Opracowanie cyfrowej edycji Karty dawnej Polski (1859)

Tomasz Panecki; Wiesława Duży; Michał Gochna; Anna Barcz; Aniela Wrzesińska

doi:10.12775/SG.2025.10

Autor(i)

Tomasz Panecki Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN https://orcid.org/0000-0003-3483-2035
Wiesława Duży Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN https://orcid.org/0000-0002-0489-3171
Michał Gochna Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN https://orcid.org/0000-0001-7765-2240
Anna Barcz Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN https://orcid.org/0000-0002-8687-5259
Aniela Wrzesińska Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN https://orcid.org/0009-0007-2649-5135

DOI:

https://doi.org/10.12775/SG.2025.10

Ključne riječi

Karta dawnej Polski, Wielka Emigracja, Wojciech Chrzanowski, Adam Jerzy Czartoryski, Władysław Zamoyski, historia kartografii, cyfrowa edycja źródłowa

Sažetak

Artykuł przedstawia etapy i rezultaty opracowywania cyfrowej edycji Karty dawnej Polski, którą wydano w Paryżu w 1859 r. W tekście przedstawiono zarys dziejów mapy, omówiono jej podstawy matematyczne, źródła informacji i zakres treści. W artykule znalazł się opis metodyki opracowania cyfrowej edycji: omówiono podstawę edycji, proces kalibracji i mozaikowania mapy, strukturę przestrzennej bazy danych zebranych z mapy oraz zasady indeksacji mapy, odczytu nazw i identyfikacji wybranych miejscowości. Omówiono też sposób udostępnienia edycji cyfrowej oraz podjęto próbę oceny wiarygodności mapy.

Author Biographies

Tomasz Panecki, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Autorami tego artykułu są pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego, którym kieruje dr Tomasz Panecki. Dr Panecki zajmuje się naukowo edycjami materiałów kartograficznych. Dr Wiesława Duży zajmuje się modelowaniem historycznych danych przestrzennych w odniesieniu do podziałów i granic administracyjnych i politycznych. Dr hab. Anna Barcz zajmuje się ekokrytyką, historią i pamięcią środowiskową oraz historiografią powodzi. Mgr Michał Gochna zajmuje się organizacją sejmików ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej oraz opracowywaniem przestrzennych danych historycznych i popularyzacją wyników badań naukowych. Inż. Aniela Wrzesińska jest specjalistką GIS i programistką zajmującą się przestrzennymi bazami danych i opracowywaniem geoportali historycznych.

Wiesława Duży , Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Autorami tego artykułu są pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego, którym kieruje dr Tomasz Panecki. Dr Panecki zajmuje się naukowo edycjami materiałów kartograficznych. Dr Wiesława Duży zajmuje się modelowaniem historycznych danych przestrzennych w odniesieniu do podziałów i granic administracyjnych i politycznych. Dr hab. Anna Barcz zajmuje się ekokrytyką, historią i pamięcią środowiskową oraz historiografią powodzi. Mgr Michał Gochna zajmuje się organizacją sejmików ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej oraz opracowywaniem przestrzennych danych historycznych i popularyzacją wyników badań naukowych. Inż. Aniela Wrzesińska jest specjalistką GIS i programistką zajmującą się przestrzennymi bazami danych i opracowywaniem geoportali historycznych.

Michał Gochna , Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Autorami tego artykułu są pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego, którym kieruje dr Tomasz Panecki. Dr Panecki zajmuje się naukowo edycjami materiałów kartograficznych. Dr Wiesława Duży zajmuje się modelowaniem historycznych danych przestrzennych w odniesieniu do podziałów i granic administracyjnych i politycznych. Dr hab. Anna Barcz zajmuje się ekokrytyką, historią i pamięcią środowiskową oraz historiografią powodzi. Mgr Michał Gochna zajmuje się organizacją sejmików ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej oraz opracowywaniem przestrzennych danych historycznych i popularyzacją wyników badań naukowych. Inż. Aniela Wrzesińska jest specjalistką GIS i programistką zajmującą się przestrzennymi bazami danych i opracowywaniem geoportali historycznych.

