Was bedeutet die französische Revolution heute? Die Bemerkungen über Kants Interpretation von signum rememorativum

Rafał Michalski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/szhf.2017.034

Abstrakt


Jakie współcześnie znaczenie ma rewolucja francuska? Uwagi na temat kantowskiej interpretacji signum rememorativum.

Artykuł jest próbą eksplikacji pojęcia politycznego entuzjazmu, za pomocą którego Immanuel Kant wyraził swój stosunek do rewolucji francuskiej, a także ukazania konsekwencji przedstawionej  przezeń interpretacji dla współczesnych dyskusji nad dziedzictwem owego przełomowego wydarzenia. Część pierwsza zawiera krótką rekonstrukcję głównych linii interpretacyjnych opisujących znaczenie rewolucji francuskiej dla współczesnej demokracji. Kolejne części tekstu (2, 3, 4, 5, 6) rozjaśniają dwuznaczny stosunek Kanta do rewolucji francuskiej. Z perspektywy moralności zostaje ona przezeń jednoznaczne potępiona, natomiast z perspektywy estetycznej i politycznej – oceniana jest bardzo wysoko. Zasadniczym pojęciem okazuje się tutaj kategoria entuzjazmu. Jako czysto racjonalny afekt,  jako doświadczane wspólnotowo irracjonalne uniesienie, pełni on w rozważaniach Kanta istotną funkcję heurystyczną, pozwalając mu uzasadnić pozytywne znaczenie rewolucji, która gdy chodzi o empiryczne fakty prowadziła do eskalacji przemocy. Kluczem do zrozumienia owej ambiwalencji jest kategoria publiczności (Publizität) oraz specyficzne rozumienie pojęcia polityki. Końcowa część artykułu ukazuje konsekwencje jego stanowiska dla współczesnych sporów na temat kryzysu legitymizacji liberalnej demokracji.


Słowa kluczowe


Rewolucja francuska; polityka; entuzjazm; sfera publiczna; sąd; Immanuel Kant; Stanisława Przybyszewska; kryzys legitymizacji władzy

Pełny tekst:

PDF (Deutsch)

Bibliografia


Arendt, H. Über die Revolution, München 1974.

Baszkiewicz, J., Meller, S., Rewolucja francuska 1789–1794. Społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1983.

Brzozowski, S., Eseje i studia o literaturze, t. 1, Wrocław 1990.

Dietzsch, S. Immanuel Kant. Biografia, tłum. K. Krzemieniowa, Warszawa 2005.

Furet, F., Interpreting the French Revolution, Cambridge 1978.

Kant, I. Gesammelte Schriften, Hrsg.: Bd. 1–22 Preussische Akademie der Wissenschaften, Bd. 23 Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, ab Bd. 24

Kant, I. Die Metaphysik der Sitten (AA 06), Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Berlin 1900ff.

Kant, I. Der Streit der Fakultäten (AA 07), Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Berlin 1900ff.

Kant, I. Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? (AA 08), Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Berlin 1900ff.

Kant, I. Kritik der Urteilskraft (AA 05), Akademie der Wissenschaften zu Göttingen. Berlin 1900ff.

Przybyszewska, S., Sprawa Dantona, Kraków 2003.

Vorländer, K., Kants Stellung zur französischen Revolution, in: Philosophische Abhandlungen. Hermann Cohen zum 70sten Geburtstag dargebracht, Berlin 1912, S. 247–269.

Wahnich, S., In defence of terror. Liberty or death in French Revolution, tr. D. Fernbach, London 2012.

Titus Lucretius Carus, O naturze wszechrzeczy, tłum. E. Szymański, Warszawa 1957.

Żelazny, M., Idea wolności w filozofii Kanta, Toruń 2001.








p-ISSN 2083-1978
e-ISSN 2391-775X

Partnerzy platformy czasopism