„Zwycięstwo ducha nad materią”, czyli rola sztuki w prozie Alice Parizeau na przykładzie powieści „Nata et le professeur”

Anna Żurawska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AE.2020.003

Abstrakt


“THE VICTORY OF SPIRIT OVER MATTER”—THE ROLE OF ART IN ALICE PARIZEAU’S FICTION ON THE BASIS OF THE NOVEL NATA ET LE PROFESSEUR

 

The aim of the article is to explore the role of art or, to be more precise, the role of literature in Alice Parizeau’s fiction. Parizeau, née Poznańska, was a Polish-Canadian writer, journalist and criminologist who, after World War II, had to leave her homeland and decided to emigrate first to France and then to Quebec. The first part of the paper delineates characteristic features of Parizeau’s writing as her works are not well-known in Poland. This part presents biographical information and discusses the influence of emigration on her works as well as her reasons for choosing French as the language of her artistic expression. It also investigates her writing and its place in Quebec fiction, especially in contemporary migration writing. The conducted analysis shows that Parizeau’s works are closely connected with historical and political events to which she was both a witness and participant and which led to the creation of literature of commitment. The second, analytical part is devoted to Parizeau’s last novel entitled Nata et le professeur (1987). Not only it is considered to be an example of literature of commitment, but also investigates the role and function of art. According to Parizeau, the desire to create or promote art of commitment felt by her protagonists is directly related to their status of emigrants.


 „ZWYCIĘSTWO DUCHA NAD MATERIĄ”, CZYLI ROLA SZTUKI W PROZIE ALICE PARIZEAU NA PRZYKŁADZIE POWIEŚCI NATA ET LE PROFESSEUR

 

Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, jaką rolę odgrywa sztuka, a w węższym zakresie literatura dla Alice Parizeau (z domu Alicja Poznańska), dziennikarki, politolożki, pisarki polskiego pochodzenia, która po wojnie została zmuszona do opuszczenia ojczyzny i wyemigrowała najpierw do Francji, później do Quebecu. Pierwsza część tekstu ma charakter wprowadzający do twórczości pisarki, która jest stosunkowo mało znana w Polsce. Składają się na nią informacje biograficzne, ukazujące m.in. wpływ emigracji na kształt jej dorobku, przyczyny wyboru francuskiego jako języka ekspresji literackiej itd. W tej części przedstawiona została również charakterystyka jej pisarstwa i próba refleksji nad miejscem, jakie zajmuje jej twórczość w obrębie literatury Quebecu (przede wszystkim przynależność do nurtu pisarstwa migracyjnego). Głównym wnioskiem tej części artykułu jest fakt, że jej twórczość jest ściśle związana z wydarzeniami historycznymi i politycznymi, których Parizeau jest uczestnikiem i świadkiem, czego konsekwencją jest tworzenie literatury zaangażowanej.

Druga, analityczna część artykułu, poświęcona jest ostatniej powieści Parizeau, Nata et le professeur (1987), która nie tylko jest przykładem literatury zaangażowanej, ale stanowi wykładnię roli i zadań, jakie sztuka powinna, według pisarki, wypełnić. Konieczność uprawiania czy promowania przez bohaterów sztuki zaangażowanej jest ściśle związana z ich statusem emigranta.


Słowa kluczowe


Alice Parizeau/Alicja Poznańska; migration writing; literature of commitment; identity; emigration; Nata et le professeur; pisarstwo migracyjne; literatura zaangażowana; tożsamość; emigracja

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Les Adieux du Québec à Alice Parizeau, praca zbiorowa, Montréal 1991, http://classiques. uqac.ca/contemporains/parizeau_alice/adieux_du_quebec_a_alice_parizeau/adieux_quebec_alice_parizeau.pdf [dostęp: 25.11.2019];

Berrier J., „Alice Parizeau, Tecia Werbowski, Régine Robin. Mémoire blessée et écriture migrante du Québec”. Thèse de doctorat préparée sous la direction de Jean Bessière et d’Amaryll Cha-nady. Université de Montréal, Université de Paris III, 2005, https://core.ac.uk/download/pdf/ 80345680.pdf [dostęp: 2.12.2019];

Berthelot A., Dunn Haymann M., Alice Parizeau, l’épopée d’une œuvre, Saint-Laurent- Québec 2001;

Biron M., Dumont F., Nardout-Lafarge É., Histoire de la littérature québécoise, Montréal 2010;

Dictionnaire des œuvres littéraires du Québec, red. A. Boivin, t. 7: 1981–1985, Québec 2003;

Dictionnaire des œuvres littéraires du Québec, red. A. Boivin, t. 8: 1986–1990, Québec 2011;

Dictionnaire des œuvres littéraires du Québec, red. A. Boivin, t. 9: 1991–1995, Québec 2018;

Chartier D., Dictionnaire des écrivains émigrés au Québec (1800–1999), Montréal 2005;

L’Encyclopédie canadienne, https://www.thecanadianencyclopedia.ca/fr/article/polonais-1 [do-stęp: 20.11.2019];

Gauthier L., La mémoire sans frontières. Émile Ollivier, Naïm Kattan et les écrivains migrants au Québec, Sainte-Foy-Québec 1997;

Ingarden R., O budowie obrazu. Szkic z teorii sztuki, Kraków 1946;

Iwaniuk W., Ostatni romantyk. Wspomnienie o Józefie Łobodowskim, oprac., wstępem, notą i przypisami opatrzył J. Kryszak, Toruń 1998;

Jaworska A., Zapomniana kanadyjska antologia polskiej literatury, Fraza 2018 nr 3-4, s. 207–218 (podrozdział Badania nad spuścizną Danuty Ireny Bieńkowskiej);

Jurkszus-Tomaszewska J., Kronika pięćdziesięciu lat: życie kulturalne polskiej emigracji w Kanadzie 1940–1990, Toronto 1995;

Paliwoda A., „Swoja i obca”. Twórczość literacka Danuty Ireny Bieńkowskiej, Rzeszów 2015;

Parizeau A., Fuir, Montréal 1963, http://classiques.uqac.ca/contemporains/parizeau _alice/fuir/fuir.pdf [dostęp: 29.12.2019];

—, Nata et le professeur, Paris 1988;

Reczyńska A., Braterstwo a bagaż narodowy. Relacje etniczne w Kościele katolickim na zie-miach kanadyjskich przed I wojną światową, Kraków 2013;

—, The Assistance of Canada and the Polish Diaspora in Canada to Polish Immigrants in the 1980s and 1990s., Studia Migracyjne-Przegląd Polonijny 2018 nr 4, s. 59–75;

Sojka E., Twórczość polskiej diaspory w Kanadzie a kanadyjski dyskurs literacki. Prolegomena do współczesnych badań, [w:] Państwo – naród – tożsamość w dyskursach kulturowych Kanady, red. M. Bucholtz, E. Sojka, Kraków 2010, s. 284–334;

Żurawska A., Ocalić od zapomnienia: Tecia Werbowski, [w:] Niuanse wyobcowania: diaspora i tematyka polska w Kanadzie, red. A. Branach-Kallas, Toruń 2014, s. 127–145.








ISSN 2084-3550 (print)
ISSN 2391-7911 (online)

Partnerzy platformy czasopism