https://apcz.umk.pl/AKZ/issue/feed Archiwa - Kancelarie - Zbiory 2021-04-19T13:13:18+02:00 dr Agnieszka Rosa i dr Marcin Smoczyński akz@umk.pl Open Journal Systems <p><em>Archiwa – Kancelarie – Zbiory</em><span> przeznaczone są do prezentacji wyników badań dawnych i współczesnych archiwów i kancelarii na obszarze państw, które wchodziły do końca XVIII wieku wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W szczególny sposób skierowane są zatem do badaczy zagadnień kancelaryjnych i archiwalnych Polski, Ukrainy, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji i Niemiec, widzianych w kontekście kulturowym, powszechnym i porównawczym. Problematykę akt i archiwaliów AKZ postrzegają w kontekście dziedzictwa kulturowego w ogóle. Zasób archiwalny widzą jako część zbiorów gromadzonych przez człowieka jako istotę społeczną, też bibliotecznych i muzealnych, dla zaspokojenia różnorodnych jego potrzeb – dowodowych, pamięci, wiedzy, ideologii, a nawet rozrywki.</span></p> https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.001 Działalność popularyzacyjna Archiwum Wojskowego w Oleśnicy w latach 2011 – 2015. 2021-04-19T13:02:29+02:00 Łukasz Trznadel l.trznadel@interia.pl <p style="margin-bottom: 0cm; line-height: 150%;" align="JUSTIFY">W artykule przedstawiono szereg działań popularyzatorskich podejmowanych przez Archiwum Wojskowe w Oleśnicy w latach 2011 – 2015. Ukazano wykorzystanie strony internetowej instytucji, która była istotnym narzędziem do bezpośredniego dotarcia do użytkowników. Prezentowano tam m.in. skany wybranych akt wraz z krótkimi artykułami. Okazją do okolicznościowych publikacji w Internecie były przypadające w danym czasie wydarzenia (t.j. Święto Wojska Polskiego, Dzień Żołnierzy Wyklętych czy Dzień Weterana). Można tam było znaleźć również informacje o nabytkach ciekawszych akt. Ponadto w artykule opisano przebieg Dni Otwartych Archiwum Wojskowego w Oleśnicy, które zapoczątkowane w czerwcu 2013 r. stały się imprezą cykliczną. Autor wymienia akta, które archiwiści wojskowi wykorzystali do różnych działań popularyzatorskich. Starali się oni poprzez dokumenty i fotografie ukazać przebieg służby wojskowej w PRL oraz nawiązać do ważnych wydarzeń z historii Polski: walka z Niemcami w czasie II wojny światowej, zwalczanie Żołnierzy Wyklętych, inwazja na Czechosłowację w 1968 r. czy przebieg stanu wojennego w latach 1981-1983 Wykorzystywano też archiwalia obrazujące udział polskich żołnierzy w misjach pokojowych oraz pielgrzymki do Polski papieża Jana Pawła II. Autor wskazuje jak ważną rolę w procesie popularyzacji było wydanie w 2014 r. przez Archiwum Wojskowego w Oleśnicy informatora o zasobie. W czasie jego opracowywania starano się wyszczególnić akta, które mogą być przydatne dla osób zainteresowanych historią Wojska Polskiego oraz komunistycznego aparatu represji. Wyrazem chęci popularyzacji zasobu wśród badaczy historii najnowszej był udział pracowników Archiwum Wojskowego w Oleśnicy w spotkaniach i konferencjach naukowych.</p> 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.002 Jak przygotowywani są użytkownicy do wizyty w archiwum? Analiza porównawcza stron internetowych wybranych archiwów na świecie 2021-04-19T13:04:11+02:00 Monika Cołbecka monika.colbecka@wp.pl <p>Artykuł jest raportem z badania wybranych stron internetowych narodowych archiwów zagranicznych pod kątem przygotowywania użytkowników do wizyty osobistej. Jest to kontynuacja prowadzonych przez autorkę badań nad sposobami kształcenia użytkowników archiwów w środowisku wirtualnym. Sieć WWW jest obecnie ważnym kanałem informowania o instytucji, a także nawiązywania relacji z otoczeniem. Internet stał się istotnym narzędziem w budowaniu wizerunku archiwum. Dlatego ważnym jest podejmowanie badań witryn WWW. Umiejętność wskazania słabych i mocnych ich punktów może przynieść wymierną korzyść jaką jest podniesienie efektywności informacyjnej stron internetowych. Badanie polegało na wytypowaniu elementów, które powinny zostać porównane. W tym przypadku były to treści zawarte na stronach internetowych, które służą pośrednio lub bezpośrednio przygotowaniu użytkownika do wizyty osobistej. Dalej nastąpił dobór próby, czyli serwisów WWW narodowych archiwów zagranicznych, które spełniły określone kryteria. Następnie zrealizowano badanie metodą benchmarkingu oraz przedstawiono najlepsze praktyki oraz wnioski zmierzające do doskonalenia stron internetowych pod kątem wirtualnego kształcenia użytkowników archiwów.