Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie https://apcz.umk.pl/sztukaedycji <p>Ogólnopolskie czasopismo naukowe „Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie” w swoich założeniach ma stanowić forum wymiany myśli, poglądów oraz przykładowych rozwiązań, jakimi warto się dzielić, by wspólnie dochodzić do nowych koncepcji teoretycznych, metod pracy nad tekstem, rozwiązań edytorskich oraz procedur postępowania z dziełem literackim. Projekt czasopisma łączy się z cyklem organizowanych przez Katedrę Edytorstwa i Literatury Polskiej UMK (wcześniej: Zakład Tekstologii i Edytorstwa Dzieł Literackich) ogólnopolskich konferencji naukowych, podczas których spotykają się zarówno historycy literatury, edytorzy i tekstolodzy, jak i księgarze, bibliofile, dyrektorzy i pracownicy wydawnictw, bibliotek oraz historycy sztuki z zakresu grafiki użytkowej.</p> <p><strong>Bazy indeksacyjne:</strong> ERIH Plus, PBN/POL-Index, ICI Journals Master List, Google Scholar, DOAJ – Directory of Open Access Journals</p> pl-PL sztukaedycji@umk.pl (Agnieszka Markuszewska) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Thu, 19 Aug 2021 00:00:00 +0200 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Problem tytułu w wydawaniu mów (świeckie oratorstwo XVI–poł. XVIII wieku) https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0001 <p>W artykule przedstawiono propozycję zasad, jakimi powinien kierować się edytor dawnego świeckiego oratorstwa, i formy, jaką tytuł powinien przyjąć w edycji mów. Podstawowe założenie głosi, że tytuły występujące w zapisach mów (rękopisach i drukach) nie są integralną częścią oracji – należy ona do sfery oralności, tytuł jest nadawany później, tylko zapisowi. Obowiązkiem edytora jest nadanie mowie tytułu, który wynika z rozpoznania – przedstawionych syntetycznie w artykule – zasad funkcjonowania źródeł oratorskich i systemu retoryki związanego ze staropolską obyczajowością.</p> Maria Barłowska Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0001 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Założenia edytorskie i terminologia filologiczna Zjazdu Historyczno-Literackiego im. Jana Kochanowskiego https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0002 Dla rozwoju polskiego edytorstwa naukowego istotne znaczenie miał Zjazd Historyczno-Literacki im. Jana Kochanowskiego odbywający się w Krakowie w 28–30 maja 1884 roku. W przedstawionych wówczas referatach oraz towarzyszących im dyskusjach zaprezentowano ważne inicjatywy wydawnicze oraz zaproponowano modele edycji przekraczające standardy większości ówczesnych wydań dzieł literackich. Jako założycielski tekst dla polskiego edytorstwa naukowego uznaje się zjazdowe wystąpienie Romana Pilata; ważne były również głosy filologów klasycznych, krytyków literackich oraz historyków. Zjazdowe obrady ujawniły duże rozbieżności stanowisk wobec podstawowych zagadnień krytyki tekstu: wyposażenia informacyjnego wydania krytycznego i modernizacji tekstu. Wynikały one z odmiennych tradycji filologicznych (klasycznej, francuskiej, germańskiej) oraz zdeterminowania badań naukowych sytuacją polityczną: utrudnioną współpracą między ośrodkami uniwersyteckimi i towarzystwami naukowymi. Zjazd był próbą przezwyciężania tych trudności. Teresa Winek Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0002 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Pisma zebrane a edycje krytyczne polskiej literatury. Zarys zjawiska https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0003 <p>Artykuł jest próbą zarysowania zjawiska dzieł zebranych polskiej literatury pięknej, jakie ukazały się na przestrzeni ostatnich 150 lat. Celem autora jest egzemplifikacja najważniejszych edycji i charakterystyka ich aparatu krytycznego, co na dalszym etapie badań będzie mogło stać się podstawą szczegółowych rozważań. W artykule omówiono przede wszystkim ukończone edycje twórców literatury polskiej drugiej połowy XIX i XX wieku, które ukazały się w latach 1870–2020. Ukazano ewolucję zjawiska i wskazano moment wykształcenia się współczesnego modelu edycji <em>opera omnia</em>, poczynając od tekstu Romana Pilata z 1884 roku, aż po propozycje Konrada Górskiego, Zbigniewa Golińskiego, Jana Trzynadlowskiego i Romana Lotha. Ze względu na niewielką liczbę prac teoretycznych poświęconych dziełom zebranym artykuł ma charakter wstępny i stanowi propozycję zagadnień, które mogłyby stać się tematem osobnych rozważań. Wśród najważniejszych pytań sformułowanych przez autora można wymienić: kiedy daną edycję można nazwać krytyczną? Czy w ogóle jest to możliwe