Wybrane rękopiśmienne plany Kamieńca Podolskiego

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12775/SG.2020.05

Słowa kluczowe

Kamieniec Podolski, XVIII wiek, plany miasta, fortyfikacje

Abstrakt

The article discusses seven manuscripts with plans of Kamianets-Podilskyi, the most important frontier fortress of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The plans in question were made in the second half of the 17th century and in the first half of the 18th century. The anonymous plan of the city and the castle is particularly valuable because it presents the view of the fortress before it was captured by the Ottoman army in 1672. Great importance to the study of changes in the fortress fortifications is held by the plans made by de Jean/Jacques Bonnelevay and Jan de Witte as they were produced by the hands of engineers who were responsible for the reconstruction of the fortifications.

Biogramy autorów

Leszek Opyrchał - Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie

Absolwent astronomii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz budownictwa wodnego i sanitarnego na Politechnice Krakowskiej. Zafascynowany Kamieńcem Podolskim, a zwłaszcza jego nieistniejącym już systemem piętrzenia wody. Chęć odtworzenia jego działania oraz zmian, jakim ulegał na przestrzeni dziejów, pchnęły go do opracowania dawnych planów kamienieckiej twierdzy.

Urszula Opyrchał - Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

Absolwentka porównawczych studiów cywilizacji na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz filozofii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Obecnie doktorantka na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego. W kręgu jej zainteresowań badawczych znajdują się wiedza o różnych kulturach oraz filozofia poznania i filozofia człowieka. Choć jej główną pasją są badania porównawcze w zakresie myśli na temat rozwoju człowieka w różnych tradycjach religijnych, to interesuje się także historią wschodnich ziem I Rzeczypospolitej/

Rusłan Nahnybida - Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Kamieniec”

Absolwent archeologii Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Ohijenki w Kamieńcu Podolskim. Pracownik naukowy Narodowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego „Kamieniec”. Zajmuje się katalogowaniem zabytków budownictwa sakralnego, obronnego oraz cywilnego, a także mediewistyką Podola. Stypendysta niemiecko-ukraińskiej komisji historycznej w 2017 r.

Bibliografia

Aleksandrowicz S., Łuczyński J., Skrycki R., Historia kartografii ziem polskich do końca XVIII wieku, Warszawa 2017.

Bonnelevay J. de, Plan de Choczin nouvelement fortifié par les Turcs sur La frontière de Pologne Material cartográfico, [b.m.w.] 1720 (http://bdh-rd.bne.es/ viewer.vm?id=0000070589, dostęp: 9 marca 2020).

Bonnelevay J. de, Plan de Kaminiec en Podolie, [b.m.w. 1721] (http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000070709, dostęp: 9 marca 2020).

Bonnelevay J. de, Table des environs de Kaminiec, [b.m.w.] 1715 (http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000070712, dostęp: 9 marca 2020).

Bulletin de la société d’études scientifiques de l’aude, t. 41, Carcassonne 1937 (http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6565203j, dostęp: 22 marca 2018).

Camenecum, uulgó Kamieniec, urbs est Episcopalis Regni Poloniae, totius Podoliae caput [...], [Romae 1684] (https://polona.pl/item/kamieniec,MTc1MTY1NzI/0/#info:metadata, dostęp: 21 marca 2018).

Cholewiński Ł., Twierdza Kamieniec Podolski w latach 1788–1793, w: Twierdze osiemnastowiecznej Europy. Studia z nowożytnej sztuki wojennej, t. 2, red. M. Trąbski, Częstochowa 2018.

Cholewiński Ł., Zabezpieczenie Kamieńca Podolskiego w czasie wojny o sukcesję polską, w: Wojna – wojsko – bezpieczeństwo przez stulecia i epoki. Studia i materiały, [t. 1], red. A. Aksamitowski, R. Gałaj-Dempniak, H. Walczak, A. Wojtaszak, Szczecin 2016.

Czubiński J., Tucholska J., Historyczna kartografia Kamieńca Podolskiego, „Czasopismo Techniczne”, 13-A, 2005.

