Aktualność egzegezy patrystycznej we współczesnej egzegezie według Josepha Ratzingera

Abstrakt

Ratzinger jako kardynał, a następnie papież, pozytywnie odnosił się do dziedzictwa Ojców Kościoła i doktryny o czterech sensach Pisma Świętego. Z kolei Ratzinger jako teolog praktycznie nie pisał o czterech sensach Pisma Świętego, choć zachowywał podstawowe przekonania egzegetyczne Ojców Kościoła. Celem autora artykułu było zbadanie teologicznych fundamentów, które tłumaczą zarówno odzyskanie przez Ratzingera teorii czterech sensów, jak i ich relekturę w nowym kontekście naukowo-teologicznym. Pomimo oczywistej ciągłości między wypowiedziami Ratzingera-pasterza a twórczością Ratzingera-teologa rysuje się wyraźna różnica. Bawarski teolog pisząc o aktualności Ojców Kościoła w egzegezie katolickiej zwracają uwagę na ich funkcję w strukturze wiary chrześcijańskiej; wyprowadza ją z relacji między słowem Bożym a odpowiedzią na słowo, która staje się konstytutywna dla trwania Objawienia Bożego. Konieczność skorzystania z metody historyczno-krytycznej wynika między innymi z racjonalnej odpowiedzialności wiary, za którą opowiedzieli się Ojcowie. Metoda historyczno-krytyczna musi jednak stać się metodą teologiczną, i dopiero wtedy będzie mogła docierać do sensu dosłownego. Utrzymaniu patrystycznej syntezy obu testamentów i chrystologicznej lektury przysłużyło się zdaniem Ratzingera odkrycie wielowymiarowości ludzkiej mowy (stąd teolog mówi o wymiarach jednego słowa, a nie o sensach Pisma). Sens duchowy wiąże z sensem dosłownym oraz z otwartością słowa na nowe odczytania w ramach egzegezy kanonicznej. Ratzinger zamiast o „alegorii” pisze o lekturze chrystologiczno-pneumatologicznej, termin ten jego zdaniem lepiej wyraża naturę przejścia spowodowanego przez przyjście Chrystusa i Ducha Świętego.