologna: Edizioni Deboniane.
De Fiores, Stefano. 2008. Maria. Nuovissimo Dizionario. Bologna: Edizioni Deboniane, 3. vols.
De Fiores, Stefano, Ferrari Schieffer, Valeria, and Perrella, Salvatore M., eds. 2009. Mariologia. Cinisello Balsamo: San Paolo.
de La Potterie, Ignace. 1988. Marie dans le Mystère de l’Alliance. Paris: Desclée.
de La Soujeole, Benoît-Dominique. 2007. Initiation à la Théologie Mariale: “Tous les Âges me Diront Bienheureuse”. Paris: Parole et silence.
Fernández, Domiciano. 1999. María en la Historia de la Salvación. Ensayo de una Mariología Narrativa. Madrid: Publicaciones Claretianas.
García Paredes, José C. R. 2015. Mariología. Madrid: BAC.
Graef, Hilda. 1968. María: la mariología y el culto mariano a través de la historia. Barcelona: Herder.
Hauke, Manfred. 2015. Introducción a la mariología. Madrid: BAC.
Merkelbach, Benoît-Henri. 1954. Mariología. Bilbao: Desclée de Brouwer.
Ponce Cuéllar, Miguel. 2001. María, Madre del Redentor y Madre de la Iglesia. Barcelona: Herder.
Pozo, Cándido. 2005. María, nueva Eva. Madrid: BAC.
Reynolds, Brian K. 2019. Gateway to Heaven. Marian Doctrine and Devotion. Image and Typology in the Patristic and Medieval Periods. Volume 1. Doctrine and Devotion. New York: New City Press.
Salvador-González, José María. 2018. “La Anunciación de Fra Angelico en el Museo del Prado. Interpretación de sus significados doctrinales.” In Pablo de Paz Amérigo & Ignacio Sanz Extremeño (eds.), Eulogía. Estudios sobre cristianismo primitivo. Homenaje a Mercedes López Salvá, Madrid: Guillermo Escolar Editor, 2018, 345–367.
Salvador-González, José María. 2021. “The Eve/Mary parallelism/antithesis in the light of Christian theological tradition and its reflection in the iconography of the Annunciation (15th century).” Volynskyi Blahovisnyk 9 (2021), 57–91.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 José María Salvador-Gonzalez
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 37
Liczba cytowań: 0
