Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie https://apcz.umk.pl/sztukaedycji <p>Ogólnopolskie czasopismo naukowe „Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie” w swoich założeniach ma stanowić forum wymiany myśli, poglądów oraz przykładowych rozwiązań, jakimi warto się dzielić, by wspólnie dochodzić do nowych koncepcji teoretycznych, metod pracy nad tekstem, rozwiązań edytorskich oraz procedur postępowania z dziełem literackim. Projekt czasopisma łączy się z cyklem organizowanych przez Katedrę Edytorstwa i Literatury Polskiej UMK (wcześniej: Zakład Tekstologii i Edytorstwa Dzieł Literackich) ogólnopolskich konferencji naukowych, podczas których spotykają się zarówno historycy literatury, edytorzy i tekstolodzy, jak i księgarze, bibliofile, dyrektorzy i pracownicy wydawnictw, bibliotek oraz historycy sztuki z zakresu grafiki użytkowej.</p> <p><strong>Bazy indeksacyjne:</strong> ERIH Plus, PBN/POL-Index, ICI Journals Master List, Google Scholar, DOAJ – Directory of Open Access Journals</p> pl-PL sztukaedycji@umk.pl (Agnieszka Markuszewska) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Wstęp https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36495 <p>Wstęp do numeru.</p> Kamila Budrowska, Wiktor Gardocki, Katarzyna Kościewicz Prawa autorskie (c) 2021 Kamila Budrowska, Wiktor Gardocki, Katarzyna Kościewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36495 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Informacje o Autorach https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36582 <p>Informacje o Autorach.</p> Informacje o Autorach Prawa autorskie (c) 2021 Informacje o Autorach https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36582 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Piotra Choynowskiego „Rzeczy drobne i zabawne” https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36565 <p>Rec.: P. Choynowski, <em>Rzeczy drobne i zabawne</em>, oprac. A. Stańczak, red. M. Gabryś-Sławińska i A. Wójtowicz, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2019.</p> Marek Kochanowski Prawa autorskie (c) 2021 Marek Kochanowski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36565 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 O korespondencji Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów z Jerzym Lisowskim https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36566 <p>Rec.: A. i J. Iwaszkiewiczowie, J. Lisowski, <em>Listy 1947–1979</em>, t. 1–2, oprac. i przypisy A. i R. Papiescy, wstępem opatrzył R. Papieski, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa 2021.</p> Joanna Godlewska Prawa autorskie (c) 2021 Joanna Godlewska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36566 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Polemika z artykułem Elżbiety Zarych https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/35896 <p>Polemika z artykułem Elżbiety Zarych <em>Leśmianowski Orient w typografii i ilustracji „Ali Baby i czterdziestu zbójców”</em> wydrukowanym w pierwszym numerze „Sztuki Edycji” za 2020 rok (s. 53–74).</p> Adrian Uljasz Prawa autorskie (c) 2021 Adrian Uljasz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/35896 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Z niedrukowanych materiałów rękopiśmiennych Bolesława Prusa – trzy fragmenty opowiadania o Antosiu i Józi https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36496 <p>Tematem artykułu jest niepublikowany dotąd, nieomówiony w literaturze przedmiotu autograf trzech fragmentów opowiadania o Antosiu i Józi Bolesława Prusa. Materiał, przechowywany w Bibliotece m.st. Warszawy, Bibliotece Głównej Województwa Mazowieckiego, składa się z 34 kart, trzech fragmentów paginowanych ręką autora. W artykule podjęto próbę usytuowania fragmentów na tle innych tekstów pisarza, w tym tych niepublikowanych, a także określenia ram czasowych powstania autografu. Postarano się również odpowiedzieć na pytanie, czy pomysł fabularny opowiadania o Antosiu i Józi jest odkrywczy na tle twórczości pisarza, czy nawiązuje do innych utworów Prusa, czy może jest powieleniem znanych schematów fabularno-kompozycyjnych.