Darcy de, Plan de Kamieniec-Podolski, [b.m.w. ok. 1700] (http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/ btv1b8492779z.r=kamieniec?rk=64378;0, dostęp: 9 marca 2020).

[Dupont F.?], Kamieniec totius chritianitatis quondam non postponendum propugnaculu[m], [S.l. ok. 1684] (https://polona.pl/item/kamieniec-totiuschritianitatis-quondam-non-postponendum-propugnaculum,MzE1ODUxNDk/0/#info:metadata, dostęp: 9 marca 2020).

Ehrensvärd U., Cartographica Poloniae 1750–1930. Katalog źródeł rękopiśmiennych do historii ziem polskich w zbiorach szwedzkich, Warszawa–Sztokholm 2008.

Kamieniec Podolski. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 1, red. F. Kiryk, Kraków 2000.

Kamieniec Podolski. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 2, red. F. Kiryk, Kraków 2005.

Klemp E., Kartographische Bestandsverzeichnisse Herausgegeben von Egon Klemp, Bd. 3: Pläne und Grundrisse von Städten sozialistischer Länder Europas (1574–1850), Bearb. W. Klaus, Berlin 1972.

Kołodziejczyk D., O Turkach w Kamieńcu raz jeszcze – refleksje z kwerendy w Bolonii, „Barok, Historia – Literatura – Sztuka”, 1, 2001.

Król-Mazur R., Miasto trzech nacji. Studia z dziejów Kamieńca Podolskiego w XVIII wieku, Kraków 2008.

Machynia M., Srzednicki C., Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, 1777–1794. Spisy, t. 1, cz. 2: Artyleria i wojska inżynieryjne, Kraków 1999.

Machynia M., Srzednicki C., Oficerowie wojska Koronnego 1777–1794. Spisy, cz. 2: Artyleria i wojska inżynierskie, Kraków 1999.

Mémoires de la Société des arts et des sciences de Carcassonne. Deuxieme serie, t. 6, Carcassonne 1907 (http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k486595x, dostęp: 22 marca 2018).

Nowak T., Fortyfikacje i artyleria Kamieńca Podolskiego w XVIII w., „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 19, 1973.

Nowak Z., Tomczak A., Rękopiśmienne plany miast dawnej Rzeczypospolitej w zbiorach Biblioteki Królewskiej w Kopenhadze, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 16 (2–3), 1971.

Opyrchał L., Drukowane plany i grafiki oraz medale z wizerunkiem twierdzy Kamieniec Podolski, Kraków 2016.

Opyrchał L., Kamieniec Podolski na osiemnastowiecznej mapie granic Imperium Osmańskiego, „Z Dziejów Kartografii”, 22, 2018.

Opyrchał L., Osiemnastowieczne plany Kamieńca Podolskiego z diariusza podróżnika Carstena Niebuhra (1773–1815), „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 60 (3), 2015.

Opyrchał L., Plany Kamieńca Podolskiego do 1812 roku, „Z Dziejów Kartografii”, 22, 2018.

Opyrchał L., Plany Kamieńca Podolskiego w bibliotekach i archiwach świata, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 61 (2), 2016.

Opyrchał L., Rękopiśmienne plany i ryciny twierdzy Kamieniec Podolski, Warszawa 2019.

Opyrchał L., Rękopiśmienne plany Kamieńca Podolskiego w zbiorach Austriackiej Biblioteki Narodowej w Wiedniu, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, 4, 2015.

Opyrchał L., Bąk A., Drezdeńskie plany Kamieńca Podolskiego, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1, 2016.

Plan de Kamieniec-Podolski tiré par le Sieur de Darcy, „Bibliothèque nationale de France” (https://gallica. bnf.fr/ark:/12148/btv1b8492779z, dostęp: 8 października 2020).

Popiołek B., Życie w twierdzy kamienieckiej w czasach Augusta II na podstawie listów komendanta Rappego, w: Kamieniec Podolski. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 1, red. F. Kiryk, Kraków 2000.

