Literatura w sytuacji zagrożenia języka: wokół krytyki górnołużyckiego przekładu książki dla dzieci

Nicole Dołowy-Rybińska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LC.2019.022

Abstrakt


Literatura wydawana w języku mniejszościowym, zwłaszcza przeznaczona dla dzieci, jest inaczej oceniana przez przedstawicieli mniejszości niż literatura pisana w języku dominującym. Wiąże się to z wyznaczonymi dla niej rolami: ma ona nie tylko odpowiadać na potrzeby artystyczne grupy, ale także nauczać młode pokolenie używania języka mniejszościowego w wersji literackiej. Oznacza to, że autorzy i wydawcy tej literatury są w pewnej mierze ograniczeni przez stawiane im wymogi. Artykuł przedstawia dyskusję toczącą się na Górnych Łużycach w Niemczech w związku z publikacją łużyckojęzycznego przekładu czeskiej książki dla dzieci Puntíkáři (łuż. Šwintuchaj) napisanej przez Miloša Kratochvíla. Tłumaczom zarzucano używanie licznych germanizmów, języka potocznego oraz niepoprawnych form językowych. Twierdzono, że literatura napisana w języku mniejszościowym musi spełniać przede wszystkim misję edukacyjną i promować język literacki. W oparciu o tezy stawiane przez recenzentów i krytyków książki analizuję panujące na Łużycach ideologie językowe (takie jak ideologia autentyczności języka, jego czystości, własności), rola mikroliteratur (zwłaszcza jej rola edukacyjna i rozrywkowa), a także ograniczenia dla twórców i wydawców literatury w językach mniejszościowych. Przyglądając się dyskusji toczącej się wokół książki zastanawiam się, czy tego rodzaju dyskusja świadczy o żywotności grupy, czy o jej złej kondycji.


Słowa kluczowe


literatura w języku mniejszościowym; górnołużycki; przekład; ideologie językowe; język literacki

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Baker, Colin 1992. Attitudes and languages. Clevedon: Multilingual Matters.

Bourdieu, Pierre 1991. Language and symbolic power. Cambridge: Polity Press.

Bradley, David 2002. „Language attitudes: the key factor in language maintenance”. W: David Bradley, Maya Bradley (red.). Language endangerment and language maintenance. London–New York: Routledge. 1–10.

Bucholtz, Mary 2003. „Sociolinguistic nostalgia and the authentication of identity”. Journal of Sociolinguistics 7 (3): 389–416.

Bucholtz, Mary, Kira Hall 2004. „Language and identity”. W: Alessandro Duranti (red.). A companion to linguistic anthropology. Oxford: Basil Blackwell. 369–394.

Budarjowa, Ludmila 2009. Witaj und 2plus – eine Herausforderung für die Zukunft. Bautzen: Sorbischer Schulverein e.V.

Chromik, Bartłomiej 2016. „From Wilamowice to the philosophy of science and back again. Three levels of linguistic ideologies”. W: Justyna Olko, Tomasz Wicherkiewicz, Robert Borges (red.). Integral strategies for language revitalization. Warszawa: Wydział Artes Liberales. 91–109.

Dołowy-Rybińska, Nicole 2011. Języki i kultury mniejszościowe w Europie: Bretończycy, Łużyczanie, Kaszubi. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Dołowy-Rybińska, Nicole 2012. „Witalizacja i rewitalizacja – strategie zachowania języków mniejszościowych na Górnych i Dolnych Łużycach”. W: Grażyna Barbara Szewczyk (red.), Serbołużyczanie wobec tradycji i wyzwań teraźniejszości. Język – literatura – kultura. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk. 39–57.

Dołowy-Rybińska, Nicole 2017. „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe młodych aktywistów mniejszości językowych Europy. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Eastman, Carol M. 1992. Codeswitching. Clevedon: Multilingual Matters.

Elle, Ludwig 2010. „Sorben – demographische und statistische Aspekte”. W: Matthias Theodor Vogt, Jürgen Neyer, Dieter Bingen, Jan Sokol, Albert Löhr (red.). Minderheiten als Mehrwert. Frankfurt am Main: Peter Lang. 309–318.

Fishman, Joshua A. 1991. Reversing language shift. Theoretical and empirical foundations of assistance to threatened languages. Clevedon: Multilingual Matters.

Gantefort, Christoph, Hans-Joachim Roth, Natalia Migai, Ingrid Gogolin 2010. Sorbisch-deutsche Schulen in Sachsen: Ergebnisse zur Sprachentwicklung in der Sekundarstufe. Hamburg–Köln: Universität Hamburg, Universität zu Köln.

Hinton, Leanne 2001. „New Writing Systems”. W: Leanne Hinton, Kenneth L. Hale (red.). The green book of language revitalization in practice. San Diego: Academic Press. 239–250.

Hornberger, Nancy H. (red.) 2008. Can schools save indigenous languages? Policy and practice on four continents. Hampshire: Palgrave Macmillan.

Jodlbauer, Ralph, Gunter Spiess, Han Steenwijk 2001. Die aktuelle Situation der niedersorbischen Sprache. Ergebnisse einer soziolinguistischen Untersuchung der Jahre 1993–1995. Bautzen: Domowina-Verlag.

Lippi-Green, Rosanna 2012. English with an accent. Language, ideology, and discrimination in the United States. London–New York: Routledge.

Norberg, Madlena 1996. Sprachwechselprozeß in der Niederlausitz: Soziolinguistische Fallstudie der Deutsch-Sorbischen Gemeinde Drachhausen/Hochoza. Uppsala: Studia Slavica Uppsalensia.

Nuk, Michał 2014. Recenzja przekładu książki Šwintuchaj. „Serbske Nowiny” 24.01.2014.

Sankoff, Gillian 2001. „Linguistic Outcomes of Language Contact”. W: Peter Trudgill, J. K. Chambers, Natalie Schilling-Estes (red.). Handbook of language variation and change. Oxford: Basil Blackwell.

Schieffelin, Bambi B., Kathryn A. Woolard., Paul V. Kroskrity (red.) 1998. Language ideologies: practice and theory. New York: Oxford University Press.

Walde, Martin 2004. „Demographisch-statistische Betrachtungen im Oberlausitzer Gemeindeverband Am Klosterwasser”. Lětopis 51 (1): 3–27.




Partnerzy platformy czasopism