wobec specyfiki pisarstwa twórców XIX i XX wieku? Jak ma się teoria edytorstwa do praktyki wydawniczej? <strong></strong></p> Grzegorz P. Bąbiak Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0003 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Redakcyjne i edytorskie przedsięwzięcia Ignacego Szydłowskiego. Próba przeglądu https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0004 <p>Ignacy Szydłowski był niewątpliwie jednym z najaktywniejszych uczestników wileńskiego życia umysłowego doby oświeceniowo-romantycznego przełomu. Do licznych sfer jego intelektualnej aktywności włącza się prężną działalność poetycką (zarówno w zakresie twórczości oryginalnej, jak i przekładowej), pedagogiczną, wystąpienia krytyczne oraz przedsięwzięcia redakcyjno-edytorskie. Żaden z wymienionych obszarów tej bogatej spuścizny nie został jednak, jak dotąd, wyczerpująco opisany. W artykule oglądowi został poddany ostatni z nich, obejmujący takie projekty, jak <em>Prawidła wymowy i poezji z dzieł Euzebiusza Słowackiego</em> (pierwsze wydanie: 1826), podręcznik <em>Przykłady stylu polskiego</em> (1827). Przyjrzano się również sposobom redagowania dwóch czasopism: „Tygodnika Wileńskiego” (1815–1822) oraz „Wizerunków i Roztrząsań Naukowych” (1834–1843). Autorka opisuje charakterystyczne dla Szydłowskiego strategie postępowania z tekstami. Podejmuje także próbę odpowiedzi na pytania o jego stosunek do pracy redaktora oraz o miejsce, jakie w biografii klasyka należałoby wyznaczyć tej części jego dorobku.</p> Paulina Podolska Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0004 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 „Zamyślam o nowej edycyi…” – przyczynek do zmagań z wydaniem „Ballad, Romansów, i Powiastek ludu” Stefana Witwickiego https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0005 <p>Artykuł został poświęcony zagadnieniom edytorskim związanym z <em>Balladami, Romansami, i Powiastkami ludu</em>, czyli z drugim, niepublikowanym wydaniem <em>Ballad i romansów</em> Stefana Witwickiego, w którym autor dokonał wielu zmian w stosunku do pierwszej edycji. Jak pisał we wstępie do nowego wydania, miało ono „odwoływać i kasować” pierwszy zbiór. Opublikowane w latach 1824–1825 <em>Ballady i romanse</em> spotkały się z negatywną reakcją krytyki i wpłynęły na odbiór późniejszej twórczości pisarza – autora uważano za epigona Adama Mickiewicza. Nowe wydanie, mimo determinacji autora, nie zostało przygotowane w ostatecznej wersji do druku. Zachowało się jednak w rękopisie, ukazującym efekty pracy poety. Artykuł przedstawia opinie o młodzieńczych balladach Witwickiego – zarówno krytyków, jak i autora, który również nieprzychylnie wypowiadał się o własnej twórczości. Opisano również strukturę rękopisu i niektóre zmiany wprowadzone do niego przez Witwickiego. W tekście poruszono też kwestię problemów redakcyjnych, jakie mogą się pojawić podczas przygotowania zbioru do druku. Mimo tych wątpliwości należy opublikować poprawione wydanie ballad – utwory Witwickiego są ciekawym przykładem tekstów kształtujących wczesny etap polskiego romantyzmu.</p> Joanna Stocka Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0005 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Myślnik i subtelności znaczeniowe w pisarstwie Elizy Orzeszkowej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0006 <p>Artykuł został poświęcony myślnikowi w twórczości Elizy Orzeszkowej, który był wprowadzany do tekstów jako swoisty, wieloznaczeniowy środek wyrazu – znak, którym posługiwała się pisarka w celu przekazywania w bezsłowny sposób znaczeń, zwłaszcza emocjonalnych, niedających się wyrazić w słowach. Podczas pracy nad nowym wydaniem tekstów autobiograficznych Orzeszkowej (<em>Wspomnień</em>, <em>Autobiografii w listach</em>, <em>Pamiętnika</em> i <em>Zwierzeń</em>) okazało się, że myślnik, wprowadzany w szczególnych funkcjach znaczeniowych, innych niż zwykłe, powszechnie przyjęte (takimi myślnikami Orzeszkowa oczywiście także się posługuje), jest bardzo istotnym znakiem w całym jej pisarstwie wtedy, gdy materia jego, czy to literacka, czy ściśle prywatna, ma charakter, który określić można właśnie jako zwierzeniowy. To znaczy, kiedy dotyczy życia wewnętrznego: rozmyślań, wspomnień, uczuć, osobistego zmagania się z ogólnoludzkimi problemami egzystencjalnymi, a wszystkie owe treści wewnętrzne przedstawiane są <em>in statu nascendi.