The Polish Crown's Records of Jan Kazimierz summarization
DOI:
https://doi.org/10.12775/AKZ.2025.004Keywords
Polish Crown, Polish royal (Crown) chancery, the Central Archives of Historical Records, Polish Crown Metrica, Royal Chancery Registers, Metrica Regni Poloniae, Inscription Books, summaries of documents, summarization, regestAbstract
The aim of the article is to present the summarization of the Inscription Books of the Crown Metrica from the reign of John II Casimir Vasa and to discuss issues related to the publication of the Crown Metrica. The Crown Metrica, one of the most important collections of sources for the history of Poland, preserved in the Central Archives of Historical Records, consists of about 700 books from the years 1447-1795 (a total of 120,000 documents) grouped into several series. To date, summaries covering 40% of the Metrica’s contents (excluding protocols) have been published. The practice of creating summaries derives from the work of seventeenth- to nineteenth-century archivists, who for the purpose of registering valuable old records presented the content of each document in the form of an abstract or regest, known in Old Polish as a suma. So far, there has been no full consensus on the concept of the “summary” (Polish: sumariusz); some regard summaries as brief indications of the documents’ content, while others see them as concise abstracts. The former approach prevailed from 1905 to the present day. Since 1999, on the initiative of Wojciech Krawczuk, summarization of individual Inscription Books in Polish has been undertaken, with regests being more extensive and precise. Twenty books from the reigns of Sigismund III and Władysław IV (the entire period) have been published. Continuing this work, eleven books of the Crown Metrica from the time of John II Casimir Vasa (1649-1668) are being summarized and will be published (2023-2028) both in print and online by Dominik Kadzik (project leader), Janusz S. Dąbrowski, Wojciech Krawczuk, and Adam Szczepaniec. Other methods of publishing the Crown Metrica have not yielded significant quantitative results.
The oldest surviving summary book dates from 1664–1666, with a later version from 1768–1773; both were published in 2002. Summary books were produced by officials of the Crown Chancery and later by archivists. At the turn of the twentieth century, Teodor Wierzbowski published Latin, concise regesta of the oldest Inscription Books, arranged chronologically by reigns and chancery officials. His method was continued well into the late twentieth century. A new model of summarization was introduced in 1999 on the initiative of Wojciech Krawczuk. It employed more detailed Polish-language regests prepared for individual books, preserved the original order of entries, and added personal, geographical and subject indexes. Using this system, nine volumes of the Inscription Books of Sigismund III Vasa and twelve books from the reign of Ladislaus IV Vasa were published in print and online. Although subsequent work faced financial obstacles, a grant obtained at the Jagiellonian University enabled the summarization of eleven books from the reign of John II Casimir Vasa (2023–2028). To date, summarization has proven the most effective method of making the Crown Metrica accessible: it covers over 50% of the Inscription Books (excluding protocols) and about 40% of the entire Metrica when other series are included. At present, no serious alternative to summarization exists, although future technological advances may change this situation.
