https://apcz.umk.pl/AKZ/issue/feed Archiwa – Kancelarie – Zbiory 2023-01-27T14:44:42+01:00 dr Agnieszka Rosa i dr Marcin Smoczyński akz@umk.pl Open Journal Systems <p><em>Archiwa – Kancelarie – Zbiory</em> przeznaczone są do prezentacji wyników badań dawnych i współczesnych archiwów i kancelarii na obszarze państw, które wchodziły do końca XVIII wieku wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W szczególny sposób skierowane są zatem do badaczy zagadnień kancelaryjnych i archiwalnych Polski, Ukrainy, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji i Niemiec, widzianych w kontekście kulturowym, powszechnym i porównawczym. Problematykę akt i archiwaliów AKZ postrzegają w kontekście dziedzictwa kulturowego w ogóle. Zasób archiwalny widzą jako część zbiorów gromadzonych przez człowieka jako istotę społeczną, też bibliotecznych i muzealnych, dla zaspokojenia różnorodnych jego potrzeb – dowodowych, pamięci, wiedzy, ideologii, a nawet rozrywki.</p> <p>ISSN print 1895-9075<br />ISSN online 2544-5685</p> https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/42248 Żeglińska, Anna. Finckensteinowie wschodniopruscy i ich archiwa. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021. 2023-01-27T14:44:42+01:00 Krzysztof Syta ksyta@umk.pl <p>Recenzja Żeglińska, Anna. Finckensteinowie wschodniopruscy i ich archiwa. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Krzysztof Syta https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/37195 Archiwa jako pamięć czynna w ramach polityki historycznej. Zarys problematyki 2022-02-10T19:15:49+01:00 Katarzyna Jaskółka-Leśniak kjaskolka@wp.pl <p>Współczesne dyskusje o polityce historycznej pojawiają się w kręgach historyków, a także zwykłych obywateli. Jaką rolę odgrywają archiwa w pamięci zbiorowej i polityce historycznej? Czy są one tylko biernymi repozytoriami pamięci kulturowej, jak twierdzi Aleida Assmann? Czy są raczej instytucjami pamiętania aktywnego? Tekst jest próbą zarysowania tej tematyki i udzielenia odpowiedzi na te pytania, analizując współczesne przykłady działalności różnego typu archiwów, zarówno instytucji państwowych jak i społecznych. Przedstawione działania archiwów sytuują je, podobnie jak muzea, w kręgu instytucji czynnej pamięci kulturowej. Archiwa działające w służbie historii krytycznej nie sposób w konsekwencji oderwać od polityki historycznej istniejącej niezależnie od czasów i systemów, prowadzonej jako polityka państwa albo jej przeciwstawna „kontrpolityka”.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Katarzyna Jaskółka-Leśniak https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/37470 Proces aktotwórczy w Biurze Komisarza Obwodu Kujawskiego (Naczelnika Powiatu Kujawskiego, Naczelnika Powiatu Włocławskiego) w latach 1816–1866 2022-03-22T20:21:35+01:00 Daniel Guzman daniel0017g@gmail.com <p>System polskiej kancelarii akt spraw XIX w. wprowadzony do administracji Księstwa Warszawskiego znalazł kontynuacje w Królestwie Polskim. Niniejszy artykuł ukazuje funkcjonowanie tego systemu kancelaryjnego na przykładzie urzędu administracji terenowej szczebla obwodowego/powiatowego, jakim było Biuro Komisarza Obwodu Kujawskiego, a następnie Biuro Naczelnika Powiatu Włocławskiego. Kancelaria jest terminem wieloznacznym. Jako zbiór komórek urzędu, w których wykonuje się czynności kancelaryjne, została scharakteryzowana przez modelowy obieg pisma, plan pracy biura oraz kompetencje kancelaryjne urzędników. Przy przedstawianiu obiegu pisma szczególnie zwrócono uwagę na system ekspediowania pism po 1843 r. Omówiono także personel kancelaryjny oraz zmiany w jego stanie liczbowym na przestrzeni pięćdziesiąt lat funkcjonowania placówki. Następnie przedstawiono procesy aktotwórcze powstające w wyniku sprawowania przez komisarzy (naczelników) ich ustawowych kompetencji. Zaprezentowano również kancelarię jako fizyczne pomieszczenie czy też zespół pomieszczeń oraz znajdujące się w nich meble oraz narzędzia niezbędne do wykonywania pracy kancelaryjnej.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Daniel Guzman https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/37750 Porządek i budżet szwedzkiej kancelarii królewskiej z 1713 roku 2022-04-20T20:26:25+02:00 Wojciech Krawczuk wojciech.krawczuk@uj.edu.pl <p>Regulamin szwedzkiej kancelarii królewskiej z 1713 r., ustanowiony przez Karola XII, precyzyjnie definiował i określał zadania poszczególnych działów urzędu. Źródło służyć może jako punkt odniesienia dla porównań z innymi kancelariami królewskimi. Tłumaczenie ma ułatwić dostęp do tego ważnego aktu.