Po co dzieciom przypisy? Rola przypisów w książkach dla młodego czytelnika

Abstrakt

Przypisy w książkach dla dzieci i młodzieży wydają się zagadnieniem marginalnym. Na pierwszy rzut oka są one stosowane przez wydawnictwa do niezbędnego wyjaśniania pojawiających się w tekście trudnych i obcych wyrazów, przybliżania postaci, miejsc, wydarzeń czy zjawisk. Jednak obok przypisów objaśniających od redakcji pojawiają się też takie od tłumaczy czy autorów, a to prowadzi do pytań o powody ich wystąpienia, odmienność oraz rolę. Jak pokazuje autorka, istnieje wielka różnorodność typów przypisów: prozą i wierszowane, słownikowe i rzeczowe, informacyjne i bibliograficzne itd. Współcześnie coraz częściej nie są one też jedynie komentarzem, dodatkiem do tekstu, ale stanowią integralną część graficzną i literacką książek, wprowadzając dwugłos oraz prowadząc dialog i różne gry z czytelnikiem. Ponadto przypisy w książkach dla młodego czytelnika nie tylko pomagają w lekturze tekstu, ale są też znakiem obecności i zmienności świata zewnętrznego. Przypisy są świadectwem wiedzy młodego czytelnika oraz obrazu dziecka czy młodzieży i wynikającego z tego sposobu traktowania w różnych czasach i jako takie stanowią przedmiot badań nie tylko edytorstwa czy literaturoznawstwa, ale i nauk społecznych. Istotne i wiele mówiące są zarówno powody ich pojawienia się, jak i ich brak, treść i forma oraz odbiorca, dla którego powstają.