A summary book (Polish sumariusz) can be considered a finding aid providing the content of a document, its summary, regest, or according to the old Polish terms “suma”. Summary books have been known in Poland since the 16th century. Since numerous archival aids, including the summary books in the Central Archives of Historical Records in Warsaw, were burned by the Germans in 1944, it is difficult to say what the practical differences were between summary books, regests, indexes and inventories. In the 19th century, summary books in Polish (and perhaps Latin) were used to record valuable old materials that were unnecessary for current activities. So far, there has been no full agreement on the concept of a “summary book” in Polish scholarship. Some people consider summary books to be summaries of documents, while others traditionally believe that they serve only to indicate their content. The oldest preserved summary book was created around 1664–1666, its next iteration comes from the years 1768–1773. They were published in 2002 (see Bibliography). The employees of the Crown Chancery, and later the archivists in the Central Archives (Warsaw), knew and prepared the summary books, including the Crown Metrica. Teodor Wierzbowski, when publishing (1905–1919) the summaries of the oldest Crown Metrica – Inscription Books, followed the example of his predecessors, but arranged Latin, laconic regesta for entire reigns, in chronological order, according to chancellors and vice-chancellors. Wierzbowski's method was further used (1961, 1999) until the present day, most recently in the Inscription Books (Libri inscriptionum) of King Henry Valois and the Legation Books (Libri Legationum). Since 1999, at the initiative of Wojciech Krawczuk, summarization has been undertaken according to new principles: the registers in Polish concern individual books and are more extensive and precise than in Wierzbowski's system. The order of entries was preserved, and a personal, geographical and subject index was added. Krawczuk and several other researchers, led by Krzysztof Chłapowski, published 9 volumes of the Inscription Books of Sigismund III Vasa, and later (2013–2018) Krawczuk, together with Anna Wajs, Janusz S. Dąbrowski and Adam Korczyński, developed 12 Inscription Books of Ladislaus IV Vasa. These books were published in print (2019–2020, see Bibliography), and were also posted on the Internet. The continuation of the work encountered difficulties, as financing for the summarization of the Inscription Books of Stephen Báthory and later of John II Casimir Vasa was refused. Finally, at the Jagiellonian University, Dominik Kadzik received a grant to summarize 11 books of the Metrica from the times of John II Casimir Vasa, which are to be edited and published (2023–2028) in print and on the Internet by Dominik Kadzik, Janusz S. Dąbrowski, Wojciech Krawczuk and Adam Szczepaniec. When it comes to sharing the Crown Metrica, summarization yielded better results than other methods. In terms of making the Metrica available, summarization yielded better results than other methods. It covered over 50% (excluding protocols) of the Crown Metrica – Inscription Books and taking into account other series of the Metrica (Legation Books and Inscription Books of the Ruthenian Metrica), it is about 40% of the Crown Metrica. At present, it seems that there is no serious alternative to any other method of making the Crown Metrica holdings available than summarization. This may change with technological progress.
References
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra Stadnickiego wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 10. Lwów: Główny skład w księgarni Seyfertha i Czajkowskiego, 1884.
Archiwum rodziny Pinoccich 1457–1793. Archiwum Narodowe w Krakowie. 29/650/0.
Bańkowski, Piotr. „Jeszcze kilka szczegółów o sumariuszu staropolskim”. Archeion 27 (1957): 277–86.
Bańkowski, Piotr. „Sumariusz staropolski”. Archeion 25 (1956): 236–56.
Biblioteka Kórnicka PAN. „Teki Dworzaczka – Regesty”. Dostęp 27. 12. 2024. http://teki.bkpan.poznan.pl/index_regesty.html.
Bielecka, Janina. „Uwagi o sumaryzowaniu i indeksowaniu ksiąg ziemskich i grodzkich”. Archeion 37 (1962): 140–145.
Chłapowski, Krzysztof, red. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 136 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1591. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 5. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2009.
Chłapowski, Krzysztof, red. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 137 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1592. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 6. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2012.
Chłapowski, Krzysztof, red. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 138 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1593–1594. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 7. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014.
Chłapowski, Krzysztof. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 139 z Archiwum głównego akt dawnych w Warszawie 1595. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 8. Warszawa; Bellerive-sur-Allier: Wydawnictwo DiG Édition La Rama, 2016.
Chłapowski, Krzysztof, red. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 140 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1596. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 9. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2019.
Chłapowski, Krzysztof. „Sumaryzacja Metryki Koronnej po polsku”. Arcana, nr 92–93 (marzec–czerwiec 2010): 141–9.
Chorążyczewski, Waldemar. „Problem rozbudowy standardu FOPAR na przykładzie ksiąg wpisów”. W Standaryzacja opisu archiwalnego, zredagowali Jerzy Bednarek i Paweł Perzyna: 53–8. Symposia Archivistica 4. Warszawa; Łódź: Instytut Pamięci Narodowej, 2016.
