https://apcz.umk.pl/AZMDDP/issue/feed Studia Geohistorica 2022-01-16T18:56:03+01:00 Tomasz Panecki studia.geohistorica@ihpan.edu.pl Open Journal Systems <p align="justify">Powołanie czasopisma „Studia Geohistorica” jest odpowiedzią na zgłaszaną wielokrotnie w polskich środowiskach naukowych potrzebę specjalistycznego periodyku prezentującego badania z pogranicza geografii i historii. Bardzo długa tradycja naukowa związana z geografią historyczną oraz historią geografii i kartografii ulega w ostatnim czasie wyjątkowo szybkim przemianom związanym z rozwojem takich subdyscyplin, jak geografia człowieka, geografia kultury czy też geografia humanistyczna, które odwołują się zarówno do metod historycznych, jak i geograficznych.</p><p align="justify">Rocznik „Studia Geohistorica” jest skierowany zarówno do przedstawicieli nauk humanistycznych i społecznych, jak też dyscyplin geograficznych, którzy prowadzą swoje badania w paradygmacie przestrzennego ujęcia przeszłości. Nie chodzi więc o zawężanie lub dookreślanie pól badawczych i stosowanych metod, ale stworzenie platformy do wymiany doświadczeń i wyników badań, a także przedstawiania zróżnicowanych lub uzupełniających się w zakresie przedmiotu i warsztatu ujęć badawczych. W propozycji tej geografia historyczna przestaje być dyscypliną, subdyscypliną, nauką pomocniczą historii lub geografii. Staje się natomiast metodą, a nawet więcej, paradygmatem badawczym odpowiadającym „powrotowi do przestrzeni” we współczesnych naukach społecznych oraz humanistycznych.</p><p align="justify">Oprócz tekstów z zakresu geografii historycznej, kartografii historycznej, historii kartografii, historii geografii i horyzontu geograficznego, czasopismo przedstawiać będzie prace dotyczące geografii człowieka, w których metody genetyczne są podstawą badań. Niemniej ważne miejsce zajmie w nim dyskusja metodologiczna o badaniach dotychczasowych i ich nowych propozycjach oraz problematyka związana z zastosowaniem systemów informacji przestrzennej i czasowo-przestrzennych baz danych (Historical GIS). W czasopiśmie będą prezentowane polskie osiągnięcia w tej dziedzinie oraz wyniki europejskich i światowych projektów związanych ze „spatial humanities”.</p><p>Bogumił Szady, Beata Konopska, Radosław Skrycki<br />(ze wstępu do pierwszego numeru, 2013)</p> https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37175 Aplikacja INDXR jako narzędzie udostępniania treści Metryki Koronnej – przykład księgi MK 126 z czasów Stefana Batorego 2022-01-15T09:25:40+01:00 Patrycja Szwedo-Kiełczewska patrycja.szwedo@student.uw.edu.pl <p>Artykuł omawia nowe możliwości udostępniania zawartości ksiąg Metryki Koronnej przy wykorzystaniu aplikacji INDXR. Narzędzie to zostało z powodzeniem implementowane w projektach wykorzystujących różnego typu źródła o charakterze masowym. Pozwala ono w prosty sposób połączyć formę opisową i charakterystykę treści źródła z jego skanami. Odpowiada potrzebom i wymaganiom związanym z udostępnianiem zawartości Metryki Koronnej, którą przybliżały dotąd serie <em>Matricularum Regni Poloniae Summaria </em>czy <em>Sumariusz Metryki Koronnej. Seria nowa. </em>Tekst zawiera pewne propozycje dotyczące struktury informacji źródłowych, bazujące na doświadczeniach związanych z wykorzystaniem aplikacji INDXR w opracowaniu księgi MK 126 z czasów panowania Stefana Batorego.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37176 Schematy zakwaterowania Korpusu Kadetów. Opracowanie i cyfrowa edycja 2022-01-15T09:26:32+01:00 Joanna Ziółkowska-Krzywda ziolkowska.krzywda@gmail.com <p>W artykule omówiono zagadnienia dotyczące przestrzeni tzw. koszar kazimierzowskich należących do Szkoły Rycerskiej. Jego celem jest opracowanie cyfrowej edycji <em>Schematów zakwaterowania Korpusu Kadetów </em>(Muzeum Wojska Polskiego, sygn. 7634/c–7636/c). Źródła dają nowe perspektywy w zrozumieniu funkcjonowania i życia codziennego tej instytucji. W edycji wykorzystano narzędzia typowe dla źródeł pisanych (transliteracja, modernizacja, budowa aparatu krytycznego) i za pomocą wektoryzacji uzupełniono aplikację internetową.