</em></p> Danuta Danek Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0006 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Warianty tekstu autorskiego a decyzje edytora. O edycji krytycznej dzieł Marii Konopnickiej (1915) Jana Czubka po ponad stu latach https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0007 <p>Celem artykułu jest wskazanie wybranych problemów edytorskich, jakie można odnaleźć w edycji krytycznej dzieł Marii Konopnickiej pod redakcją Jana Czubka z 1915 roku. Rozstrzygnięcia, jakie zastosował edytor w tym wydaniu, zawierają błędy i tym samym mają wpływ na analizę i interpretację utworów pisarki. Decyzje dotyczące wyboru podstawy tekstowej często nie są zgodne z ostatnim wariantem tekstu powstałym za życia Konopnickiej. Sposób wprowadzania zmian do tekstu przez redaktora także wielokrotnie budzi obawy, edytor nie informuje czytelnika o ingerencjach w tekst. W artykule poruszono kwestię kształtu utworów z edycji krytycznej, ich wariantywności. Zdefiniowano także problemy badawcze i zadania edytora, który podejmie się przygotowania nowej edycji dzieł Marii Konopnickiej.</p> Anna Zwolińska Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0007 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 "Homo sapiens" Stanisława Przybyszewskiego. Dylematy edytora https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0008 <p>Artykuł dotyczy dylematów edytora wydającego po niemal 100 latach powieść <em>Homo sapiens</em> Stanisława Przybyszewskiego, która pierwotnie została opublikowana w języku niemieckim. Przedmiotem rozważań są kuriozalne translacje zniekształcające sens przekazu, popełnione błędy gramatyczne, leksykalne i składniowe. Przykłady literalnych przekładów idiomów z języka niemieckiego zachęcają do zaproponowania nowych rozwiązań edytorskich.</p> Ewa Skorupa Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0008 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 "Notatnik" Anny Kamieńskiej w świetle listów wydawcy Marcina Babraja do pisarki https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0009 Przedmiotem refleksji są listy Marcina Babraja do Anny Kamieńskiej zdeponowane w Muzeum Narodowym w Lublinie. Artykuł przedstawia problem genezy powstania "Notatnika", dzieła Anny Kamieńskiej, w świetle nadmienionej korespondencji. Skupiono się na dwóch problemach – współpracy autorki z redaktorem oraz cenzury. Przedstawiono informacje na temat czasu i okoliczności powstania pomysłu o publikacji dzieła, perypetii związanych z jego odcinkowym publikowaniem, kontroli cenzorskiej zarówno dzieł literackich, jak i listów prywatnych do Kamieńskiej. Artykuł zwraca uwagę na skomplikowany proces twórczy "Notatnika" oraz pomaga ustalić podstawowe fakty dotyczące jego genezy, jednocześnie podejmując próbę postawienia pytań o wynikające z tych faktów konsekwencje edytorskie. Jagoda Zarzycka Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0009 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Mylne ścieżki ułatwień. O edycji „Pan Tadeusz w XXI wieku" Joanny Pawłowskiej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0010 <em>Pan Tadeusz</em> Adama Mickiewicza jest jednym z najwybitniejszych dzieł literatury polskiej. Nie bez powodu znajduje się w kanonie lektur szkolnych. Jednak napisany prawie dwieście lat temu utwór stwarza wiele kłopotów w szkolnej recepcji, m.in. z powodu trudności związanych ze zmianami w słownictwie rozwijającego się ciągle języka, co sprawia, że może być w znacznym stopniu niezrozumiały dla współczesnego młodego czytelnika. Tym bardziej że według podstawy programowej z 2017 roku realizuje się go z uczniami szkoły podstawowej. Joanna Pawłowska, wieloletnia nauczycielka, postanowiła wyjść naprzeciw tym trudnościom i „napisała” uaktualnioną leksykalnie wersję poematu – <em>„Pana Tadeusza" w XXI wieku</em>. Artykuł stara się odpowiedzieć na pytanie, czy w obliczu wszystkich problemów i niebezpieczeństw związanych z omawianiem epopei w szkole jej „uwspółcześniona” edycja, z uproszczoną leksyką, rzeczywiście umożliwia interpretację dzieła Mickiewicza i przełamuje barierę obcości, której młody człowiek może w kontakcie z nim doświadczyć. Sandra Kaszubowska Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0010 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Informacje o Autorach https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/35046 Informacje o Autorach Informacje o Autorach Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/35046 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Edytorstwo dla małych ojczyzn https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0014 Recenzja: <em>„W atmosferze ksiąg, gór i bliskich dusz”. Wybór korespondencji Józefa Pilcha z lat 1936–1995.