„Emigrantka z emigracji”. 39 lat pobytu Alicji Iwańskiej w Stanach Zjednoczonych w świetle pamiętnika „Potyczki i przymierza”
DOI:
https://doi.org/10.12775/AE.2021-22.008Słowa kluczowe
Alicja Iwańska, pamiętnik, autobiografizm, druga emigracja niepodległościowaAbstrakt
Artykuł został poświęcony obrazowi emigracji, jaki w pamiętniku Potyczki i przymierza (1993), a ściślej w części zatytułowanej Ameryka (1946–1985), przedstawiła Alicja Iwańska, polska pisarka, socjolożka, przez wiele lat pracująca w amerykańskich uniwersytetach. Ukazany w pamiętniku pobyt na emigracji jego autorki omówiono jako doświadczenie egzystencjalne związane z opuszczeniem kraju urodzenia i próbą zakorzenienia się w nowym miejscu. Przedmiotem uwagi był przebieg adaptacji do nowych warunków w Stanach Zjednoczonych, jego poszczególne etapy oraz proces konstytuowania się emigracyjnej tożsamości narratorki Potyczek i przymierzy, reprezentującej powojenną emigrację inteligencką. Kolejnymi zagadnieniami, które objęto refleksją, był krytyczny stosunek Iwańskiej do Stanów Zjednoczonych, manifestujący się w sposobie opisu tego kraju w pamiętniku, a także dystans do instytucji i organizacji reprezentujących Polaków zamieszkujących Stany Zjednoczone. Do tego ostatniego wątku odnosi się tytuł artykułu – „emigrantka z emigracji”. Interpretacja pamiętnika Potyczki i przymierza prowadzi do wniosku, że jego powstawanie pozwoliło Iwańskiej dokonać uniwersalizacji nie tylko doświadczenia emigracyjnego, ale całego dotychczasowego (wówczas z perspektywy 67 lat) życia i spojrzeć na nie w kategorii losu, czemu dała wyraz w „Prologu”, gdzie swój los określiła jako „łazęgowanie”.
Bibliografia
Affeltowicz T., Przedmowa, [do:] A. Iwańska, Niezdemobilizowani (Poznań–Warszawa 1945–1946), Londyn 1988.
Bauman Z., Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Warszawa 1994.
Brudnicki J. Z., Ćwiczenia z wolności, „Twórczość” 1994, nr 2.
Cieński A., Z dziejów pamiętników w Polsce, Opole 2002.
Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie, Kraków 2000.
Dąbrowski M., Tekst międzykulturowy. O przemianach literatury emigracyjnej, Warszawa 2016.
Firanka na twarzy. Z prof. Alicją Iwańską, socjologiem i pisarką, rozmawia Ewa Nowakowska, „Polityka” 1993, nr 44.
Habielski R., Miejsca postoju, czyli biografia urozmaicona, „Więź” 1994, nr 8.
Halicka B., Życie na pograniczach. Zbigniew Anthony Kruszewski. Biografia, Warszawa 2019.
Hiż D., Wspomnienie o Alicji Iwańskiej, „Kultura” 1997, nr 4 (595).
Iwańska A., Dwa uniwersytety, „Kultura” [Paryż] 1952, nr 5 (55).
–, Potyczki i przymierza. Pamiętnik 1918–1985, Warszawa 1993.
Iwański A. Senior, Pamiętniki 1832–1876, Iwański A. Junior, Wspomnienia 1881–1939, Warszawa 1968.
Jadowska A. D., „Polska – Ameryka – Meksyk. Życie i twórczość Alicji Iwańskiej” (2011).
–, Przygody kobiety niepokornej, „Przegląd Polski” (dodatek do „Nowego Dziennika”) 2006, nr z 3 listopada.
–, Tłumaczka świata – Alicji Iwańskiej żywot niepokorny, „Latarnia Morska” 2010/2011, nr 2/1, http://latarnia-morska.eu/en/pisarze-nieobecni-ksiki-zapomniane/754-o-alicji-iwaskiej.
Karwowska B., Co czytają emigrantki. Alicja Iwańska czyta Amerykę, [w:] Kobieta – Historia – Literatura, Warszawa 2016.
–, Druga płeć na wygnaniu. Doświadczenie migracyjne w opowieści powojennych pisarek polskich, Kraków 2013.
Kubica G., Alicja Iwańska: jej refleksyjna antropologia i etnograficzna proza, [w:] Obserwatorki z wyobraźnią. Etnograficzne i socjologiczne pisarstwo kobiet, red. G. Kubica, K. Majbroda, Wrocław 2014.
–, Ucieczki z tłumaczonego świata. Proza etnograficzna Alicji Iwańskiej, [w:] Od New Orleans do Mississauga, red. B. Dorosz, Warszawa 2015.
Lewandowski W., Czy to wstyd wspominać? Kilka wstępnych poruszeń tematu, „Archiwum Emi-gracji. Studia – Szkice – Dokumenty” 2009, z. 2.
Łukasiewicz S., Inteligencja polska na terenach nieokupowanych podczas II wojny światowej, [w:] Inteligencja polska w świecie, red. Z. Kolenda, H. Chudzio, D. Praszałowicz, Kraków 2018.
Maruszewski T., Pamięć indywidualna, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, współprac. J. Kalicka, Warszawa 2014.
Olejniczak J., Proza „wspominkarska”, [w:] Literatura emigracyjna 1939–1989, t. 2, red. tenże, Katowice 1996.
Rajewska E., Przetłumaczyć świat. Socjotranslatologia według Alicji Iwańskiej, „Przekładaniec” 2018, nr 37.
Romiszewski E., Wzmożona fala wspomnień w literaturze emigracyjnej 1961–1976, „Pamiętnik Literacki” (Londyn) 1978, t. 2.
Słownik języka polskiego PWN (https://sjp.pwn.pl/).
Stępień M., Status polskiego emigranta w drugiej połowie XX wieku, [w:] Dwudziestowieczność, red. M. Dąbrowski, T. Wójcik, Warszawa 2004.
Święch J., „Homo exul”, czyli przygody nowoczesności, [w:] tenże, Nowoczesność. Szkice o literaturze polskiej XX wieku, Warszawa 2006.
Tomicki R., Prof. dr Alicja Iwańska (1918–1996), „Etnografia Polska” 1997, t. 41, z. 1–2.
Trzebiński J., Narracyjne konstruowanie rzeczywistości, [w:] Narracja jako sposób rozumienia świata, red. J. Trzebiński, Gdańsk 2002, s. 16–42.
Trzynadlowski J., Małe formy literackie, Wrocław 1977.
Wal A., Doświadczenie emigracji w prozie Alicji Iwańskiej, [w:] Proza polska na obczyźnie. Problemy – dyskursy – uzupełnienia, t. 2, red. Z. Andres, J. Pasterski, A. Wal, Rzeszów 2007.
Z Alicją Iwańską o wojennych odcinkach. Rozmawiała R. Wasiak, „Pamiętnik Literacki” (Londyn) 1983, t. 7.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 312
Liczba cytowań: 0