https://apcz.umk.pl/OR/issue/feed Odrodzenie i Reformacja w Polsce 2022-02-02T11:09:18+01:00 Anna Horeczy orwp@ihpan.edu.pl Open Journal Systems <p><span class="ff2 fc0 fs12 ">"Odrodzenie i Reformacja w Polsce" jest rocznikiem wydawanym przez Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla w Warszawie. Od 2016 roku ukazuje się w wersji cyfrowej, jako referencyjnej, na zasadach open access, na licencji CC BY-ND i jest dostępne na Akademickiej Platformie Czasopism. „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” otrzymało 70 punktów na liście MNiSW.”</span></p> <p><span class="ff2 fc0 fs12 ">Publikowane w periodyku artykuły dotyczą głównie renesansu polskiego i europejskiego oraz szeroko pojętej reformacji (od jej początków na ziemiach polskich po wiek XVII). Ponadto w czasopiśmie ukazują się tłumaczenia z języków klasycznych (głównie dzieł z okresu XV i XVI wieku), a także recenzje nowości wydawniczych, związanych tematycznie z profilem pisma.</span></p> https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36969 W poszukiwaniu najstarszego polskiego stemmatu – pytania i propozycje odpowiedzi 2022-01-11T15:27:30+01:00 Bartłomiej Czarski b.czarski@uw.edu.pl <p>Artykuł dotyczy renesansowych początków polskich stemmatów, kompozycji złożonych z herbów i opartych na nich wierszy. Głównym celem tekstu jest wskazanie najstarszego polskiego stemmatu i weryfikacja dotychczasowych ustaleń w tym zakresie. Odpowiedzi na to pytanie szukano w polskich i zagranicznych opracowaniach oraz najstarszych krakowskich i obcych drukach. Artykuł prezentuje i omawia wyniki tych poszukiwań – różne kryteria prowadzenia badań doprowadzają do odmiennych rezultatów. W gronie kandydatów na twórcę najstarszego polskiego stemmatu znaleźli się wybitni polscy humaniści z początków XVI w.: Jan Dantyszek, Andrzej Krzycki oraz Paweł z Krosna.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36970 Hiszpańskie edycje Hymnów religijnych Jana Dantyszka jako narzędzie autokreacji wydawcy 2022-01-11T15:30:39+01:00 Anna Skolimowska as@al.uw.edu.pl <p>Edycje hiszpańskie dziełka Dantyszka <em>Hymni aliquot ecclesiastici </em>(Kraków 1548), opublikowane wiele lat po śmierci autora staraniem jego zięcia Diego Graciána de Alderete, w istocie nie są przedrukiem edycji krakowskiej, lecz kompilacją trzech druków: <em>Hymni aliquot ecclesiastici </em>(1548), Dantyszkowego poematu <em>De nostrorum temporum calamitatibus </em>(1530) oraz <em>Genethliacon </em>dla Dantyszka pióra Caspara Ursinusa (1522). Gracián, uzupełniając je przedmową o charakterze panegirycznym oraz znacząco ingerując w tekst poematu Ursinusa i w teksty wstępne, zaczerpnięte z pierwotnych edycji, konstruuje z nich pomnik wybitnych dokonań oraz świadectwo nieskazitelnej moralności teścia.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36971 Staropolski przekład dzieła Lingua Erazma z Rotterdamu w „teatralnym lustrze” pierwowzoru (casus jednego wątku) 2022-01-11T15:33:50+01:00 Justyna Dąbkowska-Kujko justdab@kul.pl <p>Artykuł jest próbą spojrzenia na staropolskie strategie translatorskie w świetle oceny wczesnorenesansowej pracy przekładowej anonimowego tłumacza jednego z mniej znanych dzieł Erazma z Rotterdamu pt. <em>Lingua</em>. Treść rozprawy koncentruje się nie tylko na wskazaniu i omówieniu metod tłumaczenia, ale przede wszystkim odsłonięciu na przykładzie jednego zaledwie wątku sposobów myślenia obu autorów, estetyki słowa, kultury i pragmatyki transponowania zasobów erudycyjnych, wreszcie – dialogu międzykulturowego, jaki bez wątpienia otwiera każda konfrontacja oryginału z przekładem.