Chorążyczewski, Waldemar. „Problem tworzenia haseł wzorcowych dla ksiąg wpisów”. W Problemy opracowania kartoteki haseł wzorcowych dla opisów archiwaliów w skomputeryzowanych systemach informacyjnych. Materiały sympozjum, Toruń, 11 i 12 grudnia 1998 r., zredagowała Halina Robótka, 25–32. Komputeryzacja archiwów 6. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 1999.
Chorążyczewski, Waldemar. „Zawartość ksiąg wpisów jako wyzwanie dla metodyki opisu archiwalnego akt staropolskich”. W Problemy opisu archiwaliów w skomputeryzowanych archiwalnych systemach informacyjnych. Materiały sympozjum, Toruń, 5 i 6 grudnia 1997 r., zredagowała Halina Robótka, 9–17. Komputeryzacja archiwów 5. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 1999.
Dąbrowski, Janusz, red. Księga wpisów kanclerza wielkiego Jerzego Ossolińskiego MK 189 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1643–1648. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 19. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.
Dąbrowski, Janusz, red. Księga wpisów kanclerza wielkiego Jerzego Ossolińskiego MK 190 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1643–1650. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 20. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.
Dąbrowski, Janusz, red. Księga wpisów podkanclerzego Aleksandra Trzebińskiego MK 188 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1643–1644. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 18. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.
Dąbrowski, Janusz, red. Księga wpisów podkanclerzego i następnie kanclerza Tomasza Zamoyskiego MK 181 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1633–1637. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 11. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2019.
Dąbrowski, Janusz, red. Księga wpisów podkanclerzego Jerzego Ossolińskiego MK 184 z Archiwum Głównego Akt Dawnych z lat 1638–1639. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 14. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2019.
Dąbrowski, Janusz, i Anna Wajs, red. Księga wpisów kanclerza Piotra Gembickiego MK 183 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 13. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2019.
Dąbrowski, Janusz, i Wojciech Krawczuk, red. Księga wpisów podkanclerzego Piotra Gembickiego MK 182 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 12. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2019.
Grala, Hieronim, i Petro Kulakovs'kij, red. Pamjatniki istorii Vostočnoj Evropy: istočniki XV–XVII vv. T. 5: Rus'ka (Volins'ka) metrika: kniga za 1652–1673 rr. Ostrog: „Drevlechranilišče”, 1999.
Górzyński, Sławomir. „The Crown Metrica and its digital internet copy”. W The Polish and Lithuanian Metrica – memory of the state: Metryka Koronna – pamięć państwa, zredagowane przez Sławomir Górzyński. Wydawnictwo DiG, 2017.
Górzyński, Sławomir, red. The Polish and Lithuanian Metrica – memory of the state: Metryka Koronna – pamięć państwa. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2017.
Grabowski, Janusz, i Michał Kulecki, red. Księgi z okresu panowania króla Zygmunta Augusta (1548–1572). Cz. 1–2: Indeks osobowy i geograficzny. Sumariusz Ksiąg Metryki Koronnej = Matricularum Regni Poloniae Summaria 5. Warszawa: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2023.
Grìmsted, Patricia Kennedi. „Peredmova”. W Rusʹka (Volinsʹka) metrika: reêstri dokumentìv Koronnoï kancelârìï dlâukraïnsʹkih zemelʹ (Volinsʹke, Kiïvsʹke, Braclavsʹke, Černìgìvsʹke voêvodstva), 1569–1673, zredagowane przez Gennadìj Borâk, Gubert Vajs, Kirilo Vislobokov, i in. Kiïv: Deržavnij komìtet arhìvìv Ukraïni, 2002.
Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. „Metryka Koronna Władysława IV Wazy”. Udostępniono 23. 12. 2025. https://historia.uj.edu.pl/nauka-i-wspolpraca/materialy-dla-historykow/metryka-koronna-wladyslawa-iv-wazy.
Kacperczyk, Urszula. „Wyszukiwarka do Ksiąg Kanclerskich (KK: 92, 94, 97, 98, 100) z lat 1781–1793”. W Polska kancelaria królewska między władzą a społeczeństwem, zredagowali Waldemar Chorążyczewski i Wojciech Krawczuk, cz. 3: 111–2. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.
Korczyński, Adam, i Wojciech Krawczuk, red. Księga wpisów MK 187 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1639–1642. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 17. Wydawnictwo DiG, 2020.
Kot, Aneta, Michał Kulecki, Anna Sokół, i Grażyna Spyrka, red. Księga wpisów kanclerza Jana Zamoyskiego MK 133 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie: lata 1587–1595. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 2. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 2001.
Krawczuk, Wojciech, red. Księga wpisów kancelarii koronnej podkanclerzego Tomasza Zamoyskiego z lat 1628–1635 ze zbiorów sztokholmskiego Riksarkivet sygnatura Skokloster E(nskilda) 8636. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 1. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 1999.
Krawczuk, Wojciech, red. Księga wpisów MK 185 podkanclerzego i kanclerza Jerzego Ossolińskiego z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1638–1643. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 15. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.
Krawczuk, Wojciech, red. Księga wpisów podkanclerzego Wojciecha Baranowskiego MK 134 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1587–V 1588. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 3. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 2004.
Krawczuk, Wojciech. „Metryka koronna Władysława IV Wazy – nowy rozdział sumaryzacji”, Miscellanea Historico-Archivistica 26 (2019): 35–8.
Krawczuk, Wojciech, red. Sumariusz Metryki Koronnej Księga Wpisów MK 180 z Archiwum Głównego Akt Dawnych. Udostępniono 23. 12. 2025. http://www.agad.gov.pl/inwentarze/1SumariuszMK180.pdf.
Krawczuk, Wojciech, red. Sumariusz księgi MK 180 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1633–1635, kanclerstwa Jakuba Zadzika. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 10. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 2018.
Krawczuk, Wojciech, i Michał Kulecki, red. Księga wpisów podkanclerzego Wojciecha Baranowskiego z okresu marzec 1588 – grudzień 1590 MK 135 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 4. Kraków: Wydawnictwo DiG, 2010.
Krochmal, Jacek. „Kalendarium dziejów Archiwum Głównego Akt Dawnych i jego poprzedników (1807–2011)”. Miscellanea Historico-Archivistica 18 (2011): 13–119.
Krochmal, Jacek. „Nazwy Archiwum Głównego w XIX w.”. W Wkład archiwistów warszawskich w rozwój archiwistyki polskiej, zredagowała Alicja Kulecka, 101–23. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012.
Łopatecki, Karol. „Analiza współczesnych edytorskich badań międzynarodowych: Metryka Litewska (1987–2021)”. Rocznik Lituanistyczny 9 (2023): 285–308.
Łopatecki, Karol. „O sposobach udostępniania zawartości ksiąg metryk królewskich”. Zapiski Historyczne 86, z. 3 (2021): 139–58.
Metryka Koronna 1414–1839. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/4/0.
Mysłowski, Adolf, i Wacław Graniczny, wyd. Knigi pol’skoj koronnoj metryki XV stoletiâ, vol. 1: Kniga no 10, 1447–1454. Warszawa: Drukarnia Piotra Laskauera, 1914.
Nagielski, Mirosław, red. Lauda ziemi rawskiej i województwa rawskiego 1583–1793. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2017.
Pawiński, Adolf. Akta Metryki Koronnej co ważniejsze z czasów Stefana Batorego 1576–1586, Warszawa: Gebetner i Wolff, 1882.