</p> 2019-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.003 Przepisy kancelaryjne Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych w Warszawie z grudnia 1945 roku. Próba wdrożenia bezdziennikowego systemu pracy kancelaryjnej 2021-04-19T13:05:43+02:00 Adam Grzegorz Dąbrowski adamo@poczta.onet.pl <p>Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych utworzone zostało na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 31 grudnia 1944 r. o powołaniu Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej. Zakres kompetencji merytorycznych wywodził się jeszcze z okresu dwudziestolecia międzywojennego – był to więc całokształt zagadnień, dotyczących rolnictwa w Polsce, hodowli, oświaty rolniczej na szczeblu niższym i średnim, doświadczalnictwa rolniczego, weterynarii, melioracji, regulacji i utrzymania rzek i kanałów, przemysłu rolnego oraz zarząd nieruchomości ziemskich. Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych zniesione zostało na mocy zapisów ustawy z dnia 26 maja 1951 r. o organizacji władz naczelnych w dziedzinie rolnictwa.</p><p>W początkowym okresie kancelaria Ministerstwa funkcjonowała oczywiście również w oparciu o ogólne regulacje, obowiązujące w pracy biurowej Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, jednak już z dniem 1 grudnia 1945 r. weszły w Ministerstwie w życie własne przepisy biurowe. Kancelaria ogólna Ministerstwa nie prowadziła żadnych pomocy ewidencyjnych, rozdzielała tylko wpływającą do urzędu korespondencję do poszczególnych departamentów i samodzielnych biur, według ich kompetencji merytorycznych. W departamentach i pozostałych samodzielnych komórkach następowała rejestracja w pomocy ewidencyjnej, nazwanej rejestrem (który pełnił rolę tradycyjnego dziennika podawczego), prowadzonej wspólnie dla wszystkich wydziałów danego departamentu. Dopiero w tych wydziałach następowała właściwa rejestracja w spisie spraw wydziału i nadanie oznaczenia symbolem wynikającym z rzeczowego strukturalnego wykazu akt danej komórki. W efekcie więc już od 1945 r. kancelaria Ministerstwa opierała swoje funkcjonowanie na nowoczesnym systemie rejestracji spraw nie w dzienniku podawczym (ten był wprawdzie stosowany, ale tylko to wstępnego ewidencjonowania korespondencji), a w oparciu o rzeczowy wykaz akt.</p> 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.004 Strategia selektywna jako narzędzie w archiwizacji Webu. Analiza wybranych przykładów 2021-04-19T13:07:07+02:00 Bartłomiej Konopa bartlomiejkonopa@gmail.com <p>Poszczególne archiwa i projekty zabezpieczające zasoby WWW, aby zrealizować postawiony przed nimi cel, określają odpowiadające im rozwiązania i metody działania. Wśród nich znajduje się strategia, która wpływa na to, jak wybierane i gromadzone są witryny internetowe i inne materiały online. W artykule omówione zostało jedno z najczęściej stosowanych rozwiązań – strategia gromadzenia selektywnego. W dalszej jego części przedstawiono 11 przykładów archiwów i inicjatyw, które w wykorzystują tą metodę działania. Do przygotowania analizy wykorzystano trzy rodzaje źródeł, które dostarczały informacji na temat wykorzystywania strategii selektywnej przez poszczególne projekty: ich witryny internetowe, wytyczne oraz opracowania naukowe na ich temat. Podczas ich badania zwrócono szczególną uwagę na to jakie materiały starają się one archiwizować, w jaki sposób dokonują ich identyfikacji, wyboru i jak je gromadzą, a także jakie stosują kryteria. W trakcie gromadzenia danych dało zauważyć brak dostępu dokładnych informacji na temat funkcjonowania niektórych z wybranych przykładów. Z tego powodu, a także dużej ich różnorodności, niemożliwe było zaprezentowanie ich według jednego, konkretnego schematu. Na tej podstawie, wspartej literaturą przedmiotu, możliwe było jednak ustalenie jakiego rodzaju inicjatywy korzystają z strategii selektywnej i jak ją stosują oraz jakie są tego efekty. Przeprowadzony przegląd inicjatyw pozwolił też scharakteryzować to rozwiązanie oraz wysunąć wnioski dotyczące zalet i wad.