</em> Joanna Hałaczkiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0014 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Część trzecia dzieła Malchera Piotrkowity pt. „Przeciw morowemu powietrzu przestroga z przedniejszych doktorów nauki lekarskiej dla ludu pospolitego napisana” https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0011 <p>W artykule zaprezentowano trzeci rozdział dzieła <em>Przeciw morowemu powietrzu przestroga z przedniejszych doktorów nauki lekarskiej dla ludu pospolitego napisana</em> autorstwa Malchera Piotrkowity. Dzieło zostało wydane bez podania miejsca druku, roku i nazwy drukarni po 5 stycznia 1579 roku. Unikat niepaginowanego dzieła, obejmującego sześćdziesiąt kart <em>in octavo</em>, znajduje się w zasobach Muzeum Narodowego w Krakowie/Muzeum Książąt Czartoryskich.</p><p>W rozdziale trzecim Piotrkowita przedstawił zalecenia sanitarne mające na celu złagodzenie skutków epidemii (m.in. dezynfekcja, kwarantanna, dystans społeczny, izolacja społeczna, zamykanie budynków użyteczności publicznej).</p> Anna Sitkowa Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0011 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 „Zabawa w powieść” – „Wspomnienia” Barbary Czerwijowskiej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0012 <p>Artykuł stanowi omówienie najważniejszych problemów edytorskich związanych z opracowaniem edycji <em>Wspomnień</em> Barbary Czerwijowskiej (siostry Kazimiery Iłłakowiczówny, wnuczki Tomasza Zana). Były one znane jedynie we fragmentach, które zostały opracowane przez Józefa Ratajczaka i opublikowane w 1991 roku w czasopiśmie „W drodze” pod tytułem <em>Kazimiery Iłłakowiczówny lata dzieciństwa i młodości (Wspomnienia)</em>. Dotyczyły przede wszystkim Kazimiery Iłłakowiczówny oraz relacji między siostrami i stanowiły arbitralny wybór edytora będący zaprzeczeniem intencji autorki, która opracowała tekst jako spójną i logiczną całość.</p><p>Nowa edycja <em>Wspomnień</em> zakłada publikację całości zgodnie z intencją autorską. Za podstawę wydania przyjęto maszynopis sporządzony przez autorkę, a następnie przez nią poprawiony. Autograf (odręczne notatki Czerwijowskiej zapisywane w zeszytach) stanowi tekst pomocniczy w odniesieniu do kilku problematycznych bądź nieczytelnych fragmentów. Opracowując maszynopis, uwzględniono wszystkie naniesione na nim odręczne poprawki autorki (głównie o charakterze redakcyjnym, dotyczące błędów literowych lub językowych). Nieliczne dłuższe dopiski na marginesach wprowadzono do tekstu głównego z odpowiednią adnotacją o ich umiejscowieniu w maszynopisie. Problematyczną kwestią okazały się dłuższe, delikatnie przekreślone fragmenty, świadczące o pewnym wahaniu autorki, które – po konsultacji ze spadkobiercami – zdecydowano się podać w przypisach.</p><p>W artykule zaprezentowano fragment nowej edycji <em>Wspomnień</em> pochodzący z części trzeciej: <em>U pani Buynowej</em>, opisującej okres, w którym trzynastoletnia Barbara trafia pod opiekę Zofii Buynowej, opiekunki i przybranej matki jej siostry Kazimiery Iłłakowiczówny, i zamieszkuje w Stanisławowie na Łotwie.</p> Magdalena Bizior-Dombrowska, Maria Woźniak Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0012 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 „Wylewy w pustkę”. Korespondencja Stanisława Vincenza z Kazimierzem Wierzyńskim w perspektywie intymistycznej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0013 <p>Głównym celem artykułu jest ukazanie specyfiki sztuki epistolarnej Stanisława Vincenza w ujęciu intymistycznym. Autorka przybliża charakter pracy edytorskiej, przedstawia rolę korespondencji w życiu autora „Połoniny” oraz nakreśla liczne zakresy tematyczne pisanych przez niego listów. Komentarz stanowi także swoisty wstęp do lektury korespondencji Stanisława Vincenza i Kazimierza Wierzyńskiego obejmującej lata 1954–1956. Opracowanie edytorskie listów zostało przygotowane na podstawie fotokopii pochodzących z Biblioteki Polskiej w Londynie oraz Archiwum Stanisława Vincenza w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.</p> Elżbieta Kołtun Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/SE.2021.0013 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 O potrzebie dalszego wydawania „Sztuki Edycji” (gorzkie uwagi z okazji radosnego dziesięciolecia istnienia czasopisma) https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/34670 Wstęp do numeru. Mirosław Strzyżewski Prawa autorskie (c) 2021 Sztuka Edycji https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/34670 Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200