Anna Barcz , Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Autorami tego artykułu są pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego, którym kieruje dr Tomasz Panecki. Dr Panecki zajmuje się naukowo edycjami materiałów kartograficznych. Dr Wiesława Duży zajmuje się modelowaniem historycznych danych przestrzennych w odniesieniu do podziałów i granic administracyjnych i politycznych. Dr hab. Anna Barcz zajmuje się ekokrytyką, historią i pamięcią środowiskową oraz historiografią powodzi. Mgr Michał Gochna zajmuje się organizacją sejmików ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej oraz opracowywaniem przestrzennych danych historycznych i popularyzacją wyników badań naukowych. Inż. Aniela Wrzesińska jest specjalistką GIS i programistką zajmującą się przestrzennymi bazami danych i opracowywaniem geoportali historycznych.

Aniela Wrzesińska , Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Autorami tego artykułu są pracownicy Zakładu Atlasu Historycznego, którym kieruje dr Tomasz Panecki. Dr Panecki zajmuje się naukowo edycjami materiałów kartograficznych. Dr Wiesława Duży zajmuje się modelowaniem historycznych danych przestrzennych w odniesieniu do podziałów i granic administracyjnych i politycznych. Dr hab. Anna Barcz zajmuje się ekokrytyką, historią i pamięcią środowiskową oraz historiografią powodzi. Mgr Michał Gochna zajmuje się organizacją sejmików ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej oraz opracowywaniem przestrzennych danych historycznych i popularyzacją wyników badań naukowych. Inż. Aniela Wrzesińska jest specjalistką GIS i programistką zajmującą się przestrzennymi bazami danych i opracowywaniem geoportali historycznych.

References

Beaujardiere J. de la, OpenGIS® Web Map Server Implementation Specification, Open Geospatial Consortium Inc. 2006, 06-042_OpenGIS_Web_Map_Service_WMS_Implementation_Specification.pdf [dostęp: 25 marca 2025].

Bukowski W., Janeczek A., Mapa józefińska Galicji (1779–1783) w przededniu edycji. Przedmiot i założenia programu wydawniczego, „Studia Geohistorica”, 1, 2013, s. 91–112.

Coene de K. i in., Ferraris, the legend, „The Cartographic Journal”, 49 (1), 2012, s. 30–42.

Czaja R., Historical Atlas of Polish Towns – Between Source Edition and the Cartographic Presentation of Research on the History of Towns, „Studia Geohistorica”, 6, 2018, s. 80–89.

Edney M.H., The Copy. Printing Processes and the Reproduction of Early Maps, 1830–1945, „Portolan”, 113, 2022, s. 48–63.

Eide Ø., Ontologies, Data Modeling, and TEI, „Journal of the Text Encoding Initiative”, 8, 2014, https://doi.org/10.4000/jtei.1191 [dostęp: 24 maja 2025].

Ferraro G., Sichani A.-M., Design as Part of the Plan. Introducing Agile Methodology in Digital Editing Projects, w: Digital Scholarly Editions as Interfaces, red. R. Bleier i in., Nordenstedt 2018 (Schriften des Instituts für Dokumentologie und Editorik, t. 12), s. 83–105.

Gregory I., Ell P., Historical GIS. Technologies, Methodologies, and Scholarship, Cambridge 2007.

Gundermann C., Wright A., Public History as Graphic History, „International Public History”, 7 (2), 2024, s. 67–68.

Kozłowski E., Polska szkoła wojenna w Paryżu 1846-1848 (Przyczynek do dziejów szkolnictwa wojskowego), „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 5, 1960, s. 82–95.

Król D., Najważniejsze dzieło kartograficzne Wielkiej Emigracji. Zarys historii tzw. Mapy Chrzanowskiego, w: Variae studia historica, t. 1, red. K. Wójcik, D. Król, Łódź 2024, s. 59–74.

Kuna J., Panecki T., Zawadzki M., Methodology of Mosaicking and Georeferencing for Multi-Sheet Early Maps with Irregular Cuts Using the Example of the Topographic Chart of the Kingdom of Poland, „ISPRS International Journal of Geo-Information”, 13 (7), 2024, https://www.mdpi.com/2220-9964/13/7/249 [ dostęp: 25 marca 2025].

Metodologia tworzenia czasowo-przestrzennych baz danych dla rozwoju osadnictwa oraz podziałów terytorialnych, red. B. Szady, 2019, https://zenodo.org/records/3751266 [dostęp: 25 marca 2025].

Od „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” do map topograficznych Wojskowego Instytutu Geograficznego, red. T. Epsztein, Warszawa 2021.

Olszewicz B., Polska kartografia wojskowa (zarys historyczny), Warszawa 1921.

Ontohgis, https://wikihum.lab.dariah.pl/wiki/Ontohgis [dostęp: 25 marca 2025].