</p> 2019-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.005 Polish Web resources described in the "Polish World" directory (1997). Characteristics of domains and their conservation state 2021-04-19T13:08:20+02:00 Marcin Wilkowski m.wilkowski@uw.edu.pl <p>W ramach badania wykorzystano drukowaną wersję katalogu <em>Polish World</em> Martina Miszczaka (wyd. Helion, 1997) w celu stworzenia indeksu historycznych adresów URL i zbadania ich współczesnej dostępności oraz obecności w archiwach Webu. Zasoby katalogu poddano analizie ilościowej pod kątem statystyki domen najwyższego rzędu i subdomen oraz zbadano języki stron publikowanych w domenie innej niż PL. Badanie ujawniło niską współczesną dostępność tych adresów (21.77 proc.) przy obecności kopii w archiwach Webu na poziomie 79.6 proc. (dla nieosiągalnych dziś adresów - 60.35 proc). 40.64 proc. adresów z katalogu dostępnych było na domenach innych niż PL, przy czym tylko 15.36 proc. z nich posiadało treść w języku polskim. Wydaje się, że w początkach 1997 roku polscy użytkownicy korzystać mogli z polskocentrycznych zasobów dostępnych już przede wszystkim w polskiej domenie krajowej. Wyodrębnione w trakcie badania 180 wspólnych nazw domenowych z domeny PL to około 20 proc. nazw domenowych PL aktywnych przynajmniej do końca 1996 roku w sieci WWW.</p> 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.006 Kompleks arygіnalaў aktaў agul'nadzjarzhaўnaga znachjennja arhіva Vjalіkaga Knjastva Lіtoўskaga ў saveckaj gіstaryjagrafіі. Tjermіnalagіchny aspekt 2021-04-19T13:09:29+02:00 Andrjej Mіkalaevіch Latushkіn latushkin@bsu.by <p>W artykule podjęto problematykę archiwum państwowego Wielkiego Księstwa Litewskiego w historiografii radzieckiej, w szczególności podejścia do terminologii kompleksu oryginałów akt o znaczeniu ogólnopaństwowym. Autor konkluduje, że ten problem w ZSRR specjalnie nie był badany. Został on poruszony pośrednio w kontekście innego przedmiotu badań – Metryki Wielkiego Księstwa Litewskiego czy „Metryki Litewskiej”. Najbardziej znaczący wkład w rozwój idei dotyczących kompleksu oryginałów i ich terminologii wnieśli historycy M.G. Berazhkoў, M.M. Ulashchyk, G.L. Harashkevіch, E.D. Banionis. W rzeczywistości do poł. 80. XX w. nauka radziecka została zdominowana przez wizję zbioru oryginalnych aktów w ramach „Metryki Litewskij”, a tej ostatniej – jako faktycznego archiwum państwowego WKL. Sama Metryka WKL była głównie rozumiana jako „archiwum”. Nie podniesiono kwestii niezależności zbioru oryginałów akt w stosunku do metryki w systemie zbiorów dokumentalnych i archiwalnych Wielkiego Księstwa. Pogląd ten odpowiadał podstawowym założeniom rosyjskiej historiografii przedrewolucyjnej. Od poł. 80. XX w. idee radzieckich naukowców zaczynają się zmieniać. Oryginały aktów o znaczeniu ogólnokrajowym archiwum WKL w ramach sowieckiej nauki historycznej są stopniowo uznawane za niezależne w sensie archiwalnym, część „archiwum państwowego WKL” jest odrębna od zbioru dokumentów Metryki WKL, a tej ostatniej odmówiono w monopolizacji praw co do archiwum państwowego. W II poł. 80. XX w. w terminologii badaczy w odniesieniu do aktów kompleksu oryginałów, a także w przeciwieństwie do Metryki WKL jako kopii w swojej istocie rozpowszechnia się słowo „oryginał”. Jest synonimem określenia „akt rzeczywisty” (jęz. ros. – „podlinnik”), które było rozpowszechnione od czasów przedrewolucyjnych w rosyjskojęzycznej literaturze naukowej. Wpływ na te zmiany miały wyniki badań zarówno sowieckich (prace L.W. Czerepnin, A.A. Zimin, S.O. Szmidt), jak i zagranicznych naukowców (J. Jakubowski, I. Sułkowska-Kuraśiowa, a także – amerykańskiej badaczki P. K. Grimsted).