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36972 Filipa Melanchtona myśl o muzyce i jej rola w kształtowaniu kultury muzycznej humanistycznego Wrocławia 2022-01-11T15:36:36+01:00 Tomasz Jeż tomasz.jez@uw.edu.pl <p>Kultura muzyczna szesnastowiecznego Wrocławia pielęgnowana była przede wszystkim w środowiskach kościelnych i szkolnych, które – od czasu wprowadzenia w tym mieście reformacji – tworzyły dopełniający się wzajemnie system powiązań. Ze względu na to, że w kształtowaniu obydwu tych domen niezwykle czynny udział brał Filip Melanchton, zasadnym jawi się pytanie o jego wpływ na funkcjonowanie ośrodków muzycznych nadodrzańskiej metropolii. Odpowiedź na to pytanie przynosi analiza jego piśmiennictwa, powiązanego zarówno z kwestią postrzegania sztuki dźwięku, jak i praktyki muzycznej, uprawianej w ewangelickich kościołach i szkołach miasta.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36973 Sielskie bytowanie szlachty a stanowe powinności rycerskie w świetle staropolskiej poezji ziemiańskiej 2022-01-11T15:39:10+01:00 Roman Krzywy r.krzywy@uw.edu.pl <p>Artykuł omawia stanowiska twórców poezji ziemiańskiej, rzadko ostatnio badanej, wobec militarnych zobowiązań stanu szlacheckiego. Narodziny nurtu w drugiej połowie XVI w. oznaczały zarówno aprobatę dla rolniczego trybu życia, jak i pojawienie się w literaturze staropolskiej konkurencyjnego modelu wobec wzorca rycerskiego. Autor studium, śledząc w porządku chronologicznym wypowiedzi najważniejszych pisarzy ziemiańskich z XVI i XVII w. (Jana Kochanowskiego, Andrzeja Zbylitowskiego, Józefa Domaniewskiego, Stanisława Słupskiego, Władysława Stanisława Jeżowskiego, Zbigniewa Morsztyna, Marcina Borzymowskiego, Wacława Potockiego, Wespazjana Kochowskiego), zamierza ukazać, w jaki sposób piewcy wiejskiej arkadii szlacheckiej odnosili się do etosu militarnego. Zagadnienie to traktowane było dotąd w literaturze przedmiotu jedynie zdawkowo.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36974 Dzieweczki i panny w pogrzebowych mowach szlacheckich i kazaniach (XVII wiek) 2022-01-11T15:42:03+01:00 Małgorzata Ciszewska malgorzata.ciszewska@ibl.waw.pl <p>Studium przedstawia analizę porównawczą enkomionów zawartych w oracjach szlacheckich i kazaniach wygłoszonych w XVII stuleciu na pogrzebach dziewczynek i panien. Zestawienie tekstów należących do dwu różnych gatunków stawia zagadnienie wzorów osobowych w nowym świetle, gdyż zależny od rodzaju mowy sposób amplifikacji retorycznej tych samych toposów pochwalnych okazuje się mieć zasadniczy wpływ na wzorzec, jaki wyłania się z mowy.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36975 Anonimowy poemat ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej jako źródło do problemu wdowieństwa w środowisku kalwinistów małopolskich w końcu XVI wieku 2022-01-11T15:46:05+01:00 Urszula Augustyniak u.augustyniak@onet.eu <p>W artykule dokonano analizy historycznej anonimowego poematu ze zbiorów Biblioteki PAN w Kórniku, opublikowanego w 1891 r. pod zmodernizowanym tytułem przez Zygmunta Celichowskiego. Wydawca ograniczył się do objaśnienia wyrazów staropolskich, a przypisując autorstwo Salomonowi Rysińskiemu, nie dysponował informacjami dostępnymi obecnie w wyniku postępu badań. Podjęto próbę odczytania dopisków na marginesach, do których nie odniósł się wydawca. W części wstępnej artykułu odniesiono się do kwestii atrybucji utworu i dokonano charakterystyki środowiska, w którym prawdopodobnie powstał. Następnie omówiono poemat pod kątem treści wyznaniowych, przesłania ideowego, sposobu rozpowszechniania oraz przydatności do badania zagadnienia wdowieństwa męskiego w dawnej Rzeczypospolitej.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36977 Griseldis Báthory, the Disobedient Bride or the Unsuccessful Taming of a Heretic Shrew 2022-01-11T15:49:38+01:00 Ágnes Máté mate.agnes.klara@gmail.com <p>Celem artykułu jest prześledzenie początkowej fazy małżeństwa Jana Zamoyskiego z Gryzeldą Batory, przyjrzenie się kwestii zmiany nazwiska panny młodej oraz problemów wynikających z różnych wyznań małżonków. Wbrew planom króla Stefana Batorego i hetmana Zamoyskiego Gryzelda nie przeszła na katolicyzm. Wychowanie przez protestancką matkę i babkę wzięło górę nad politycznymi interesami katolickich członków jej rodziny.