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37173 Wokół dyskusji o dokumencie z 1358 roku 2022-01-15T09:23:49+01:00 Przemysław Sianko atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Wokół dyskusji o dokumencie z 1358 roku</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37174 Odpowiedź Henryka Rutkowskiego 2022-01-15T09:24:46+01:00 Henryk Rutkowski atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Odpowiedź Henryka Rutkowskiego</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37185 XXXIII Ogólnopolska Konferencja Historyków Kartografii, Supraśl, 16–18 września 2020 roku 2022-01-15T09:33:39+01:00 Jerzy Ostrowski atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>XXXIII Ogólnopolska Konferencja Historyków Kartografii, Supraśl, 16–18 września 2020 roku</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37186 Historyczna Ontologia Przestrzeni Miejskiej. Komunikat o przebiegu i realizacji projektu 2022-01-15T09:34:23+01:00 Wiesława Duży atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Historyczna Ontologia Przestrzeni Miejskiej. Komunikat o przebiegu i realizacji projektu</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37187 European Social Science History Conference (2020) – online (Lejda, Niderlandy), 24–27 marca 2021 r. 2022-01-15T09:35:04+01:00 Michał Gochna atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>European Social Science History Conference (2020) – online (Lejda, Niderlandy), 24–27 marca 2021 r.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37172 Toponomastyka w warsztacie badawczym geografii historycznej 2022-01-15T09:22:37+01:00 Elżbieta Kowalczyk-Heyman ekowalczyk@uw.edu.pl <p>Artykuł, pierwotnie planowany jako rozdział w podręczniku z geografii historycznej, przeznaczony jest głównie dla historyków i archeologów zajmujących się osadnictwem. Autorka przypomina dzieje badań toponomastycznych w Polsce oraz istniejące klasyfikacje nazw miejscowych, wodnych i terenowych. Zwraca uwagę na pułapki nazewnicze, które czyhają na badaczy, przywołując jednocześnie przykłady poprawnych, ale i z gruntu błędnych interpretacji nazw, np. w badaniach nad obronnością ziem polskich, zasięgiem osadnictwa plemiennego czy odtwarzaniem sieci drogowej.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37164 Od historycznej do etnicznej Polski. Od wizji Oskara Żebrowskiego do projektu Czesława Jankowskiego 2022-01-15T09:12:00+01:00 Piotr Eberhardt atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>W artykule przedstawiono i porównano ze sobą dwa projekty granic politycznych potencjalnego państwa polskiego. Pierwszy z nich to wizja autorstwa Oskara Żebrowskiego powstała w Paryżu w 1847 r., drugi zaś zaprojektował Czesław Jankowski w 1914 r. Oba przedstawiały oryginalne koncepcje hipotetycznych przyszłych granic Polski, zostały zilustrowane mapami, opisane i zinterpretowane. Wizja Żebrowskiego nawiązywała do zaszłości historycznych, Jankowskiego zaś oparta była o kryteria etniczne, wyznaczył on przyszłe granice Polski, biorąc pod uwagę migracje, umiejscowienie ludności i zasięg języka polskiego. Oba projekty różniły się znacznie położeniem i kształtem granic, co wynikało z odmiennego podejścia autorów. Analiza obu map i porównanie z rzeczywistymi powojennymi granicami Polski umożliwia weryfikację dokładności i realizmu każdej z koncepcji.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37165 Burmistrz Słupska Fryderyk Pałubicki i jego wkład w sporządzenie przeróbki atlasowej wersji mapy Pomorza Eilharda Lubinusa 2022-01-15T09:13:35+01:00 Roch Pałubicki rp@upto.pl <p>Celem artykułu jest omówienie okoliczności i czasu powstania znanej siedemnastowiecznej przeróbki mapy Księstwa Pomorskiego, a także jej źródeł kartograficznych i roli, jaką odegrała w kartografii pomorskiej. Do tej pory osoba wskazana na mapie jako <em>Frid. Palbitzke </em>nie była zidentyfikowana. Artykuł omawia jej tożsamość, wkład w opracowanie przeróbki mapy oraz cel jej sporządzenia.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37166 Rola mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych w kształtowaniu dziedzictwa kulturowego na obszarze wschodniego pogranicza województwa podkarpackiego 2022-01-15T09:14:27+01:00 Małgorzata Skulimowska mskulimowska@ur.edu.pl <p>Celem artykułu jest przedstawienie roli mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych w kształtowaniu dziedzictwa kulturowego oraz obecnego znaczenia ich spuścizny dla turystyki kulturowej. Na początku artykułu przedstawione zostały historyczne i geograficzne uwarunkowania osadnictwa poszczególnych grup narodowościowych i etnicznych na badanym obszarze. Następnie zarysowano problematykę zmian w jego strukturze ludnościowej po drugiej wojnie światowej oraz wpływ tych zmian i polityki państwa na stan zachowania wielokulturowego dziedzictwa. Ostatnią część artykułu poświęcono roli, jaką pełnią obecnie obiekty świadczące o różnorodnym dziedzictwie kulturowym, ze szczególnym uwzględnieniem szlaków kulturowych. Zasadnicza część tekstu oparta została na badaniach terenowych, które autorka prowadzi w tym regionie od kilku lat.