</p> 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.007 Funkcje aktotwórców na przykładzie archiwów państwowych. Rozważania wstępne 2021-04-19T13:10:51+02:00 Adam Baniecki baniecki@archiwa.net Anna Laszuk anial11@wp.pl <p class="Domylnie">Przedstawienie przez Międzynarodową Radę Archiwów projektu nowego modelu opisu archiwalnego „Records in Contexts” sprawiło, że autorzy poszukują możliwości zastosowania tego modelu w polskim systemu informacji archiwalnej. Zwracają uwagę na brak w Polsce opracowań czy tezaurusa zawierającego usystematyzowane funkcje pełnione przez różne podmioty działające we wszelkich obszarach. Odwołują się do nielicznych przykładów z innych państw, w tym tezaurusa funkcji <em>The Australian Governments' Interactive Functions Thesaurus</em>, który był jedną z podstaw przygotowania Międzynarodowego standardu opisu funkcji ISDF i systemu Access to Memory AtoM, oraz późniejszego poradnika z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów <em>Strategies for Documenting Government Business: the DIRKS Manual</em>. Następnie wskazują osiem określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach podstawowych obszarów działalności archiwów państwowych, tzn. kształtowanie państwowego zasobu archiwalnego, gromadzenie, ewidencjonowanie, przechowywanie, opracowanie, zabezpieczenie i udostępnianie materiałów archiwalnych oraz prowadzenie działalności informacyjnej. Wstępnej częściowej analizie poddane zostały niektóre przepisy i dokumenty sporządzane w archiwach, tzn. jednolity rzeczowy wykaz akt (jrwa), wzór sprawozdania z działalności archiwum państwowego oraz <em>Strategia Archiwów Państwowych na lata 2010–2020</em>, jako źródła mogące dostarczyć informacji przy tworzeniu polskiego słownika funkcji, przynajmniej w zakresie działalności archiwów państwowych. Jako model teoretyczny, który można przy tych pracach wykorzystać, wskazany został <em>Tezaurus archiwistyki</em>, autorstwa Stanisława Nawrockiego. Opracowanie kończą pytania o możliwość zastosowania w Polsce podejścia do systemu informacji opartego na analizie funkcji i dokumentacji wytwarzanej w trakcie ich wykonywania, które są zachętą do podjęcia dyskusji nad kształtem systemu informacji o zasobie.</p><p class="Domylnie"> </p> 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.010 Szukała, Maciej. Archiwum Państwowe w Szczecinie w latach 1914–1945: ludzie i działalność. Szczecin: Archiwum Państwowe w Szczecinie; Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych w Warszawie, 2019 2021-04-19T13:13:18+02:00 Robert Degen rdegen@umk.pl Recenzja monografii Macieja Szukały pt. <em>Archiwum Państwowe w Szczecinie w latach 1914–1945: ludzie i działalność</em> (Szczecin-Warszawa 2019). 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.008 Upravlenie dokumentaciej: prošloe, nastoâŝee, buduŝee. Moskwa, 15–16 września 2020 r. 2021-04-19T13:11:46+02:00 Marcin Smoczyński marcin.smoczynski@wp.pl Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji, zorganizowanej przez Państwowy Rosyjski Uniwersytet Humanistyczny w Moskwie oraz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, przeprowadzniej zdalnie w dniach 15 i 16 września 2020 r. 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Archiwa - Kancelarie - Zbiory https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/AKZ.2020.009 Konferencja „Toruńskie Zbiory Pieczęci”. Toruń, 19 listopada 2020 r. 2021-04-19T13:12:34+02:00 Anna Szałańska ania9512@op.pl Sprawozdanie z konferencji pt. "Toruńskie Zbiory Pieczęci", zorganizowanej przez Archiwum Państwowe w Toruniu oraz Wydział Nauk Historycznych UMK, która odbyła się zdalnie 19 listopada 2020 r. 2020-12-29T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Archiwa - Kancelarie - Zbiory