Renard B., Plan de la Ville et Chateau de Kaminiec le 25.8bre 1713, „Royal Collection Trust” (https:// www.rct.uk/collection/910300, dostęp: 7 października 2020).

„Riksarkivet” (https://sok.riksarkivet.se/nad, dostęp: 21 marca 2018).

Tomaszewicz C., Kamieniec Podolski, [b.m.w.] 1672– 1679 (https://polona.pl/item/kamieniec-podolski-,NDA0NjIy/0/#info:metadata, dostęp: 9 marca 2020).

Twierdze osiemnastowiecznej Europy. Studia z nowożytnej sztuki wojennej, t. 2, red. M. Trąbski, Częstochowa 2018.

Vestung Kaminiec Podolski mit ihrer Situation, „Det KGL. Bibliotek” (http://www5.kb.dk/maps/ kortsa/2012/jul/kortatlas/object78429/da/, dostęp: 6 października 2018).

Wagner M., Kampania żwaniecka 1684 r., Warszawa 2013.

Witte J. de, Planta Kamienca Podolskiego, [b.m.w.] 1734–1735 (https://polona.pl/item/plantakamienca-podolskiego,MTc1MTY2MDg/0/#info:metadata, dostęp: 9 marca 2020).

Wojna – wojsko – bezpieczeństwo przez stulecia i epoki. Studia i materiały, [t. 1], red. A. Aksamitowski, R. Gałaj-Dempniak, H. Walczak, A. Wojtaszak, Szczecin 2016.

Zgórniak M., Nieznany plan Kamieńca Podolskiego z 1713 r., „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 34, 1991.

Історична топографія і соціотопографія України: зб. наук. пр. до 80-річчя від дня народження Ярослава Романовича Дашкевича, Львів 2006.

Матвіїшин Я., Кам’янець-Подільський і Хотин на рукописних планах XVII–XVIII ст., w: Історична топографія і соціотопографія України: зб. наук. пр. до 80-річчя від дня народження Ярослава Романовича Дашкевича, Львів 2006.

Нагнибіда P., Нові фортифікаційні об’єкти культурної спадщини, виявлені на території НІАЗ „Кам’янець”, „Наукові праці Кам’янець-Подільського національного університету іме- ні Івана Огієнка. Історичні науки”, 7, 2014 (УДК [94:712.23](477.43):623.1/.3).

Нагнибіда P., Обронні укріплення Подільського воєводства у часи польсько-турецької війни 1672–1699 років, „Праці Центру пам’яткознавства”, 27, 2015 (УДК [930.2+069](477)(06)).

Петров М., Історична топографія Кам’янця-Подільського кінця XVII–XVIII ст. (Історіографія. Джерела), Кам’янець-Подільський 2002.

Пламеницька О., Castrum Camenecensis. Фотеця Кам’янець, Кам’янець-Подільський 2012.

Пламеницька О., Комплекс фортифікаційних споруд по вул. Замковій, 3, 4 та вул. Францисканській, 10 у м. Кам’янці-Подільському. Історико-архітектурна довідка, Київ 2011, rkps, Archiwum Centrum Naukowo-Projektowego i Informacyjno-Konsultacyjnego „Donżon”.

Сіцінський Ю., Нариси з історичної топографії міста Кам’янця-Подільського та його околиць, Кам’янець на Поділлю 1994.

Studia Geohistorica

Pobrania

Opublikowane

2020-11-15

Jak cytować

1.
OPYRCHAŁ, Leszek, OPYRCHAŁ, Urszula & NAHNYBIDA, Rusłan. Wybrane rękopiśmienne plany Kamieńca Podolskiego. Studia Geohistorica [online]. 15 listopad 2020, nr 8, s. 78–95. [udostępniono 27.6.2026]. DOI 10.12775/SG.2020.05.

Numer

Nr 8 (2020)

Dział

Artykuły

Statystyki

Liczba wyświetleń i pobrań: 1347
Liczba cytowań: 0