Płocha, Józef, Antoni Rybarski, Jakub Sawicki, i Irena Sułkowska-Kurasiowa, red. Matricularum Regni Poloniae Summaria, excussis codicibus qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur, Pars 5: Sigismundi Augusti regis tempora complectans (1548–1572), Vol. 2: Acta vicecancellariorum, 1548–1572. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1961.
Rachuba, Andrzej. „Księgi Sigillat Metryki Litewskiej”. Przegląd Historyczny 72, z. 1 (1981): 95–110.
Rutkowska, Grażyna, red. Księga Metryki Koronnej podkanclerzego Andrzeja Oporowskiego z lat 1479–1483: ze spuścizny Antoniego Prochaski. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2005.
Salina, Anna, i Inga Stembrowicz, red. Metryka Koronna nr 8: Liber intitulatus: Varsavia: Boleslai, Conradi, Janusii et Annae ducum Masoviae ab anno 1471 usque ad 1526. Instytut Historii PAN, 2018.
Stebelski, Adam. „Jeszcze o sumariuszu”. Archeion 27 (1957): 267–77.
Stebelski, Adam. „Sumariusz jako naukowa pomoc ewidencyjna w archiwum”. Archeion 24, (1955): 142–75.
Sułkowska-Kurasiowa, Irena. „Księgi Sigillat Metryki Koronnej (1658–1794)”. Archeion 54, (1970): 41–57.
Sułkowska-Kurasiowa, Irena, Magdalena Lasota, Małgorzata Badowska, Janina Wejchert, i Michał Kulecki, red. Sumariusz ksiąg poselstw Metryki Koronnej. T. 1: Jagiellonowie. Warszawa: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, 2019.
Szwedo-Kiełczewska, Patrycja. „Aplikacja INDXR jako narzędzie udostępniania treści Metryki Koronnej – przykład księgi MK 126 z czasów Stefana Batorego”, Studia Geohistorica, nr 09 (2021): 181–91.
Vypiska iz posol’skikh knig’ o snosheniyakh Rossiyskogo gosudarstva s Pol’sko-Litovskim za 1497 –1572 gg. Wyd. Morozov, Boris N. Moskva, Varshava: Arkheograficheskiy tsentr, 1997.
Wajs, Anna, red. Księga wpisów kanclerza Piotra Gembickiego MK 186 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie z lat 1639–1641. Sumariusz Metryki Koronnej. Seria Nowa 16. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.
Wajs, Hubert. „Propozycja bazy danych do opracowania ksiąg Metryki Koronnej z czasów Stefana Batorego”. W Polska kancelaria królewska czasów nowożytnych. Między władzą a społeczeństwem. Materiały konferencji naukowej Toruń 18 kwietnia 2002 roku. Zredagowali Waldemar Chorążyczewski i Wojciech Krawczuk, 19–26. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2003.
Wejchert, Janina, Michał Kulecki, Irena Sułkowska-Kurasiowa, Magdalena Pawluczuk, i Małgorzata Badowska, red. Sumariusz ksiąg poselstw Metryki Koronnej. T. 2: Królowie elekcyjni. Warszawa; [Zalesie Górne]: Archiwum Główne Akt Dawnych; [Pracownia Wydawnicza, Andrzej Zabrowarny], 2020.
Woźniakowa, Maria, red. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. Pars 6: Henrici Valesii regis tempora complectens 1573–1574, (Sumariusz ksiąg Metryki Koronnej. Cz. 6, Księgi z okresu panowania Henryka Walezego 1573–1574. Indeksy). Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1999.
Woźniakowa, Maria, red. Metryka koronna z czasów panowania Henryka Walezego 1573–1574: księgi 111, 112, 113. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur 6. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2001.
„Xięgi spraw ruskich K. I. M. Zigmunta III za [...] Szczęsnego Kriskiego podkanclerzego koronnego przes Iana Marcinkiewicza”. BK 323. Biblioteka Kórnicka PAN.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Janusz Dąbrowski

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 157
Number of citations: 0