Pomoc finansowa protestanckiego Gdańska dla współwyznawców w kraju i zagranicą w XVII i XVIII wieku

Edmund Kizik

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/OiRwP.2019.05

Abstrakt


Gdańsk w 1557 r. oficjalnie wybrał ścieżkę reformacji i obronił swoją autonomię wyznaniową przez cały okres nowożytny. Trwająca od schyłku XVI w. kontrreforma Kościoła katolickiego znacząco ograniczyła zasięg protestantyzmu zarówno w całej Rzeczypospolitej, jak i w różnych państwach europejskich. Gdańsk dzięki wyjątkowej pozycji gospodarczej oraz politycznej w XVII–XVIII w. pełnił funkcję jednego z najważniejszych ośrodków finansujących lub wspomagających gminy luterańskie nie tylko w Polsce i Europie, ale nawet w Turcji i koloniach zamorskich. Pieniądze były zbierane w czasie publicznych kolekt, ewentualnie przekazywane z budżetu miasta. Artykuł na podstawie źródeł archiwalnych zbiera przykłady pomocy udzielanej współwyznawcom przez gdańszczan oraz analizuje sposoby zdobywania na to środków pieniężnych.


Słowa kluczowe


Gdańsk nowożytny; protestantyzm; pomoc finansowa; solidarność wyznaniowa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła archiwalne Archiwum Państwowe w Gdańsku

Mierzeja: 300, 2/816

Kamlaria: 300, 12/34; 300, 12/53; 300, 12/53a; 300, 12/67; 300, 12/112; 300, 12/163; 300, 12/165; 300, 12/168; 300, 12/173; 300, 12/174; 300, 12/179; 300, 53/315; 300, 12/453a; 300, 12/584; 300, 12/597

Korespondencja: 300, 53/1030; 300, 53/315; 300, 53/387; 300, 53/448; 300, 53/616; 300, 53/925; 300, 53/1068

Bibliotheca Archivii: 300, R/Kk, g, 1; 300, R/Pp, 84–85; 300, R/Ll, 96, Ch. F. Wutstrack, Historisch-topographisch-statistische Nachrichten von der Königl. Westpreußischen See und Handels-Stadt Danzig, Danzig 1806, kopia nieopublikowanej książki

Akta miasta Elbląga: 369, 1/38

Biblioteka Gdańska Polskiej Akademii Nauk: Ms 1282, Der andere Theil des Eberhard Bötchers Chronica a[nn]o 1584 biß 1595

Źródła drukowane

Chronik der Marienkirche in Danzig. Das „Historische Kirchen-Register” von Eberhard Bötticher (1616) / Kronika Kościoła Mariackiego w Gdańsku. „Historisches Kirchen-Register” Eberharda Böttichera (1616), bearb. Ch. Herrmann, E. Kizik, Köln 2013 (Veröffentlichungen aus den Archiven Preussischer Kulturbesitz, Bd. 67)

Lengnich G., Ius publicum civitatis Gedanensis oder der Stadt Danzig Verfassung und Rechte, hrsg. O. Günther, Danzig 1900 (Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreussens, Bd. 1)

Ludeke W., Beschryvinge des Turkschen Ryks, Deel 1, Leiden 1782

Das wohlthätige Danzig, „Journal von und für Deutschland”, 9, 1792, 4–5, s. 319–321

Opracowania

Biernat C., Apogeum handlu gdańskiego w pierwszej połowie XVII wieku. (Na marginesie pracy Marii Boguckiej, Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, ss. 72), „Zapiski Historyczne”, 36, 1971, 4, s. 145–159

Cieślak E., Obraz społeczeństwa gdańskiego i jego życia codziennego, w: Historia Gdańska, t. 3/1, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993, s. 246–278

Cieślak E., W obronie tronu króla Stanisława Leszczyńskiego, Gdańsk 1986

Einem von J. A. Ch., Versuch einer vollständigen Kirchengeschichte des achtzehnten Jahrhunderts, Bd. 1, Leipzig 1782

Foltz M., Geschichte des Danziger Stadthaushalts, Danzig 1912 (Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreussens, Bd. 8)

Kizik E., Czasy nowożytne (do 1815 roku), w: Historia Pruszcza Gdańskiego do 1989 roku, red. B. Śliwiński, Pruszcz Gdański 2008, s. 70–101

Kizik E., Finanse gdańskich kościołów luterańskich w XVII–XVIII wieku, „Barok. Historia – Literatura – Sztuka”, 16, 2009, s. 149–167

Kizik E., Pamiętnik gdańszczanina Eberharda Böttichera z drugiej połowy XVI wieku, „Roczniki Historyczne”, 76, 2010, s. 141–164

Kizik E., Pomoc Gdańska dla gminy ewangelickiej w Smyrnie w 2 połowie XVIII wieku, „Gdański Rocznik Ewangelicki”, 5, 2011, s. 106–117

Kizik E., Struktura administracyjna i finansowanie gdańskiego kościoła luterańskiego w XVII wieku, w: Gdańsk w epoce Bartholomäusa Milwitza, red. E. Kizik, Gdańsk 2010 (Res Gedanenses. Studia i Materiały Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, t. 4), s. 36–49

Kizik E., Trzeci Ordynek. Z dziejów gdańskiej opozycji mieszczańskiej w drugiej połowie XVI – do końca XVIII w., w: Rządzący i rządzeni. Władza i społeczeństwo Gdańska od średniowiecza po współczesność, red. S. Bykowska, E. Kizik, P. Paluchowski, Gdańsk 2015, s. 67–80

Kizik E., Zapiski historyczne gdańszczanina Eberharda Böttichera (1554–1617). Addenda et corrigenda, „Roczniki Historyczne”, 81, 2015, s. 201–208

Kizik E., Kościelak S., Finansowanie kościoła luterańskiego w Gdańsku i wiejskim terytorium miasta w drugiej połowie XVI do początku XIX wieku, w: Gdańsk protestancki w epoce nowożytnej. W 500-lecie wystąpienia Marcina Lutra, t. 1: Eseje, red. E. Kizik, S. Kościelak, Gdańsk 2017, s. 268–291

Konopczyński W., Spór o wrota morza bałtyckiego, w: idem, Mrok i świt. Studia historyczne, Warszawa 1911, s. 201–232

Kriegseisen W., Scheidenmantel, Johann Jakob, PSB, 35, 1994, s. 436–437

Kropidłowski Z., Formy opieki nad ubogimi w Gdańsku od XVI do XVIII wieku, Gdańsk 1992

Löschin G., Geschichte Danzigs, Bd. 2, Danzig 1832

Quade W., Der Durchzug der Salzburger durch Danzig 26.–29. Juli 1732, „Kultur und Leben”, 3, 1926, s. 342–347

Schmidt P. T., Geschichte der evangelischen Kirche Schönecks aktenmassig dargestellt, Schöneck Westpr. 1878

Schnaase E., Geschichte der evangelischen Kirche Danzigs aktenmäßig dargestellt, Danzig 1863

Szultka Z., Dynamika rozwoju zaludnienia Prus Książęcych (Wschodnich) w XVIII wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2004, 2, s. 147–162

Zimmermann E., O tym jak gdańszczanie w Skarszewach w ciągu 24 godzin kościół zbudowali, [Pelplin 2002]


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism