In the shadow of the Holocaust. "Strach" – an unpublished drama by Władysław Smólski
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2026.0003Keywords
Władysław Smólski, Warsaw Ghetto, Holocaust, World War IIAbstract
Władysław Smólski was a writer who is now forgotten. He helped Jews during the war and was awarded the Righteous Among the Nations medal in 1982 for his efforts. One of the people he saved was a six-year-old girl. Drawing on these experiences, Smólski wrote his memoir Losy dziecka. Opowieść wojenna [The Fate of a Child: A War Story] (1961), as well as the previously unpublished Strach [Fear]. The play is available in at least three versions, all of which are in typescript form. This article aims to provide an overview of the history of this unknown literary text, examining it in relation to other dramatic works set against the backdrop of World War II experiences.
References
Archiwum Ringelbluma. Utwory literackie z getta warszawskiego. Konspiracyjne archiwum getta Warszawy, 2017, t. 26, red. M. Tuszewicki, A. Żółkiewska, Warszawa.
Batora K., 1994, Władysław Smólski, w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, red. J. Czachowska, A. Szałagan, t. 7, Warszawa.
Buczkowski M. R., 1957, W ciemnościach, „Nowa Kultura”, nr 15 (4).
Budrowska K., 2009, Literatura i pisarze wobec cenzury PRL, Białystok.
Budrowska K., 2013, Inedita związane z tematyką II wojny światowej i Zagłady. Dramat „Bal barbarzyńców (Faszyści)” Alfreda Degala, w: Literatura w granicach prawa (XIX–XX w.), red. K. Budrowska, E. Dąbrowicz, M. Lul, Warszawa.
Budrowska K., 2013, Zatrzymane przez cenzurę. Inedita z połowy wieku XX, Warszawa.
Buryła S., 2013, Tematy (nie)opisane, Kraków.
Forecki P., 2014, Kwietniowe gadanie. Polskie flagi nad gettem, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, nr 10.
Gardocki W., 2021–2022, O honor Jakuba Herziga. (Nie)znany dramat na temat powstania w getcie warszawskim, „Archiwum Emigracji”, z. 29.
Gardocki W., 2023, Cenzurowanie tekstów literackich dotyczących drugiej wojny światowej, okupacji i Zagłady. Kontrola słowa w latach 1966–1970, „Napis. Pismo poświęcone literaturze okolicznościowej i użytkowej”, t. 29.
Gardocki W., 2024, „Ironia trącąca defetyzmem” a „społeczne zadania satyry”. Recenzje cenzorskie zbioru felietonów Władysława Smólskiego z 1948 roku, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo”, nr 14.
Gardocki W., 2024, World War II, the Paranormal, and Literature in Communist Poland: Unpublished Short Stories by Władysław Smólski, “Journal of War and Culture Studies”, No. 17.
Gardocki W., 2025, Cenzura wobec tematu drugiej wojny światowej w literaturze polskiej (1958–1980), Białystok.
Grabowski J., 2014, Biedni Polacy patrzą na warszawskich Żydów i na getto warszawskie, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, nr 10.
Grynberg M., 1993, Władysław Smólski, w: M. Grynberg, Księga sprawiedliwych, Warszawa.
Haska A., 2006, „Jestem Żydem, chcę wejść”. Hotel Polski w Warszawie, 1943, Warszawa.
Hobot J., 2000, Gra z cenzurą w poezji Nowej Fali (1968–1976), Kraków.
Kloc A., 2018, Cenzura wobec tematu II wojny światowej i podziemia powojennego w literaturze polskiej 1956–1958, Warszawa.
Otwinowski S., 1946, Wielkanoc, Kraków.
Pawlicki A., 2001, Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965–1972. Instytucja i ludzie, Warszawa.
Radzikowska Z., 1990, Z historii walki o wolność słowa w Polsce (cenzura PRL w latach 1981–1987), Kraków.
Romek Z., 2010, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa.
Smólski W., 1956, Zaczarowana gospoda, Warszawa.
Smólski W., 1958, Franciszek rozdaje słońce, Warszawa.
Smólski W., 1961, Losy dziecka. Opowieść wojenna, Warszawa.
Smólski W., 1964, Zaklęte lata, Warszawa.
Teatr Ludowy. Miesięcznik Związku Teatrów Amatorskich (1966–1967).
Władysław Smólski, 2009, w: Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holocaustu. Polska, red. I. Gutman, red. współprow. S. Bender, S. Krakowski, Kraków.
Za to groziła śmierć. Polacy z pomocą Żydom w czasie okupacji, 1981, red. W. Smólski, Warszawa.
Źródła
AAN, GUKPPiW, sygn. 1273.
AAN, GUKPPiW, sygn. 2956.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3290.
AŻIH, Dział odznaczeń Yad Vashem. Dokumentacja sprawy Władysława Smólskiego, sygn. 349/24/160.
AŻIH, Relacje, sygn. 301/6202.
AŻIH, Relacje, sygn. 301/6202.
AŻIH, Utwory literackie, sygn. 226/219.
AŻIH, Utwory literackie, sygn. 226/252.
AŻIH, Utwory literackie, sygn. 226/257.
AŻIH, Utwory literackie, sygn. 226/470.
BN, Akc. 8842/9.
BN, Rękopis, Akc. 8846.
BN, Rękopisy, Akc. 15429.
BN, Rękopisy, Akc. 3269.
BN, Rękopisy, Akc. 9269.
Yad Vashem, O.33, sygn. 196.
Źródła elektroniczne
Encyklopedia teatru: https://www.encyklopediateatru.pl/ (dostęp: 7.07.2021)
E-teatr: https://e-teatr.pl/ (dostęp: 7.07.2021)
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Wiktor Gardocki
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 11
Number of citations: 0