</p> Piotr Bordzoł Prawa autorskie (c) 2021 Piotr Bordzoł https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36496 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Od „Notatki o Nieświeżu” do „Wędrówek po moich niegdyś okolicach”. Nieśwież w twórczości Władysława Syrokomli https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36497 <p>Autorka próbuje zrekonstruować ewolucją warsztatu pisarskiego i badawczego Ludwika Kondratowicza-Władysława Syrokomli. W tym celu poddaje szczegółowej analizie dwa jego teksty związane z tym samym tematem: przeszłością Nieświeża. Pierwszy z nich to rękopiśmienna <em>Notatka o Nieświeżu</em> z 1844 roku, napisana na prośbę historyka Michała Balińskiego. Drugi tekst to jeden z rozdziałów książki <em>Wędrówki po moich niegdyś okolicach</em> wydanej w Wilnie w 1853 roku. Oba teksty dzieli od siebie dystans dziewięciu lat. Autorka, badając poszczególne elementy tych dzieł, próbuje ukazać, jakim zmianom ulegał z biegiem czasu warsztat twórczy pisarza. Dochodzi do wniosku, że ewolucja poglądów życiowych, społecznych i naukowych autora dwóch porównywanych ze sobą w artykule tekstów jest wyraźnie zauważalna. Można by nawet zaryzykować stwierdzenie, że <em>Notatkę o Nieświeżu</em> napisał Ludwik Kondratowicz, a rozdział <em>Nieśwież</em> w książce <em>Wędrówki po moich niegdyś okolicach</em> – Władysław Syrokomla.</p> Barbara Góra Prawa autorskie (c) 2021 Barbara Góra https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36497 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Niepalne rękopisy – o „niefortunnym” debiucie poetyckim Wiktora Gomulickiego https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36498 <p>Artykuł jest próbą rekonstrukcji poetyckiego debiutu Wiktora Gomulickiego (1848–1919) – jego zbiorku <em>Poezje</em> z 1873 roku. Wydał je Aleksander Michaux (Miron) w swojej zeszytowej serii <em>Księga pieśni</em>. Ten niewielki, zawierający dziewięć utworów tomik pojawiający się w ferworze pozytywistycznej walki o poetycki Parnas stał się mimowolną ofiarą ówczesnej „krytyki postępowej”. I chociaż poezje Fantazego doczekały się jedynie trzech recenzji – były one niesprawiedliwie krzywdzące. Szczególnie zabolała poetę opinia Antoniego Pileckiego z „Przeglądu Tygodniowego”, z którym młody literat współpracował, która (przedrukowana z pewnymi zmianami w „Warszawskim Roczniku Literackim”) utwierdziła opinię o Gomulickim jako poecie, którego wiersze nie mają głębszej myśli i nie poruszają społecznie ważnych tematów. Według <em>Nowego Korbuta</em> na życzenie autora cały nakład został zniszczony, a zachowany egzemplarz jest w posiadaniu Juliusza Wiktora Gomulickiego, ale współcześnie nic o nim nie wiadomo. <em>Poezje</em> z 1873 roku składały się z utworów, które wcześniej były publikowane na łamach ówczesnej prasy, więc zrekonstruowanie zbioru nie powinno być trudne. Wydaje się jednak, że wiedza o kształcie poetyckiego debiutu Fantazego w świetle jego opublikowanej, dojrzałej twórczości pozwoli na lepsze zrozumienie artystycznej ewolucji poety.