Cienie Trójjedynego Boga

Hermeneutyka objawienia starotestamentowego u Lombarda, Akwinaty i ich rozmówców

Abstrakt

Kwestia tego, czy Trójca Święta jest objawiona w Starym Testamencie, stanowi decydującą linię podziału między dogmatyką przednowoczesną a nowożytną krytyką historyczną. Niniejszy artykuł bada to napięcie hermeneutyczne przez pryzmat Piotra Lombarda i Tomasza z Akwinu, argumentując, że przejście od pierwszego do drugiego reprezentuje ruch od kolekcji egzegetycznej do epistemologicznego uściślenia. Studium rozpoczyna się od analizy tezy ciągłości Lombarda, w której anomalie gramatyczne (takie jak liczba mnoga Elohim) oraz teksty prozopologiczne są klasyfikowane jako „wyraźne dokumenty” natury trójjedynej. Śledzi ono systematyzację tego konsensusu u Alberta Wielkiego i Bonawentury, którzy opracowali rygorystyczne tryby semiotyczne, aby wyjaśnić boską insynuację. Kluczowa dla tej argumentacji jest interwencja Akwinaty: utrzymując obiektywną obecność tajemnicy w starożytnych teofaniach, wprowadza on mistagogiczne rozróżnienie oparte na boskiej ekonomii. Argumentuje on, że w Trójcę wierzyli wprost maiores (prorocy), podczas gdy dla minores pozostawała ona zasłoniętym przedmiotem wiary domniemanej. Artykuł mierzy się następnie z wyzwaniem nowożytnej krytyki historycznej, która skłania się ku postulowaniu „hermeneutyki zerwania” opartej na ścisłym monoteizmie Izraela. Wreszcie dokonuje przeglądu różnorodnych współczesnych prób teologicznego powrotu do tego tematu – obejmujących (1) dogmatyczne rozróżnienia Jean-Hervé Nicolasa, po hermeneutyczne obrony (2) Brada Easta, (3) Kevina Zubera oraz (4) Katherine Sonderegger. Poprzez rozróżnienie między personifikacją a personalizacją oraz odzyskanie ontologii tekstu biblijnego jako vestigium Trinitatis, artykuł konkluduje, że średniowieczna intuicja zostaje obroniona: odczytywanie Trójcy w Starym Testamencie nie jest anachronizmem, lecz jest niezbędne dla zachowania teologicznej jedności kanonu chrześcijańskiego.