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37167 Miniaturowy globus Johannesa Deura z kolekcji Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego 2022-01-15T09:15:08+01:00 Małgorzata Taborska malgorzata.taborska@uj.edu.pl <p>Globus autorstwa Johannesa Deura (1667–1734) z Amsterdamu, znajdujący się w kolekcji Muzeum UJ jest egzemplarzem unikatowym. Na świecie zachowały się tylko trzy takie dzieła. Powstał na przełomie wieków XVII i XVIII w Amsterdamie. Jest przykładem globusa kieszonkowego, zaliczanego do miniaturowych. Analizowano stan zachowania obiektu, jego konstrukcję, mapę nieba i mapę Ziemi. Pozwoliło to na zadatowanie obiektu na lata 1699–1707.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37168 Przegląd metod wizualizacji wiarygodności dawnych map pod względem dokładności geometrycznej na przykładzie mapy Śląska Cieszyńskiego 2022-01-15T09:16:12+01:00 Maria Kuźma m4ria.kuzma@gmail.com <p>W artykule dokonano przeglądu sposobów wizualizacji wyników oceny wiarygodności dawnych map pod kątem możliwości ich zautomatyzowania. Badanie wykonano na przykładzie mapy <em>Le Duche de Cieszyn (Teschen) Silesie</em>, z zasobu pozostałego po konferencji pokojowej kończącej pierwszą wojnę światową. Oceniono formy prezentacji wyników, oferowane przez twórców aplikacji MapAnalyst, QGIS oraz ArcMap i ArcScene z pakietu ArcGIS. Otrzymane obrazy oceniono pod kątem możliwości interpretacyjnych, tj. wyobrażenia sobie na ich podstawie stopnia deformacji powierzchni i odległości na mapie przez odbiorców niekorzystających na co dzień z kartograficznych metod prezentacji. Wskazano siatkę zniekształceń i wizualizację 3D sumy błędów odległości jako najbardziej użyteczne.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37169 Księstwo Mazowieckie u progu inkorporacji. Charakterystyka obszaru około 1526 r. (część południowa) 2022-01-15T09:16:52+01:00 Marta Piber-Zbieranowska mpiber@ihpan.edu.pl <p>Artykuł jest pierwszą z dwóch części przeglądu dziesięciu ziem Księstwa Mazowieckiego i tworzących je powiatów w przededniu włączenia ich do Królestwa Polskiego we wrześniu 1526 r. Przedstawiono w nim cztery południowe ziemie: czerską i warszawską, stanowiące trzon polityczny władztwa ostatnich Piastów, oraz wyodrębnione z nich w ciągu XV w. – liwską i nurską. W sumie obszar ten obejmował dziesięć powiatów. Wszystkie ziemie księstwa mazowieckiego scharakteryzowano według jednolitego schematu, w obowiązującym ówcześnie układzie starszeństwa. Poszczególne ziemie zaprezentowano pod kątem podziałów administracyjnych (państwowych i kościelnych), procesów osadniczych i stanu sieci miejskiej, typów i rozmieszczenia własności ziemskiej oraz pozycji danej ziemi w strukturach politycznych księstwa, wyrażającej się m.in. funkcjonowaniem pełnej bądź niepełnej hierarchii urzędów oraz udziale szlachty danej ziemi w sprawowaniu władzy. Starano się pokazać zróżnicowanie stopnia zagospodarowania ziem mazowieckich i wskazać jego genezę.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37170 O powiatach i folwarkach. Kulturowe i lingwistyczne uwarunkowania przekładu wybranych terminów historycznych na język angielski 2022-01-15T09:20:15+01:00 Paulina Wacławik Paulina.h.waclawik@gmail.com <p>Celem artykułu jest prezentacja i analiza licznych problemów, jakie pociąga za sobą przekład tekstów dotyczących historii i geografii danego regionu. Tekst zilustrowany jest przykładami powiązanymi z podziałami struktury administracyjnej i społecznej w Polsce, do których należą: województwo, powiat, wójt, miasto, folwark, zagrodnik i komornik. Analiza ma charakter dwutorowy i obejmuje metodologiczne aspekty procesu tłumaczenia oraz status ontologiczny słów i przedmiotów, do których słowa te się odnoszą. Analizowane są trzy główne zagadnienia:</p> <p>1) rozbieżność i nakładanie się kategorii związanych z lokalnymi systemami administracyjnymi,</p> <p>2) zróżnicowanie słów w zależności od lokalizacji oraz 3) ich ewolucja w czasie. Na koniec zaproponowano i omówiono jednolity sposób prezentacji wszystkich cech i zastrzeżeń, jakie należałoby uwzględnić przy wyborze najwłaściwszego odpowiednika. Przedstawiono to w formie tabeli, która uwzględnia wszystkie argumenty wymienione w tekście.