Panecki T., Digital Methods in Cartographic Source Editing, „Digital Scholarship in the Humanities”, 36 (3), 2021, s. 682–697.

Panecki T., Duży W., A Paradoxical Map. Edward Raczyński’s 1807–1812 Map of Greater Poland, „Imago Mundi”, 74, 2022, 2, s. 217–240.

Panecki T., Duży W., Mapa dla narodu. Rola, treść i znaczenie „Karty Dawnej Polski” (1859), „Studia Źródłoznawcze. Commentationes”, 64, 2025, s. 73–108.

Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych, Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie państwowego rejestru nazw geograficznych, „Dziennik Ustaw”, 2012, poz. 309.

Pezda J., Emigracyjne gry dyplomatyczne, w: Polacy i świat, kultura i zmiana. Studia historyczne i antropologiczne ofiarowane Profesor Halinie Florkowskiej-Francičić, wybór J. Lencznarowicz, J. Pezda, A.A. Zięba, Kraków 2016, s. 65–74.

Pezda J., Historia Biblioteki Polskiej w Paryżu w latach 1838–1893, Kraków 2013.

Rederowa D., Polski emigracyjny ośrodek naukowy we Francji w latach 1831–1872, Wrocław–Warszawa–Kraków 1972.

Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie bazy danych obiektów topograficznych oraz bazy danych obiektów ogólnogeograficznych, a także standardowych opracowań kartograficznych, „Dziennik Ustaw”, 2021, poz. 1412.

Rutkowski H., Znaczenie wybranych map z XIX wieku dla badań dawnej Polski, w: Kartografia Królestwa Polskiego 1815–1915, red. J. Ostrowski, L. Szaniawska, Warszawa 2000, s. 216–226 (Z dziejów kartografii, t. 10).

Sirko M., Zarys historii kartografii, Lublin 1999.

Siwicka D., Mapy romantyków, Warszawa 2018.

Skelton R.A., Maps. A Historical Survey of their Study and Collecting, Chicago 1972.

Skrycki R., O powstaniu tak zwanej Mapy Chrzanowskiego w świetle listu Generała z 28 września 1844 roku, „Polski Przegląd Kartograficzny”, 35 (4), 2003, s. 280–281.

Słomska-Przech K., Lilley K., Cartography and the City. Exploring Urban Ontologies through Historic Town-Maps, w: Modelling the City. Formal Ontology and Spatial Humanities, red. W. Duży, London 2024, s. 153–181.

Sprawozdanie Towarzystwa Literacko-Historycznego w Paryżu, t. 3: Sprawozdanie Towarzystwa Literacko-Historycznego Polskiego w Paryżu z lat 1856 i 1857, [b.m.d.w.].

Szczęsnowicz K.J., Działalność gen. Wojciecha Chrzanowskiego na polu kartografii, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 31, 1988, s. 109–126.

Wendt J.A., Skarby kartografii, red. nauk. L. Szaniawska, Warszawa 2013.

Wrotnowski F., Karta Polski, „Wiadomości Polskie”, nr 9, 26 II 1859, s. 38–40, Biblioteka Jagiellońska, sygn. 373 III czas. Rara, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=58191 [dostęp: 10 marca 2025].

Zajac O., Hôtel Lambert and the Austrian Empire, 1831–1846. The Political Discourse and Activities of Adam Jerzy Czartoryski, Cham 2024.

Zajac O., The Map as a Political Manifesto. The Case of „Karta dawnej Polski” and Hôtel Lambert’s Concepts of the Polish State and Nation, „Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung”, 69 (3), 2020, s. 327–354, https://doi.org/10.25627/202069310771 [dostęp: 1 czerwca 2025].

Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku, cz. 1: Mapy, plany, red. M. Słoń, Warszawa 2021 (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku).

Zasoby online:

Cyfrowa edycja „Karty Dawnej Polski”, https://atlas.ihpan.edu.pl/chrzanowski [dostęp: 25.03.2025].

Karta Dawnej Polski, https://data.atlasfontium.pl/search/?keywords__slug__in=karta-dawnej-polski&limit=5&offset=0 [dostęp: 25.032025].

Karta dawnéj Polski z przyległemi okolicami krajów sąsiednich według nowszych materyałów na 1:300000, https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/26947/edition/35709 [dostęp: 28.03.2025].

Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych, https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/panstwowy-rejestr-nazw-geograficznych-prng/ [dostęp: 25.03.2025].