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Wojciech Krawczuk https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/39988 Nacìonalʹnij arhìvnij fond Ukraïni âk nadbannâ Ukraïnsʹkogo narodu ì častina svìtovoï arhìvnoï spadŝini 2022-10-05T12:48:56+02:00 Ìrina Matâš imatiash18@gmail.com <p>Współczesne pojęcie narodowego zasobu archiwalnego Ukrainy (<em>Nacìonalʹnij arhìvnij fond Ukraïni</em>, NAFU) jest efektem ewolucji terminologicznej, której początek sięga porządku wprowadzonego w ZSRR leninowskimi dekretami archiwalnymi i pojęcia zjednoczonego państwowego zasobu archiwalnego Ukraińskiej SRR (<em>Êdinij deržavnij arhìvnij fond URSR</em>). Etapami tego procesu były funkcjonujące kolejno w ukraińskiej archiwistyce pojęcia państwowego zasobu archiwalnego Ukraińskiej SRR (<em>Deržavnij arhìvnij fond URSR</em>), państwowego zasobu archiwalnego ZSRR (<em>Deržavnij arhìvnij fond SRSR</em>) i zasobu archiwalnego Ukrainy (<em>Arhìvnij fond Ukraïni</em>). Analiza źródeł przekonuję, że archiwiści ukraińscy opowiadali się za niezależnością własnego dziedzictwa archiwalnego od centralnego kierownictwa radzieckiego.</p> <p>Termin „narodowy” ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla ustawodawstwa archiwalnego Ukrainy, ale także dla wielu innych krajów postsowieckich, ponieważ podkreśla ich tożsamość, prawo do samodzielnego określania dziedzictwa archiwalnego jako własności każdego narodu. Dlatego NAFU jest rozumiany jako złożony system informacyjny, składający się z materiałów archiwalnych odzwierciedlających historię życia duchowego i materialnego narodu ukraińskiego, mających wartość kulturową, będących własnością Ukraińców i Ukrainy oraz integralną częścią światowego dziedzictwa archiwalnego.</p> <p>W polskiej historiografii problematyka ukraińskich spraw archiwalnych jest przedstawiana w dość ograniczony sposób, głównie przez prace badaczy ukraińskich publikowanych w czasopismach naukowych (m. in. „Archeion” oraz „Archiwista Polski”) oraz w tomach materiałów z konferencji naukowych. Dlatego autorka szczegółowo analizuje istotę i skład NAFU, porusza problem digitalizacji jako narzędzia umożliwiającego udostępniania archiwaliów w warunkach ograniczeń pandemicznych ograniczeń i wojny rozpętanej przez Rosję przeciwko Ukrainie.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Ìrina Matâš https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40174 Drugie życie pieczęci urzędowej. Na przykładzie kolekcji typariuszy pieczęci urzędów PRL z lat 1945–1975 w zbiorze sfragistycznym Działu Numizmatycznego Muzeum książąt Lubomirskich w Ossolineum 2022-10-24T20:53:00+02:00 Robert Forysiak-Wójciński robert.forysiak@ossolineum.pl <p>Zgodnie z przepisem prawnym dotyczącym wytwarzania i niszczenia pieczęci urzędowych, obowiązującym w PRL od 1955 r., wycofane z użytku tłoki pieczętne (typariusze) były zwracane przez urzędowych dysponentów do Mennicy Państwowej w celu ich kasacji. W 1975 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich jako instytucja, w której gromadzono także historyczne pieczęcie, zwrócił się z petycją do rządu, aby ten zatrzymał wykonanie ustawowego nakazu zniszczenia tłoków pieczęci urzędów powiatowych – zlikwidowanych na skutek bieżącej reformy administracyjnej – i przekazał je na własność do zbiorów instytucji. W następstwie pozytywnej odpowiedzi władz PRL do Działu Numizmatycznego Ossolineum trafiło blisko 3 tys. pieczęci używanych przez urzędy powiatowe i inne terenowe władze w okresie 1945–1975 (z wyjątkami do 1977 r.). Artykuł przybliża ten mało znany epizod z historii sfragistyki urzędowej PRL, przedstawiając jego genezę, przebieg i rezultat, omawiając przy tym prawne uwarunkowania wytwarzania i niszczenia pieczęci urzędowych w okresie II RP i PRL. W drugiej części tekstu w oparciu o literaturę przedmiotu, nielicznie zachowane źródła archiwalne oraz na podstawie samego materiału sfragistycznego, tak licznie zgromadzonego w jednym zbiorze, a przez to stanowiącego reprezentatywną wartość dla niniejszych badań, odniesiono się do różnych kwestii istotnych dla sfragistyki w kontekście Mennicy Państwowej jako wytwórcy: formy i treści pieczęci, techniki wyrobu, materiału, wymiarów poszczególnych elementów tłoków, znaków i cech identyfikacyjnych, kwestii heraldycznych.