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37171 The cartographic perspective of the sports geography. Football players in the pre- and post-war Polish football league 2022-01-15T09:21:30+01:00 Kamil Nieścioruk kamil.niescioruk@up.lublin.pl <p>Football, like any sport and most phenomena, has its spatial dimension. And due to its popularity, it also reflects social and demographic changes. The paper presents qualitative and quantitative characteristics of selected football clubs, with a focus on the spatial-demographic features of players. Three pre-war seasons and one of the first post-war seasons have been analysed. The result is the proposition of a methodological approach to visualise multi-attribute sports data and an insight into the influence of migration, geopolitics, border changes and history on Polish football.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37178 Marek Wrede: Itinerarium Zygmunta III 1587–1632, Semper, Warszawa 2019, ss. 388 2022-01-15T09:27:54+01:00 Magdalena Jakubowska atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Marek Wrede: Itinerarium Zygmunta III 1587–1632, Semper, Warszawa 2019, ss. 388</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37179 Dagmara Adamska: Wieś – miasteczko – miasto. Średniowieczne osadnictwo w dorzeczu górnej i środkowej Oławy, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2019, ss. 566 2022-01-15T09:28:49+01:00 Krzysztof Fokt atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Dagmara Adamska: Wieś – miasteczko – miasto. Średniowieczne osadnictwo w dorzeczu górnej i środkowej Oławy, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2019, ss. 566</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37180 Bart Holtermann: The Fish Lands. German trade with Iceland, Shetland and the Faroe Islands in the late 15th and 16th Century, De Gruyter, Oldenburg 2020, 512 pp. 2022-01-15T09:29:32+01:00 Tapio Salminen atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Bart Holtermann: The Fish Lands. German trade with Iceland, Shetland and the Faroe Islands in the late 15th and 16th Century, De Gruyter, Oldenburg 2020, 512 pp.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37181 Social and Cultural Relations in the Grand Duchy of Lithuania. Microhistories, ed. by Richard Butterwick, Wioletta Pawlikowska, Routledge Research in Early Modern History, Routledge, New York–Abingdon, 2019, xii + 257 pp., 5 tables 2022-01-15T09:30:34+01:00 Robert Frost atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Social and Cultural Relations in the Grand Duchy of Lithuania. Microhistories, ed. by Richard Butterwick, Wioletta Pawlikowska, Routledge Research in Early Modern History, Routledge, New York–Abingdon, 2019, xii + 257 pp., 5 tables</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37182 Franciszek Faluszczak: Podstawy geografii i kartografii historycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2019, ss. 210 2022-01-15T09:31:26+01:00 Katarzyna Słomska-Przech atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Franciszek Faluszczak: Podstawy geografii i kartografii historycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2019, ss. 210</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37183 Forest Cover Changes and Landscape Sustainability – A Retrospective Study in Cultural Borderland, ed. by Jan Marek Matuszkiewicz, Institute of Geography and Spatial Organisation, Polish Academy of Sciences, Warsaw 2020, 397 pp. 2022-01-15T09:32:12+01:00 Péter Szabó atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Forest Cover Changes and Landscape Sustainability – A Retrospective Study in Cultural Borderland, ed. by Jan Marek Matuszkiewicz, Institute of Geography and Spatial Organisation, Polish Academy of Sciences, Warsaw 2020, 397 pp.</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/AZMDDP/article/view/37184 Atlas Wyszehradzki – Visegrad Atlas, red. Przemysław Śleszyński, Konrad Czapiewski, Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka, Polskie Towarzystwo Geograficzne, Warszawa 2021, ss. 303 2022-01-15T09:33:02+01:00 Kamil Nieścioruk atlasfontium@ihpan.edu.pl <p>Atlas Wyszehradzki – Visegrad Atlas, red. Przemysław Śleszyński, Konrad Czapiewski, Instytut Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka, Polskie Towarzystwo Geograficzne, Warszawa 2021, ss. 303</p> 2022-01-15T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022