</p> Joanna Zajkowska Prawa autorskie (c) 2021 Joanna Zajkowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36498 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Wyzwolenie obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen (1945). Relacje świadków https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36499 <p>Obóz koncentracyjny Bergen-Belsen został wyzwolony przez Brytyjczyków 15 kwietnia 1945 roku. W ciągu kilku następnych tygodni próbowano ratować przetrzymywane tam osoby, jednak w wielu wypadkach się to nie udało. Pierwsze dni w dawnym obozie zostały opisane przez reporterów, fotografów czy personel medyczny, jak również byłych więźniów. Z raportów, zapisków i innych dokumentów sporządzanych na bieżąco, a także ze wspomnień napisanych w latach powojennych wyłania się rzeczywisty, tragiczny stan niemieckiego obozu w kwietniu 1945 roku.</p> <p>W prezentowanym artykule zestawiono relacje świadków: zarówno ocalonych, jak i ludzi, którzy do ich uwolnienia się przyczynili, próbując ukazać, jak wyglądało wyzwolenie obozu, a także jak wyglądała sytuacja w nim panująca w następnych miesiącach. W tekście przywołano materiały archiwalne odnalezione podczas kwerendy przeprowadzonej w 2019 i 2020 roku w Yad Vashem. The World Holocaust Remebrnce Center w Jerozolimie oraz Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie.</p> Wiktor Gardocki Prawa autorskie (c) 2021 Wiktor Gardocki https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36499 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Archiwalia „pionierskiego” okresu powojennej cenzury. Literatura w poufnych biuletynach urzędu cenzury (1945–1951) https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36500 <p>W artykule omówiono zagadnienia literackie i kulturalne zamieszczane na łamach poufnych biuletynów urzędu cenzury zdeponowanych w przechowywanej w Archiwum Państwowym w Poznaniu teczce o tytule <em>Biuletyny Instrukcyjno-Szkoleniowe 1945–1951</em>. Jak się wydaje, zbiór nie został dotąd opracowany. W teczce znajduje się dziewięć numerów biuletynów z „pionierskiego” okresu powojennej cenzury: zbiór otwierają dwa biuletyny z 1945 roku – z maja i czerwca, dwa z 1948 roku i dwa z 1949 roku oraz po jednym numerze z 1950 i 1951 roku, poza tym jeden biuletyn niedatowany, jednak sporządzony z pewnością po listopadzie 1946 roku, a przed 30 października 1948 roku.</p> <p>Redakcja periodyku zamieszczała różnego rodzaju materiały na temat działalności Urzędu Kontroli, artykuły, recenzje cenzorskie, sprawozdania oraz wskazówki i wytyczne mające przyjść z pomocą pracownikom oceniającym różne typy piśmiennictwa. Mimo że pismo szukało nadal swojej formuły, od początku realizowało szkoleniowo-instruktażowe zadania, kładąc nacisk na wykształcenie wzorowego pracownika „Mysiej” i delegatur terenowych.</p> Anna Wiśniewska-Grabarczyk Prawa autorskie (c) 2021 Anna Wiśniewska-Grabarczyk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36500 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Szopka satyryczna „Kontrabanda” (1958) – próba rekonstrukcji treści https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36554 <p>Artykuł dotyczy szopki satyrycznej Ryszarda Marka (Ryszarda Wierzbowskiego i Marka Grońskiego) pt. <em>Kontrabanda</em>. Stanowi próbę odtworzenia scenariusza adaptacji scenicznej utworu. Premiera spektaklu w reżyserii Bogdana Baera odbyła się 14 lutego 1958 roku w Teatrze Nowym w Łodzi. Fragmenty szopki ukazywały się na łamach łódzkiej prasy lokalnej („Dziennik Łódzki” 1958, R. 14, nr 28 (3483), s. 4) oraz w czasopismach&nbsp; „Szpilki” (1958, nr 16 (868), s. 4–5 ) i „Odgłosy” (1959, nr 15 (59), s. 11). Materiał źródłowy stanowią także „Biuletyny Państwowego Teatru Nowego” zdeponowane w Archiwum Państwowym w Łodzi. Podstawę do rekonstrukcji przebiegu spektaklu stanowiły recenzje widowiska.