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Robert Forysiak-Wójciński https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40387 Działalność edukacyjna i popularyzatorska archiwów archidiecezjalnych i diecezjalnych w Polsce. Rekonesans badawczy 2022-10-19T11:25:07+02:00 Hubert Michał Mazur hubmich.mazur@wp.pl <p>Celem artykułu jest próba odpowiedzi, czy działania edukacyjne i popularyzatorskie są obecne w archiwach archidiecezjalnych i diecezjalnych Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. Podstawą rozważań jest zawartość portali internetowych wspomnianych placówek oraz kwestionariusze ankiet wypełnione i nadesłane przez personel archiwów. Z przeprowadzonych badań wynika, że zaledwie kilka archiwów archidiecezjalnych i diecezjalnych podejmuje aktywność na niwie edukacji i popularyzacji. Do głównych jej form należą wystawy organizowane przez niektóre archiwa, a częściej współorganizowane z innymi podmiotami. Archiwa archidiecezjalne i diecezjalne przyjmują także wycieczki uczniów, studentów, doktorantów, członków wspólnot i stowarzyszeń katolickich, umożliwiając im zwiedzanie swoich siedzib. Przy okazji dla zwiedzających wygłaszane są odczyty i prelekcje o tematyce archiwalnej i historycznej.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Hubert Michał Mazur https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40542 Zbigniew Ewald Tobjański (1932–2015). Aparatczyk, archiwista, działacz, publicysta i regionalista 2022-10-27T12:00:16+02:00 Jarosław Stulczewski jaroslaw.stulczewski@o2.pl <p>Zbigniew Tobjański od najmłodszych lat był zaangażowanym działaczem organizacji młodzieżowych ZHP i ZMP. Ukończył Technikum Handlowe w Pabianicach. Od 1954 r. był członkiem PZPR i pracował w aparacie partyjnym. W latach 1956–1964 pełnił funkcję komendanta Hufca ZHP w Łasku. W 1972 r. obronił pracę magisterską o osadnictwie czeskim w Zelowie na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 1972 r. był dyrektorem Archiwum Państwowego miasta Łodzi i Województwa Łódzkiego. W latach 1977–1990 jako kierownik kierował pracami Archiwum Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Sieradzu. Tytuł doktora nauk humanistycznych w zakresie historii uzyskał w roku 1991 na podstawie dysertacji <em>Ludność czeska na ziemiach polskich w XVIII–XX w</em>. Z jego inicjatywy zawiązało się Towarzystwo Miłośników Dłutowa, którego w latach 1995–2012 był prezesem. Publikował artykuły w prasie czeskiej poświęcone osadnictwu czeskiemu w centralnej Polsce. Był autorem wielu opracowań o charakterze regionalnym, w szczególności dotyczących byłego województwa sieradzkiego i dziejów Dłutowa.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Jarosław Stulczewski https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40599 23. Ogólnopolski Zjazd Studentów Archiwistyki. Toruń, 1–3 czerwca 2022 r. 2022-10-24T21:53:17+02:00 Maja Aksamitowska maja.aksamitowska@gmail.com <p>Sprawozdanie sprawozdanie z 23. Ogólnopolskiego Zjazdu Stundetów Archiwistyki w Toruniu w dniach 1–3 czerwca 2022.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Maja Aksamitowska https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40537 Epistolografia i Emigracja. Perspektywy badawcze. Turyn, 6–7 października 2022 r. 2022-10-19T10:07:56+02:00 Daniel Guzman daniel0017g@gmail.com <p>Sprawozdanie z konferencji Epistolografia i Emigracja. Perspektywy badawcze. Turyn, 6–7 października 2022 r.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Daniel Guzman https://apcz.umk.pl/AKZ/article/view/40926 Archives as a Cultural Phenomenon. IV Kongres Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski. Kraków, 19–22 października 2022 r. 2022-11-18T18:42:39+01:00 Sylwia Janiarczyk sylwiajaniarczyk@onet.pl Oliwia Bubak oliwiabubak@gmail.com <p>Sprawozdanie z panelu Archives as a Cultural Phenomenon. IV Kongres Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski. Kraków, 19–22 października 2022 r.</p> 2022-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2023 Sylwia Janiarczyk, Oliwia Bubak