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36986 Wykaz skrótów 2022-01-11T16:17:20+01:00 Urszula Augustyniak orwp@ihpan.edu.pl <p>Wykaz skrótów</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36987 Zasady przygotowywania tekstów do rocznika „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, wydawanego przez Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN 2022-01-11T16:28:35+01:00 Urszula Augustyniak orwp@ihpan.edu.pl <p><strong>Zasady przygotowywania tekstów <br></strong></p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36988 Lista recenzentów OiRwP, 65, 2021 2022-01-11T16:30:40+01:00 Urszula Augustyniak orwp@ihpan.edu.pl <p><strong>Lista recenzentów <br></strong></p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36982 Recenzje 2022-01-11T16:06:40+01:00 Włodzimierz Olszaniec et al orwp@ihpan.edu.pl <p>Recenzje</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36983 Maria Bogucka (1929–2020) 2022-01-11T16:10:31+01:00 Andrzej Karpiński orwp@ihpan.edu.pl <p>In memoriam</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36984 Janusz Tadeusz Maciuszko (1957–2020) 2022-01-11T16:12:59+01:00 Bogusław Milerski orwp@ihpan.edu.pl <p>In memoriam</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36985 Angelika Modlińska-Piekarz (1974–2020) 2022-01-11T16:15:08+01:00 Wiesław Pawlak orwp@ihpan.edu.pl <p>In memoriam</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36978 Komemoratywne i reprezentacyjne aspekty działalności fundacyjnej luteranek na Śląsku. Trzy szlacheckie fundacje z lat 1570–1620 2022-01-11T15:53:59+01:00 Aleksandra Matczyńska matczynskaa@gmail.com <p>Tematem rozważań tego artykułu są trzy luterańskie fundacje zlecone przez śląskie szlachcianki: ufundowane przez Barbarę von Žerotin ur. von Biberstein epitafium Karola Krzysztofa Podiebrada w kościele zamkowym w Oleśnicy (1579), ołtarz z kościoła św. Jadwigi w Gryfowie Śląskim (ok. 1606) z fundacji Eleonory von Schaffgotsch ur. von Promnitz oraz ambona w kościele św. Michała Archanioła w Sławie Śląskiej (1619), fundacja Anny von Niebelschütz ur. von Rechenberg. Przedmiotem analizy są programy ikonograficzno-inskrypcyjne tych obiektów, a w szczególności pojawiające się w nich wizualne formy komemoracji oraz sposoby reprezentacji jednostki i rodu.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36979 Mleko duchowne – Upominek od Pietra Paola Vergeria w polskim przekładzie Ostafiego Trepki z 1556 roku 2022-01-11T15:56:54+01:00 Wojciech Kordyzon wojciech.kordyzon@uw.edu.pl <p>Artykuł służy przedstawieniu polskiego wydania z 1556 r. katechetycznego utworu skierowanego do dzieci znanego jako <em>Mleko duchowne</em>, którego łacińską wersję zredagował Pietro Paolo Vergerio. W pierwszej części zaprezentowano informacje bibliograficzne na temat druku oraz właściwości tekstu polskiego, a także omówiono kwestię adresatów spolszczenia oraz funkcjonalności zastosowanych w nim rozwiązań typograficznych. W części drugiej przedstawiono transkrypcję tekstu wraz z komentarzem językowym i podano szczegółowe zasady wydania.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/OR/article/view/36981 Boronowska opowieść. Rapt J[ej]m[ości] Panny Dzierżanowskiej przez J[ego]m[ości] P[an]a Frantemberka [– –] – edycja utworu 2022-01-11T16:01:09+01:00 Monika Szafrańska monika.szafranska@us.edu.pl <p>Artykuł zawiera edycję rękopiśmiennego utworu okolicznościowego opowiadającego o uprowadzeniu panny. Tekst pochodzi z sylwy Aleksandra Minora (sygn. 691), spisanej prawdopodobnie w latach 1664–1705 i znajdującej się w zbiorach Biblioteki Baworowskich (fond 4, dział 1) w Lwowskiej Narodowej Naukowej Bibliotece Ukrainy im. Wasyla Stefanyka.</p> 2022-01-11T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022