</p> <p>Teksty satyryczne to szczególnie ciekawy materiał badawczy. Powstawały z inspiracji i w odpowiedzi na sytuację społeczno-polityczną kraju. Istotnym aspektem artykułu jest zatem szeroki komentarz edytorski do omawianego utworu, który pozwoli objaśnić niezrozumiałe treści, wynikające z osadzenia tekstu w realiach socjalistycznego państwa.</p> <p>&nbsp;</p> Katarzyna Smyczek Prawa autorskie (c) 2021 Katarzyna Smyczek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36554 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Jerzego Ficowskiego problemy z cenzurą na przykładzie edycji i recepcji cyklu poetyckiego „Odczytanie popiołów” https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36555 <p>Artykuł jest poświęcony historii edycji i recepcji cyklu <em>Odczytanie popiołów </em>Jerzego Ficowskiego w PRL. Poeta tworzył go przez trzydzieści jeden lat. Stanowi on, w ocenie poety, najważniejszą część jego poetyckiego dorobku. Treść wierszy przynależnych do cyklu, dotycząca problematyki żydowskiej i Zagłady, stanowiła istotną przeszkodę na drodze do ich publikacji. W ich pełnym wydaniu nie pomogło także polityczne zaangażowanie Ficowskiego w latach siedemdziesiątych, skutkujące sporządzeniem na jego osobę i twórczość „zapisu”. W całości, w oficjalnym obiegu, cykl ukazał się dopiero w 1983 roku. Problemy z cenzurą zaważyły także na recepcji cyklu, szczególnie w Polsce, gdzie miał on bardzo elitarny i – ze względu na zapis oraz emigracyjny druk – niepubliczny odbiór.</p> Helena Chwiedosik Prawa autorskie (c) 2021 Helena Chwiedosik https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36555 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 „Dęby” – nieukończony poemat Adolfa Dygasińskiego https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36558 <p>Artykuł przedstawia jeden z najmniej znanych utworów Adolfa Dygasińskiego pt. <em>Dęby</em>. W jego pierwszej części zawarto opis źródeł, a także przypuszczenia związane z losami rękopisu oraz maszynopisu nieukończonego dzieła. W obszarze badań znalazły się okoliczności powstania utworu, które mogły wpłynąć na wybór określonej topiki oraz środków wyrazu. Wiele wskazuje na to, że poemat można traktować jako rodzaj poetyckiego testamentu oraz przestrogi skierowanej do przyszłych pokoleń. Autor, stosując metaforykę związaną z puszczą, przedstawia losy Rzeczypospolitej. Jak udało się ustalić, inspiracją dla Dygasińskiego były badania w zakresie biologii oraz filozofii przyrody. W drugiej części artykułu zaprezentowano treść utworu (edycja typu B, przeznaczona dla średnio zaawansowanych odbiorców literatury).</p> Jadwiga Goniewicz Prawa autorskie (c) 2021 Jadwiga Goniewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36558 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 „Pan Tadeusz” według ucznia Leszka Serafinowicza https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36559 <p>Publikacja prezentuje wierszowaną parafrazę <em>Pana Tadeusza</em> napisaną przez 13-letniego ucznia, później wybitnego poetę Jana Lechonia – jest to pierwodruk zachowanego materiału archiwalnego sprzed przeszło stu lat. W szkicu wprowadzającym autorka opracowania edytorskiego omawia w skrócie wieloletnią fascynację Lechonia życiem i dziełami Adama Mickiewicza, wskazując na jej źródła m.in. w historii rodzinnej poety oraz przypominając różne inne jego dzieła poświęcone romantycznemu wieszczowi.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> Beata Dorosz Prawa autorskie (c) 2021 Beata Dorosz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36559 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Ucieczka Słonimskich w 1939 roku: nieznany diariusz Janiny Konarskiej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36561 <p>Omawiany diariusz zawiera zapiski żony Antoniego Słonimskiego – Janiny Konarskiej, która na stu kilkudziesięciu stronach zdała relację losów pary, rozpoczętą 20 sierpnia 1939 roku i kontynuowaną aż do 9 września 1945 roku. Autorka na kartach niewielkiego poszytu notowała dramatyczne losy na bieżąco – co stanowi szczególną wartość dokumentu.</p> <p>Janina Konarska nie była postacią anonimową w przedwojennych kręgach artystycznych i z pewnością krzywdzące byłoby określenie jej jedynie jako żony Słonimskiego. Jako malarka i graficzka zdobyła własną, niekwestionowaną pozycję wśród twórców kultury dwudziestolecia międzywojennego. Jej prace wystawiano zarówno na świecie (m.in. w Amsterdamie, Buenos Aires, Filadelfii, Londynie, Lyonie, Madrycie, Mediolanie, Montevideo, Nowym Jorku, Orleanie, Padwie, Paryżu, Raperswilu, Rzymie, Sztokholmie, Wenecji, Wilnie, Zagrzebiu), jak i w kraju (m.in. w Bydgoszczy, Krakowie, Warszawie, Zakopanem, Zamościu).</p> <p>W opracowaniu przedstawiono wybrany fragment diariusza. Traktuje on o początkach wojennych losów Słonimskich, którzy 5 września 1939 roku wyruszyli z Warszawy na zachód Europy. Przyjrzano się zatem pierwszemu etapowi ich wędrówki, prowadzącej z Polski do Francji, gdzie przebywali od 21 września 1939 do 18 czerwca 1940 roku. Po upadku Francji przedostali się do Londynu. Tam z kolei spędzili ponad dekadę, by w końcu, jesienią 1951 roku, powrócić na stałe do kraju.</p> Magdalena Budnik Prawa autorskie (c) 2021 Magdalena Budnik https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36561 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 „Myśli o państwie” i „Kilka myśli, co nienowe”. Zagadki okupacyjnej publicystyki Marii Dąbrowskiej https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36563 <p>Publikacji pozostającego dotąd w maszynopisie referatu Marii Dąbrowskiej z 1942 roku pt. <em>"Kilka myśli, co nienowe"</em> towarzyszy próba odtworzenia treści jej zaginionej wypowiedzi politycznej poświęconej totalitaryzmowi pt. <em>Myśli o państwie. </em>Przywołano też niejasne okoliczności publikacji w londyńskiej „Nowej Polsce” napisanej jesienią 1942 roku <em>Rozmowy oniemiałych</em>, obszernego zapisu dyskusji nad <em>Myślami o państwie. </em>W artykule prześledzono mało znane okoliczności konspiracyjnej działalności publicystycznej pisarki, związanej z wieloma środowiskami tego okresu: literackim, spółdzielczym i z prasą podziemną.</p> Ewa Głębicka Prawa autorskie (c) 2021 Ewa Głębicka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36563 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100 Książka religijna w czasach doktrynalnego materializmu. Przypadek „Pamiętnika wiejskiego proboszcza” Georges’a Bernanosa https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36564 <p>Artykuł jest wstępem do większej całości, w której ukazuje się ideologiczne uwikłanie edycji książek i wydawnictw w powojennej Polsce lat pięćdziesiątych. W zamieszczonym materiale przedstawiono przykładową obcość, nieprzystawalność (obrazoburczość) edycji <em>Pamiętnika wiejskiego proboszcza</em> Georges’a Bernanosa na tle machiny ideologicznej, której starano się podporządkować wszystko, cokolwiek wydawano i co miało docierać do odbiorcy. Odbiorcy – w założeniu – formowanemu przez jedynie słuszne i jednoznaczne dyrektywy właściwego życia i chronionego przed edycjami niszczącymi ten przejrzysty obraz.</p> Feliks Tomaszewski Prawa autorskie (c) 2021 Feliks Tomaszewski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/sztukaedycji/article/view/36564 Mon, 20 Dec 2021 00:00:00 +0100